back

YEWTERE FII TAKKE E AHADI E WOONDOORE

next

 

 

• E nder laawol ko mi hootata ka suudu mi nani nde’e yewtere hakkunde paykun e yumma mu’un.

Neeniraawo on: Mi takkanii Allaahu seniiɗo on si tawii miñan ma’a tosooko on ndikkii e nawnaare makko nden, e hino jooni o ndikkii ko yettoore Allaahu, hino waɗɗii lan hunnugol ko mi takki kon.

Paykun kun: Neene mi yeetaaki on tuma woo wonnde ko miñan an tosooko on Ali ɓurani  on.

Neeniraawo on: Ko fii hon ɗun..enee nawnaare miñan ma’a nden hari wonaa no hulɓinii..Enee hari wonaa hari o anndaa e ko’o woni, hari o nanataa o yi’ataa…enee ñawndoowo on wi’aali, si wonaano ballal Allaahu o ndikkataa..enee..enee..a yejjitii alhaali makko on, wonaa waajibi e hoore an yettugol Allaahu e ndikkugol makko ngol mi hirsanay Allaahu ngaari baalii ka yettugol mo e hoore neema makko on !

Awa hara tuma mi takkani Allaahu seniiɗo on ko mi jortiiɗo ɗaɓɓi cellal miñan ma’a e nawnaare hulɓinii nde heɓunde mo, ko honno mi ɓuriniri mo e hoore ma’a..Enee men waɗanaali ma innde men hirsanaali ma ngaari baalii fayudi ñannde heɓunoɗaa balɗe jeeɗiɗi ɓaawo a jibinaa ma..enee men hirsanaali ma ñannde julde, men waɗanmaa layya.

• Ko honɗun woni innde boobo..ko honɗun woni hirsaneede ?

- Ko wi’etee innde boobo-baaba en an maaki-ko si boobo jibinaama foti ko gorko foti ko debbo yo’o hirsane ka ñalaande jeeɗiɗaɓere e jibineede makko nden ngaari baalii maa nagge e piyude misal..fillaama e imaamu Saadighi (a s): {Boobo innete e ñalaande jeeɗiɗaɓere (nde o jibinaa e mu’un nden, o waɗanee sadaka, hoore makko nden femmbee, o ittanee sadaka kaalisi yeru ko sukundu makko ndun peesi kon, koyngal ngal e busal ngal naɓanee sonnaajo walluɗo neene on jibingol ngol, yimɓe ɓen ñamminee ko lutti e mu’un kon, ittee sadaka}.

Hino añanaa baabiraawo on maa gooto ɓeynguure makko nden tentinii neeniraawo on nde o ñaamata e innde booboo ɓiɗɗo makko.

Innde boobo ko sunna tentinaaɗo wonannde on waawuɗo, fillaama e imaamu Baaghiri (a s) (wonnde ɓe maakii Nelaaɗo Allaahu on (s a w) noddiniino ka noppi Alhasana e Alhussaynu (a s) ñannde ɓe jibinanoo, o waɗaniɓe innde boobo ka ñalaande jeeɗiɗaɓere).

Kala tawuɗo baaba en mu’un waɗanaali ɗun innde boowo hino daganii mo waɗangol hoore makko tuma o njanɗi, Umaru Bun Yaziidu lanndinoke imaamu Saadighi (a s) o wi’i: (Min mi anndaa mi woondirii Allaahu si tawii baaba en an waɗanano innde boobo kaa ɓe waɗaano. ɓe yamiri mo waɗugol innde boobo, o waɗaninde hoore makko hari ko’o mawɗo).

Ɗun ɗoo ko innde boobo nden, ko ko honɗun woni layya on ?

Ko woni layya on-baaba en an maaki-ko nde neɗɗo hirsata-si tawii newanike mo-ngaari baalii e piyude e misal, haaniino hara ko fayundi ñannde julde –donkin-ɗun kadi ko sunna tentinaaɗo, hino dagii ittangol layya on wuuruɗo e mayɗo hino fota ter hino e nder ɗun paykun tosokun, Nelaaɗo Allaahu (s a w) on layyaninoke sonnaaɓe makko ɓen, ɓe layyanii kadi on mo layyaaki e ɓeunguure maɓɓe nden, ɓe layyanii kadi on mo layyaaki e mofte maɓɓe ɗen. Wano tawiri hari imaamu Alii (a s) layyoranay noo Nelaaɗo Allaahu on (s a w) e nder hitaande bee.

• Enee hunnugol neeniraawo on ko’o takki konɗun hino waɗɗii e hoore makko kaa hino wa’i wa innde boobo nden layyagol ngol wonaa waɗɗii ɗun ko yiɗaa ɗun tentinaa ?

-  Accu mi yeeto maa taho ko wi’etee takkugol.

Ko woni takkugol: Ko nde yankinantoɗaa huunde toɗɗaa nde, maa accugol huunde toɗɗaande fii Allaahu seniiɗo on..huunde wonunde woo.

