back

YEWTERE FII ENTINGOL

next

 

 

Baaba en an maaki fewndo ɓe fuɗɗotoo yewtere fii entingol ngol:

- Accu mi firane taho ko honɗun wietee entingol.

Ko woni entingol: ko nde yiltitotoɗaa e fighihi yankeejo gollitiraa udditanɗe makko ɗen, waɗaa ko feere makko nden yaari yo waɗe kon, accaa ko feere makko nden yaari yo acce kon, assikay a waɗii golle maa ɗen ka daande makko ko a ronndinɗo mo golle maa ɗen yeeso Allaahu.

Ko fii honɗun mi entinanta ?

- A anndii e nder ko feƴƴi kon wonnde jooma maa yamirii ma haɗii ma..o yamirii ma waɗɗiiɗi ɗi tawi bee waɗaa ɗun, o waɗiima harmuɗi waɗɗiiɗi e hoore maa accugol, kono ko honɗun o yamirmaa ko honɗun o haɗumaa? Yoga e piiji ɗi o yamirmaa ko laaɓuɗi ka nder saria hino gasa hay- nokku ka wonuɗaa e wuurude ɗon himo waawumaa anndinde ɗun, e yoga koo haɗumaa e muun kon hino laaɓi wano non hiɗa waawi senndindirde, kono ko heewi e ko waɗɗii e ko harmi hino hakkunde majji taway ɗun ko a majjaaɗo ɗun, ko heewi e sifa maa anndaa ɗun.

Baaba en an ɓeyditi :

-  Hiɗa anndi saria lislaamu on hino huɓindii banŋeeji ngurndan maa ɗin fow, o waɗanii piiji ɗin fow kun kala aawoore, ko honno anndirtaa aawoore saria gootun kala e piiji ɗi wonuɗaa waɗude e nder allal, ko honno anndirtaa ngal ɗoo gollal Allaahu hino dagini ngal waɗaa ngal, e wonnde ngal ɗaa gollal ko aaa ngal tertoɗaa ngal woɗɗitoɗaa ngal.

Enee hara hiɗa waawi yiltitaade ka dalilji saria yaltinaa ton aawoore saria nden?

Ko fii honɗun haɗata?

- Hiɗa woɗɗi jamaanu saringol ngol (wallingol saria on), e hoore ɗun ko heewi e ƴie saria on majjii, ɗate e laawi yewtugol ngol waylike, wattu ɗon waɗooɓe hadiise fenuɓe e hoore hadiiseeji heewuɗi ɓe jillindiriɗi e hadiiseeji meen hoolaaɗi ɗin.

Ɓaawo ɗun ɓe yewti fii ella hoolagol fillayeeji ɗin ɗun kadi ko finnde goo fiɓiinde e nder laawol ngol.

Ɓaawo ɗun ƴetten misal wonnde a waawii hoolaade seeɗa e fillotooɓe ɓen e ƴie ɗe ɓe fillii ɗen, e sellugol egganɗe maɓɓe ɗen, ƴetten misal wonnde a waawii faamude firo konnguɗi ɗin, enee hara hiɗa waawi heɓude ganndal luggungal, yaajungal, hatonnjinu ngal e ndaɗɗudi juutundi fii yoa anndu ko wonuɗaa e anndinaade jooni kon, e wiɗagol fii muun.

Kon honno ɗun gerdetee?

- A yiltitoto e ɗannuɓe ngaal ganndal ko woni ɓen ko fighihi yankooɓe ɓen, ƴettaa aawooje maa ɗen e juuɗe maɓɓe ..(entinaaɓe) ɗun non wonaa ka fighiha tun, ko woni ko e nder gannde ɗen fow, hannde jamaa on finii e weddagol e gannde ɗen, ɓaawo joomi ko ganndal bee e yimɓe muun tuma heɓuɗaa haaju woo ko e maɓɓe yiltotoɗaa fii ko yowitii e ngal ganndal ɗon.

Baaba en an jokkintini maaku maɓɓe on:

-ƴetten misal e ɗun ganndal awndugol..si tawii a nawnii-yo Allaahu dannde-ko honɗun waɗataa?

Mi yahay ka awndoowo on, mi sifanoomo nawnaare an nden fii yoo winndanan lekki ɓaawo ɗun.

- Ko fii hon ɗun an tigi a waawataa anndande hoore maa nawnaare nden winndanaa hoore maa lekki.

Wonaa mi awndoowo.

- Alhaali on ko gooto ka ganndal fighiha. hiɗa hatonnjini e yiltagol e fighihi yankeejo lugguɗo ganndal fii anndugol yamiroore Allaahu nden e haɗoore makko nden, wano hatonnjinirɗaa e yahugol ka awndoowo annduɗo, fii anndugol alhaali awndugol, maa fii heɓugol cellal.

