back

YEWTERE FII PIIJI SOƁUƊI

next

 

Baaba en an fuɗɗii yewtere nden ko ɓe maakuɓe:

Accu mi waɗa yeeso maa ƴial huuɓungal jogii ngal himme mawɗo e nder gurndan maa ko woni ngal (kala huunde hino laaɓi) kaa huunde..maaje ɗen, ndiyan saaƴay ɗan ɗan, canɗi ɗin, leɗɗe ɗen, kollaaɗe ɗen pelle ɗen, conci ɗin fow, e siɓɓe maa julɓe ɓen..e ..e ..piiji ɗin fow hino laaɓi.

Huunde fow hino laaɓi fannii nde soɓaali, si wonaa..

Si wonaa hon ɗun?

- Si wonaa ko soɓe e hoore muun, e tagu muun, (hoore muun).

Ko honɗun woni ko soɓani hoore mun maa e tagu muun.

- Ko piiji sappo mi lintanteɗi e nder ɗee toɓɓe arayɗe ɗoo:

1,2-Coofe neɗɗanke e soɓe makko on, e coofe e soɓe kala mumuunte mo teewu muun harmi aamugol, si tawii mummunte on hirsaama ƴiiƴan ɗan yaltay wano aariiru [ko wano non ko tawata si hirsaama ƴiiƴan muun yuppotaako kono hino mari teewu].

Ko honɗun woni ko ƴiiƴan muun yuppotoo?

- Ɗun ko konngol gollitirtee ngol ngol saatiɗaa hawrude e muun laabi buy, hino moƴƴi nde yewteten fii maggol seeɗa wien: wonnde on mummunte ko mo ƴiiƴan muun yuppotoo si tawii ɗan bugondirii e hoore doole fewndo  ka o hirsetee ɗon, sabu woodeede ɗaɗi ƴiiƴan.

Wien: oo mummunte ɗoo alaa mo ƴiiƴan muun ilata si tawii ƴiiƴan ɗan ko seeɗanii yaltata tuma o hirsaa e hoore doy. Sabu tawde ɗaɗi ƴiiƴan alaa wano liƴƴi.

 3-Jiibe immorde e mummunte jogiiɗo ƴiiƴan ilay ɗan haray si tawii ko dagiiɗo aameede, ko wano non tere makko taƴaaɗe e makko hara himo wuuri.

Ko honɗun woni jiibe?

- Ko kala ko maayi tawi hirsaaka e laawol saria lislaamu on.

Waɗanee lan misal?

- Wano mummunte maayuɗo sabu nawnaare e piyude misal, maa sabu goɗɗun goo maa o hirsee e laawol ngol wonaa laawol saria ngol ɗun ɗon fow ko jiibe.

Enee si tawii neɗɗo maayii haray ɓanndu makko ndun hino soɓi?

- Eyyo, si wonaa hara ko yanuɗo sahiidi maa lootiiɗo fii yo saria on rewu e hoore makko maa yottagol ngol e makko.

Ko wonaa ɓen ɗon ɗiɗo haray ɓanndu on tigi ndun hino soɓi ?

- Wonaa non woniri, ko woni ɓanndu mayɗo on laaɓay noo fewniraa fewnanɗe ɗen tati miɗo satii firangol ma fii majji e nder yewtereeji arooji ɗin.

4-Maniyyu neɗɗanke e maniyyu kala mummunte mo ƴiiƴan muun ilata si tawii o hirsaama [hay si tawii on mummunte ko mo teewu muun aametee].

5-Yiiƴan yaltuɗan e ɓanndu neɗɗanke e kala mummunte mo ƴiiƴan muun ilata si tawii hirsaama.

Yiiƴan mummunte mo tawi wonaa non woniri?

- Hino laaɓi wano ƴiiƴan liƴƴi.

6-Bareeru njordi ɓanndu mayru on fow, ndu wuuri ndu maayi.

7-kose njordi ɓanndu mayru on fow, ndu wuuri ndu maayi.

Bare e kose nder ndiyan ko hon ɗun woni aawoore majji?

- Hiɗi laaɓi.

8-Beere e nooneeji mayre on fow.

9-Keefeero o wuuri o maayi si wonaa Annasaarankeejo e alyahuudi yankeejo e majuusi yankeejo.

10-Lakkere mummunte aamuɗo soɓe neɗɗanke.

Ɗii ɗoo piiji sappo ko soɓuɗi e tagu majji, soɓe on eggay e majji yaha e kala ko hawri e muun meemi ɗun foppondiri e muun hara ɓuuɓol hino woodi.

