Мясяля 233: Ит, донуз вя йа мурдар щейванын дярисиндян щазырланан бир габда бир шей йемяк вя ичмяк, щяр щансы бир рцтубят, о шейин няъис олмасына йол ачдыьы тягдирдя щарамдыр. О габын дястямаз вя гцсл кими, пак шейля едилмяси лазым олан ишлярдя дя истифадя едилмяси лазым дейил. Ит, донуз вя мурдар щейванын дярисини, габ олмаса, истифадя етмямяк ещтийат мцстящяббдир.
Мясяля 234: Гызыл вя эцмцшдян щазырланан габларда йемяк вя ичмяк вя щятта ваъиб ещтийата эюря, онларын щяр ъцр истифадя едилмяляри щарамдыр. Амма онларла отаьы вя бянзяр шейляри бязямяк вя онлары сахламаьын ейби йохдур, лакин буну да тярк етмяк ещтийата эюря мцстящяббдир. Гызыл вя эцмцш габлары дцзялтмяйин вя йахуд зинят вя йа сахламаг цчцн онлары алыб-сатмаьын да щюкмц ейнидир.
Мясяля 235: Гызыл вя эцмцшдян дцзялдилян стякан тутаъаьына габ дейилирся, гызыл вя эцмцш стякан щюкмцндядир. Яэяр она габ дейилмирся, истифадя олунмасынын бир манеяси йохдур.
Мясяля 236: Цзяриня гызыл вя эцмцш суйу чякилмиш габын истифадя едилмясинин ейби йохдур.
Мясяля 237: Бир филизи гызыл вя йа эцмцшля гарышдырыб габ щазырлайарларса, габдакы филизин мигдары, она гызыл вя йа эцмцш дейилмяйяъяк гядяр артыг олурса, истифадя олунмасынын манеяси йохдур.
Мясяля 238: Инсанын, гызыл вя йа эцмцш габда олан йемяйи айры бир габа бошалтмасынын, нормал олараг икинъи габ биринъи габдан йемяк йемяйя васитя олмазса, ейби йохдур.
Мясяля 239: Гызыл вя йа эцмцшдян щазырланмыш гялйанын цфцрян йеринин, гылынъын гынынын, бычаг вя Гур'ан габынын истифадя олунмасынын бир ейби йохдур, амма гызыл вя йа эцмцшдян щазырланмыш тирйяк габынын, сцрмя габынын вя ятир габынын ишлядилмямяси ещтийат мцстящяббдир.
Мясяля 240: Мяъбуриййят щалында гызыл вя йа эцмцш габда зяруряти апараъаг мигдарда, йейиб ичмянин бир ейби йохдур. Амма бу мигдардан артыг йейиб-ичмяк ъаиз дейилдир.
Мясяля 241: Гызыл, эцмцш вя йа диэяр бир шейдян щазырландыьы билинмяйян бир габы истифадя етмянин ейби йохдур.
Дястямаз
Мясяля 242: Дястямаз аларкян цз вя голлары йумаг, башын юн щиссясиня, айагларын цзяриня мясщ чякмяк ваъибдир.
Мясяля 243: Цзц узунуна алнын йухарысындан баш тцкляринин чыхдыьы йердян чянянин уъуна гядяр, ениня ися орта бармагла баш бармаьын арасында галан мигдарыны йумаг эярякдир. Бу мигдардан азаъыг бир щиссяни беля йумазса, дястямаз батил олур. Яэяр инсан бу мигдарын тамамиля йуйулдуьуна ямин дейился, буна йягини олмасы цчцн бир аз ятрафлы йумалыдыр.
Мясяля 244: Яэяр бир кясин цзц вя йа яли, нормал инсанларын цзц йа ялиндян бюйцк вя йа кичик олса, нормал адамын цзцнц щарайа гядяр йудуьуна диггят етмяли, о да орайа гядяр йумалыдыр. Йеня яэяр алнында тцк чыхар вя йа башынын юнцндя тцк олмазса, алныны нормал мигдарда йумалыдыр.
Мясяля 245: Гашларында, эюзцнцн вя йа додагларынын кянарында суйун кечмясиня янэял олаъаг кирр вя йа башга бир шейин олдуьуна ещтимал верирся, бу ещтималы халгын нязяриндя дцзэцн бир ещтималдырса, дястямаз алмамышдан яввял йохласын, яэяр варса арадан галдырмалыдыр.
Мясяля 246: Цзцн дяриси саггалын арасындан эюрцнцрся, суйу дярийя чатдырмасы эярякдир. Яэяр эюрцнмцрся, саггалын цзярини йумаг кифайятдир. Суйу саггалын алтына чатдырмаг лазым дейил.
Мясяля 247: Цзцн дярисинин тцклярин арасындан эюрцнцб-эюрцнмядийиндян шцбщя едярся, ваъиб ещтийат олараг саггалы йумалы, цзцн дярисиня дя суйу чатдырмалыдыр.
Мясяля 248: Бурнун ичини вя гападыьы заман эюз вя додагларын эюрцнмяйян йерини йумаг ваъиб дейилдир. Амма яэяр инсан йуйулмасы лазым олан мигдарын йуйулмасына ямин дейился, буна йягин етмяси цчцн онлардан бир мигдарыны йумасы ваъибдир. Бу щюкмц билмяйян кимся яввялъя алмыш олдуьу дястямазда эярякли олан мигдары йуйуб-йумадыьыны билмязся, о дястямазла гылмыш олдуьу намаз сящищдир; сонракы намаз цчцнся йенидян дястямаз алмасы лазым дейил.