Wano tawiri nii hiɗa hatonnjini e entingol awn-doowo e nder koo janngani kon, hiɗa hatonnjini kadi e entingol fighihi yankeejo e koo luggini ganngal e muun kon.

Wano tawiri a ɗaɓɓay awndoowo annduɗo, tentinii si tawii nawnaare maa nden ko hulɓiniinde, ko wano non hiɗa waɗɗinaa ɗaɓɓugol fighihi yankeejo annduɗo fii yoa entimmo ƴettaa e juuɗe makko aawooje saria maa ɗen tuma kala hatonnjinuɗaa e anndinagol aawoore saria nden e nder muun.

Ko honno mi anndirta goɗɗo ko fighihi yankeejo maa ko kanko ɓuri anndude fighihi yankooɓe ɓen?

Baaba en an jaabii:

- Accu mi lanndomaa..Ko honno anndirtaa wonnde oo awndoowo ɗoo himo ɓuri anndude awndooɓe luttuɓe ɓen fii yoa yahu ka makko, jonnaamo ɓanndu maa ndun, o waɗandu koo tanƴinii awndete?

Mi wiiɓe:

Mi lanndoto annduɓe fii fiyakuuji awndugol ɓen, joganiiɓe ganndal humpitiiɓe gollirɓe, maa mi anndira sabu lollugol makko hakkunde yimɓe ɓen e saakagol innde makko nden fii ngal ganndal ɗon.

-Ko non tigi anndirtaa fighihi yankeejo, maa fighihi yankeejo ɓuruɗo anndude.

A lanndoto ɗoftiiɗo waajibiiji ɗin, mo waɗataa harmuɗi ɗin, hoolaaɗo, jogiiɗo mbawdi, e faamu, e ganndal e nunɗal e anndugol waawugol senndindirde gannde yimɓe ɓen e nder ko ɓe janngani kon.

Maa o lolla, innde makko nden anndee hakkunde yimɓe ɓen, faamugol makko fighiha on, maa lollugol ɓurugol ganndal makko ngal hakkunde fighihi yankooɓe ɓen ka tawata ngol lollugol hino yaaji.

Enee sartiiji goo hino ton fii ɓen waɗɗiiɓe en entingol tuma hellifa ɗen, hara wonaa sarti wonugol fighihi yankeejo?

- Yo taw mo ńentintaa on ko: gorko, hellifaaɗo, maruɗo hakkil, gomɗinɗo, nunɗuɗo, wuuruɗo hara wonaa mayɗo, laaɓuɗo jibinannde ko woni ɗun ko yo taw koe laawol saria on o jibinaa-Hara wonaa heewuɗo faljude e yejjitude e welsindaade.

Moƴƴi, e hino jooni ko mi hellifaaɗo, mi anndii seeɗa e entingol jooni ko honɗun waɗɗii lan waɗugol ?

- Ko yoa entin fihgihi yankeejo ɓuruɗo anndude e jamaanu maa, golliraa udditanɗe makko ɗen e nder fiyakuuji maa ɗin fow..Ka aawooje salligii maa-e piyude e misal-e lonngal maa, e taamaamuyee maa e julde maa e korka maa e hajju maa e khumusu maa e jakka maa, e ko wonaa ɗun. Wano entinirtaa mo e huuwondiralji maa..e nder aawoore ngeygu maa e piyude e misal e soodugol maa e resugol maa e remugol maa e ko nanndi emuun.

Mi woni e limugol min e baaba en an:

E yamirgol maa ko moƴƴi haɗa ko aaa, e gomɗingol ma Allaahu on e Annabaaɓe makko ɓen e nelaaɓe makko ɓen e..

- Wonaa non woniri, gomɗingol Allaahu ngon e wootinɗinugol mo ngol, e annabaaku Annabiijo meeɗen on (s a w) e almagol imaamuuɓe ɓen sappo e ɗiɗo (a s), e fodoore nden ..ɗii ɗoo ko piiji ɗi dagaaki entineede e muun ɗin ɗon ko jeyaaɗi e lasiliiji diina kan, entigol goɗɗo ka lasiliiji diina dagaaki, ko woni tun hino waɗɗii julɗo bee fiɓangol ɗun finnde sellunde nde aldaa e sikke ko o hewtuɗo e fellitugol Allaahu on o ɗaɓɓitira mo wakkilaare makko nden koo eltuɗo ko Allaahu on okkimo kon e doole miijitagol hara koo rentiiɗo haa o hewta e pellital timmungal fuɗungal ngal dimmbotaako.

Enee mi waawataa entinnde fighihi yankeejo hara ɓuruɗo mo anndude e nder koo janngi kon hino woodi?