Kono hinaa tuma woo waɗɗii hunnugol takke, kono ko e hoore sartiiji si tawii ɗi huuɓii.

• Ko honɗi woni sartiiji ɗi tawata si huuɓii hino waɗɗii hunnugol takke ?

Sartiiji ɗin e hiɗi:

1-Ko nde takke ɗen fuɗɗotoo e tafoodi ndi tawata konngol (fii Allaahu) hino tawaa e mu’un maa ko nanndi e ɗun immorde e innɗe ɗe kanko joomiraaɗo seniiɗo on o hertori, si tawii takkuɗo on wi’ii ngo’ol sagara haalawol toɗɗaa ngol ɗo’o (fii Allaahu hino fawii lan..huunde kaari) haray takkugol makko ngol fiɓike, nde o wi’ata e piyude e misal (fii Allaahu hino fawii lan nde mi hirsata ngaari baalii mi itta teewu maggil on sadaka mi jonna tampuɓe ɓen si tawii ɓiɗɗo an on ndikkii). Foti non ɗun ko e haala aarabu kan o yewti ɗun maa ko e haala go’o.

• Si tawii takkuɗo on wi’aali (fii Allaahu hino waɗɗii lan) o wi’aali (fii jon yurmeende hino fawii lan) hinaa ko nanndi e ɗun, wano ko heewi e yimɓe takkirta hannde?

- On tuma hunnugol takke ɗen fawaaki mo.

2-Nde tawata  huunde takkaande nden ko moƴƴere jiccunde ka sari’a.

• Si tawii non huunde takkanaande nden wonaa jiccunde wonaa moƴƴunde, hara ko añaande maa lorray nde maa dagiinde ?

- Takkugol e ɗiɗi arani ɗin sellataa, si tawii non ko ko dagii kon si tawii ko innde jiccunde faandaa e mu’un wano si tawii o takkii yarugol ndiyan hara ko o faandii e mu’un ko semmbinora dewal Allaahu haray takkugol makko ngol hino selli, si wonaa ɗun haray sellaa.

3-Hino sartinaa e neɗɗo takkoowo on kellefuyee, e hakkil, e suɓagol, e faandagol, e ronkugol tawde ko haɗaaɗo gollitirgol kotakke makko ɗen yowitii e mu’un kon.

4-Nde tawata huunde takkaande nden ko waawaande waɗeede wonannde takkuɗo on.

• Si tawii non goɗɗo takkii ko’o waawataa waɗude ?

- Haray takkugol ngol sellaa.

• Si tawii goɗɗo takkii yeeso sartiiji feƴƴuɗi ɗin ?

- Haray hino waɗɗii mo hunnugol takke makko ɗen e ɗoftagol ko’o takki kon, foti ko waɗangol Allaahu seniiɗo on huunde, maa ko accugol huunde e nder dummune happaaɗo, maa e nder ngurndan makko ɗan fow, foti ɗun ko julde maa ko korka, maa ko sadaka, maa ko juuragol, maa ko hajju maa ko ittugol huunde, maa ko accugol huunde, maa ko wonaa ɗun.

• Si tawii non neɗɗo lunndike takke makko ɗen e hoore tewaare ?

Haray kaffaara waɗɗike mo ko woni ɗun: Ko rinɗingol daande maa ñammingol miskimɓe sappo maa holtingol ɓe.

• Si tawii non o waawaali ɗun sabu tampere e piyude misal ?

- Hino waɗɗii mo hoorugol balɗe tati jokkondirɗe.

• Si tawii non goɗɗo takkanii gooto e belebonji imaa-muuɓe laɓɓinaaɓe ɓen jawdi?

- O nafkay ndin jawdi e mahugol ɗi, maa jawlbingol belebon on maa weƴƴitugol mo maa ɓuɓɓingol nder makko, e ko nanndi e ɗun immorde e fiyakuuji belebon on, si tawii takkuɗo on faandaaki gollirɗe toɗɗaaɗe e ɗi’i piiji jantaaɗi ɗo’o maa ko wonaa ɗun.

• Si tawii o takkanii goɗɗo jooma belebon on wano Annabiijo on (s a w) maa imaamu on (a s) maa yoga e geɗalɓe maɓɓe ɓen ?

- On tigi nafghayndi jonna tampuɓe juurotooɓe ɓen e piyude misal, maa fii haramu on, e ko nanndi e ɗun.

• Si tawii neɗɗo heɓii sikke tiiɗuɗo wonnde o takkii takkande toɗɗaande, taw hara si hino waɗɗii mo hunnogol ɗun ?

- Si tawii o hoolike wonndema o takkii haray hunnogol takke ɗen hino waɗɗii mo si wonaa ɗun haray hunnugol waɗɗaaki mo.