Si tawii non ɓuuɓaa?

- Si tawii ɓuuɓaa soɓe on eggataa, sabu o eggataa tuma tawi hino yoori.

Enee coofe e jaae mummunteeji aameteeɗi ɗin wano nagge maa dammi, maa gerto maa colli ɗin e nooneeji majji on fow hino laaɓi kaa hino soɓi?

- Hino laaɓi.

Leeɓi jiibe, e peɗaali ɗin e galaaɗi ɗin e ƴie muun ɗen, e iiƴe ɗen e peɗaali ɗin ?

- Ɗun ɗon fow hino laaɓi.

Teewu ngu soodeten fii aamugol ngun hiɗen yia nder ton ƴiiƴan?

- Ɗan ƴiiƴan ɗon hino laaɓi..kala ƴiiƴan heddii ɗan e nder kirse si tawii hirsaama e laawol saria on haray hino dagii, hino laaɓi soɓaa.

Jaae doombi e sulume?

- Hino soɓi laaɓaa. Si tawii a miijitike seeɗa e nder toɓɓe ɗe mi lintan maa ɗen a waawayno jaabanaade ngaal lanndal hoore maa...ko non woniri a waawayno jaabanaade hoore maa ɓaawo hino mari ɗaɗi ka ƴiiƴan ɗan piɗɗoroo si tawii hirsaama, ɓaawo ɗun ɓe maaki:

- Mi fuɗɗoranino ma ƴie huuɓuɗe jogiiɗe batte mawɗo e nder ngurndan maa, mi timminiray yewtere nden ƴie huuɓuɗe nafayɗe ma kannje kadi jogiiɗe batte mawɗo e nder ngurndan maa ɗan.

- Kala huunde nde wonunoonde laaɓunde ko feƴƴi, ɓaawo ɗun sikkitiɗaa taw hara si tawii nde tuunirii soɓe kaa haa jooni hinde e laaɓal marye feƴƴungal ngal on saai..haray hinde laaɓi.

Piyanee lan misal e ɗun.?

- ƴial aranal ngal: Ndaɗɗudi ka waalotoɗaa ɗon hari hino laaɓi, hiɗa sikkitii jooni, enee hara soɓe goo heɓii ndi tuunini ndi, kaa haa jooni hindi e hoore laaɓal mayri on ? A wiay ndaɗɗudi ka waalotoɗaa ɗon hino laaɓi.

Ƴial ɗiɗaɓal ngal: kala huunde soɓunoonde ko feƴƴi ɓaawo ɗun sikkitiɗaa, taw hara si a laɓɓiniinde kaa haa jooni hinde tuuni? Haray hinde tuuni.

E misal ?

- Hari junngo maa ngon hino tuuni, hiɗa hoolii ɗun ko adii jooni, ɓaawo ɗun a sikkitike taw hara si tawii a laɓɓinii mo e soɓe makko arane ɗen, kaa a laɓɓinaali ngo?

A wiay junngo an ngon hino soɓi.

Ƴial tataɓal ngal: kala huunde nde a anndaa alhaali arano mayre on, hari ko soɓunde ado jooni kaa hari ko laaɓunde.

E misal?

- Huunde no e nder  taasi a anndaa ko wonunoo alhaali mayre arano on, a anndaa si tawii hari hinde soɓi maa hinde laaɓi a wiay huunde wonunde ka nder taasi nden hino laaɓi.

ƴial nayaɓal ngal: kala huunde nde sikkitiɗaa taw si soɓe heɓiinde ɗun tuunini nde kaa a falju heɓaali nde, on tuma waɗɗaaki ma ɗaɓɓitugol fii yo a anndi si hino laaɓi. Ko woni tun a wiay hino laaɓi, ko aldaa e ɗaɓɓitugol, hay si tawii ɗaɓɓitugol ngol hino weli fii e maa.

E misal?

- Conci maa ɗin hino laaɓi ko adii jooni hiɗa felliti ɗun a sikkitike jooni enee hara coofe heɓiiɗi ɗun tuunini ɗi maa haa jooni hiɗi laaɓi?

On tuma..ndaarugol jonci maa ɗin fawaaki ma, maa ɗaaɓɓitugol batte coofe ɗen e majje hay si tawii ngol ɗaɓɓitugol hino weli fii e maa, ko woni tun a wiay: Conci an ɗin hino laaɓi.

* * * * * *

 

 

index