- Hiɗa waawi ɗun e hoore sarti nde a anndaa woondeede luutondiral hakkunde mo entintaa on e uddite ɓuruɗo anndude on e nder lannde ɗe hatonnjinuɗaa ɗen gollirgol ɗen.

Si tawii mi entinii ɓuruɗo anndude on, kono hara o alaa uddite e nder lannde himmuɗe lan ɗen? Maa hara himo mari kono mi waawaali henndaade ɗe.

Hiɗa waawi yiltaade e ɓuruɗo mo ganndal ko woni ɗun hikkondirɗo e makko e ganngal.

Si tawii luttuɓe ɓen hino fota ganndal ko honno mi waɗata ?

- Yiltoɗaa e ɓuruɗo rentaare woo, ko woni ɗun ko ɓuruɗo tabitude e feere ndeo ƴettata nden e ittital ngal o udditata ngal.

Si tawii non ɓe ɓurdaa rentaare?

- Hiɗa waawi ƴettude udditannde kala mo faalaɗaa e maɓɓe si wonaa e nder alhaaliiji anndaaɗi ka tawata gollirgol ihtiyaatu hino waɗɗimaa mi waawataa fitannde ma ɗun ɗoo.

Moƴƴi..miɗo waawi anndunde feere awndoowo on e nder alhaali cellal an ngal tuma mi hatonnjini e ɗun, ko honno mi anndirta uddite mo mi entinta on e nder lannde saria ɗen? Ko honno mi henndorta uddite makko ɗen fii yo mi gollitirɗe? enee lanndal bee ko yo mi yahu mi lanndoomo?

Hiɗa waawi anndirde udditanɗe makko ɗen lanndagol mp kanko tigi maa lanndagol mo hooliɗaa egguɗe makko e hoore hoolaare maa janngugol defte makko wonnduɗe e hoolaare ɗen.

Jooni non ɓaawo miɗo hoolii on wallee lan fii faamugol uddite mo mi entinta on.

Baaba en an moosi fota ɓe feewi ka nder darnde maɓɓe a sikkay gite maɓɓe ɗen hino joopaade jonnde aroore.

Mi wii fuɗɗoren julde nden?

-Ɓe maaki fuɗɗoren julde nden.

Ɓe ɓeyditi:

- Kono non julde nden hino lanndii laaɓugol ɓanndu neɗɗanke on e kala ko tuuninta ndu.

Ko honɗun tuuninta ɓanndu neɗɗanke?

- Hino tuunina ɓanndu neɗɗanke:

1-piiji meeneteeɗi wano piiji soɓuɗi ɗin.

2-Piiji maanaa yankeeji ɗi wonaa meemeteeɗi si tawii ɗi waɗii e sabu gooto e majji immorde e janaaba e fiilayeeru e ɓesungu maa meemugol mayɗo maa hibbugol ndiyan maa soɓe maa ittugol henndu, haray hino waɗɗii ittirgol ɗi salligii maa lonngal maa taamaamuyee.

Mbaadi wiɗannde nden hino ɗaɓɓi fii yo en hewtu ka julde yo en fuɗɗor yewtugol fii (piiji soɓuɗi ɗin), anndenɗi taho, ɓaawo ɗun annden (piiji laɓɓinirɗi ɗin) fii yo en hoolo laaɓal ɓanndu ndun e kala ko ittata laaɓal mayru on, tuunina ndu.

waɗen yewtere ɗiɗaɓere nden si tawii waɗii haray lootirgol ɗun salligii maa maskirgol taamaamuyee foti ko ko janaaba o taƴira maa ko fiilayeeru maa ko ɓesngu maa ko wonaa ɗun.

Fuɗɗito ɗen yewten sera yewtere nden si tawii tayre waɗii ko lootorgol lonngal, maa taamaamuyee foti ko e janaaba o tayraa maa ko fiilayeeru maa ko ɓesngu maa ko meemugol mayɗo.

Ko en ittuɓe kala ko heedata en e ɓattagol Allaahu ka julde, ko en foolirɓe daragol yeeso Allaahu ko en habbirɓe yettuɓe mo wootinɗimɓe mo e naatugol e jantagol mo e toragol mo ko en tanƴinii ɓe nde waɗata leɗɗe giggool makko ɗen ko tutii ɗun e nder ɓerɗe meen.

Ko en yewtayɓe ɓaawo julde nden sifa mayre wano korka e hajju e ko wonaa ɗun.

Awa fuɗɗoren piiji soɓuɗi ɗin taho?

- Hiɗen saatii fuɗɗorde ɗi janngo si Allaahu on newnii.

Si Allaahu on jaɓii.

* * * * * *

 

 

 

index