Baaba en maaki ɓe ɓeyditi:

Tuma go’o goɗɗo hino ahoda e Allaahu o wi’a: (Aahadtu laaha an af’ala) (Mi ahodii e Allaahu nde mi waɗata..) maa o wi’a: (Allaya ahadallaahi Annahuu mataa kaana .. fa’allaya..) (Hino fawii lan ahadi Allaahu wonnde tuma kala..hino fawii lan ..) si tawii o wi’ii ɗun: haray hino waɗɗii mo ɗoftagol ko’o ahodi kon.

• Ko ɗun firi ko wonnde ahadi no wa’i wano takke sellataa si wonaa tafoodi happaandi ?

- Ko ɗon woniri, wano woniri non sellataa si wonaa hara ko ahoduɗaa e Allaahu e mu’un konko jiccu ɗun, si tawii non ko huunde nde fii aduna tun woni e mu’un sarti nde tawataa ko jiccu ɗun ka sari’a.Hino sartinaa ka ahadi kala ko sartinaa ko takkugol, mi firanii no ma ɗun.

• Si tawii non neɗɗo lunndike ko o ahodi e Allaahu kon?

- Haray kaffaara waɗɗike mo ko woni ɗun ko rinɗingol daande maa ñammingol miskimɓe cappanɗe jeego’o maa hoorugol lebbi ɗiɗi jokkondirɗi.

Baaba en an ɓeyditi ɗon ɓe maaki:

Hunnugol ahadi woondoore kadi ko waɗɗii ɗun, mo lunndike nde e hoore tewaare kaffaara hino waɗɗii mo ko woni ɗun ko rinɗingol daande maa ñammingol miskinaaɓe sappo maa holtingol ɓe. Si tawii o rronkii ɗun ɗon fow o hooray balɗe tati jokkondirɗe.

Hino sartinaa e woondoore konngol ngol. E nde tawata woondoore nden ko Allaahu seniiɗo on, e yo taw ko o woondani kon ko gasay ɗun waawaa ɗun fewndo hunnugol ngol ko jiccu ɗun ka sari’a, tawgol ko dagii ɗun yonay si tawii o woondii waɗugol ɗun sabu nafa aduna yankeejo hino sartinaa e woondoowo on yo taw ko hellifaaɗo e faandiiɗo suɓotooɗo jogiiɗo hakkil.

• Addanee lan misal woondoore waɗɗiinde hunnugol ɗun ?

- Si tawii neɗɗanke wi’ii e piyude misal (Mi woondirii Allaahu mi waɗay) maa (billaahi mi waɗay) maa o wi’ii: (Mi woondirii Allaahu) maa o wi’ii: (Mi woondirii jooma deftere nden) maa ko wonaa ɗun.

• Si tawii neɗɗo wi’ii ko o yewtuɗo neɗɗo go’o o wi’amo (mi woondirii Allaahu a waɗay) ?

- Ɗo’o woondoore nden yowitaaki e yewtaaɗo on, wonaa kadi jamaanu feƴƴungu ngun, ko fii ɗun siga nde’e ɗoo woondoore maraa batte hay fus.

Wano tawiri woondoore paykun fiɓotaako si tawii baaba en makko haɗii mo, maa woondoore sonnaajo si tawii moodi makko haɗii mo.

Si tawii paykun woondii e ɓaawo duŋayee baaba en makko e sonnaajo ɓaawo duŋayee moodi makko hino woodani baabiraawo on maa moodibbo on dagingol woondoore nden.

• Neɗɗo hino waawi woondude e sellugol konngol makko ngol,maa o woonda fii huunde toɗɗaande hara ko’o goonguɗo e woondoore makko nden ?

- Woondooje goongaaje ɗen wonaa harmuɗe kono ko añaaɗe.

Si tawii non ko woondooje fenaande ɗen ko harminaaɗe si wonaa hara taw ko laruura.

• Ko honno ɗun wonniri ?

Si tawii neɗɗo faandike e woondoore makko nden danndugol hoore makko e tooñoowo maa tooñoowo julɓe ɓen nden ɗon woondoore hino dagii, hino waawi wonude hay tuma go’o wonnde wonndugol e fenaande ko dagii ɗun, si tawii tooñoowo on hulɓinii julɗo on maa jawdi makko ndin maa gomɗinɗo go’o maa jawdi makko ndin, kono si tawii o yeƴƴitike e waawugol diwnugol yewtere nden, hara himo anndi ɗun ɗon hara himo waawi waɗude ɗun [haray hino waɗɗii mo diwnugol yewtere nden].

Ko w’etee diwnugol, ko nde o faandotoo e maanaa konngol ngol ko wonaa maanaa feeñuɗo on, ko aldaa e takkugol ko ɓannginta faandaare makko nden, si tawii tooñoowo lanndike ma nokku gooto e gomɗimɓe ɓen hara hiɗa hulani mo a jaaboto mo (mi yi’aali mo) pellet a yi’ii mo ɓaawo saa’i hara ko faandiɗaa e ɗun ko wonnde a yi’aali mo minitaaji.

 

* * * * * *

 

 

index