Мясяля 249: Голлары вя цзц лазым ещтийат олараг йухарыдан ашаьыйа доьру йумаг эярякдир; ашаьыдан йухарыйа доьру йуса, дястямаз батилдир.
Мясяля 250: Яэяр ялини исладыб цзцня вя голларына чякярся, ялинин нямлийи еля бир мигдарда олса ки, ялини чякмяк нятиъясиндя онлары су ящатя едярся, кифайятдир; онларын цзяриндян су ахыдылмасы лазым дейил.
Мясяля 251: Цзц йуйандан сонра саь голуну, даща сонра ися сол голуну дирсяклярдян бармагларын уъуна гядяр йумалыдыр.
Мясяля 252: Яэяр инсан дирсяйи бцтцнлцкля йудуьуна ямин дейился, буна йягинлик щасил етмяси цчцн дирсяйиндян бир аз йухарыдан йумасы лазымдыр.
Мясяля 253: Цзцнц йумамышдан яввял яллярини билякляриня гядяр йуйан бир шяхс дя дястямаз аларкян голуну дирсякдян бармагларын уъуна гядяр йумалыдыр. Яэяр тякъя билякляриня гядяр йуса, дястямазы батилдир.
Мясяля 254: Дястямаз аларкян цзц вя голлары бир дяфя йумаг ваъиб, ики дяфя йумаг мцстящябб, цч вя даща артыг йумаг ися щарамдыр. Биринъи дяфя йумаг дястямаз гясди иля цз вя йа голуна тюкдцйц су онун щяр тяряфини ящатя етдийи вя щеч бир ещтийат йери галмадыьы заман тамам олур. Башга сюзля, яэяр биринъи дяфя йумаг гясди иля он дяфя беля цзцня су тюкярся, су онун щяр тяряфини ящатя единъяйя гядяр манечилийи йохдур. Йеня дястямаз ниййяти иля цзц йумаьы гясд етмяйяня гядяр биринъи йума тящяггцг тапмаз. Буна эюря цзцн щамысыны бир нечя дяфя йуйуб нятиъядя дястямаз ниййяти иля йумаьы гясд едя биляр. Лакин икинъи йумада ниййятин эярякли олдуьу эюрцшц шцбщялидир. Лазым ещтийат олараг биринъи йумадан сонра цзц вя голлары дястямаз гясди иля олмаса беля бир дяфядян чох йумамалыдыр.
Мясяля 255: Щяр ики ялляри йуйандан сонра, эяряк башын габаьына, ялдя галан дястямаз суйунун йашы иля мясщ чякясян, ещтийат мцстящябб одур ки, саь ялин ичи иля мясщ чякясян вя мясщ йухарыдан ашаьыйа чякилмялидир.
Мясяля 256: Башын дюрд щиссясиндян бири ки, алнын габа-ьыдыр мясщ йери щесаб едилир. Бу щиссянин щяр йериня вя щяр ня гядяр мясщ чякся кифайятдир. Щярчянд мцстящябб ещтийат одур ки, узунлуьу бир бармаг вя ени цч баьлы бармаг гядяри олсун.
Мясяля 257: Башын мясщи онун дярисиня лазым дейил, башын юн щиссясиндяки тцкя дя мясщ чяксян дцздцр. Амма башын габаьынын тцкц дарананда цзя тюкцляр, йа башын о бири щиссясиня чатарса, йа тцклярин дибиня мясщ чякилмялидир вя йахуд башын тцклярини аралайыб дярийя мясщ чякмялидир. Яэяр цзцня тюкцлян тцкляри йа башын башга йериня чатан тцкляри башын габаьында ъямляйиб онлара мясщ чякся вя йа башын башга йерляриндян эялмиш тцкляря мясщ чякся, батилдир.
Мясяля 258: Баша мясщ чякяндян сонра ялдя галмыш дястямаз суйунун йашлыьы иля айаьын цзцня бармагларын биринин башындан ойнаьа кими мясщ едясян. Мцстящябб ещтийат одур ки, саь айаьа саь ялля, сол айаьа сол ялля мясщ едясян.
Мясяля 259: Айаг мясщинин ени щяр юлчцдя олса кифайятдир. Амма даща йахшысы будур ки, цч бирляшдирилмиш бармаьын ени гядяря мясщ чякясян. айаьын бцтцн цзцня мясщ чякилмяси даща йахшыдыр.
Мясяля 260: Ещтийат одур ки, айаьын мясщиндя, ялини айаьын бармагларынын башына гойандан сонра айаьын цзяриня чяксин вя йахуд яли ойнаьа гойуб бармагларын башына гядяр чяксин яли бцтцнлцкля айаьын цзцня гойуб, аз мясщ чякмяк доьру олмаз.
Мясяля 261: Айаьа вя баша мясщ чякяндя, яли онларын цзяриня чякмялидир. Яэяр яли сахлайыб башы йа айаьы она чяксян дястямаз батилдир. Амма яэяр яли чякдийи вахтда айаг, йа баш бир мцхтясяр щярякят ется, ейби йохдур.
Мясяля 262: Мясщ йери эяряк гуру олсун. Яэяр йаш олса вя ялин ичинин йашлыьы онда из гоймаса, мясщ батилдир. Амма яэяр ням олса, йахуд ки, онун тяри о гядяр аз олса ки, ялин ичинин рцтубяти мцстящляк (йя'ни щялл) олса, ейби йохдур.
Мясяля 263: Яэяр мясщ цчцн, ялин ичиндя йашлыг олмаса, айры бир су иля ялини ислада билмяз. эяряк юз саггалынын йашлыьындан эютцрцб онунла мясщ етсин. Саггалдан гейри йердян йашлыг эютцрмяк вя онунла мясщ етмяк ишкаллыдыр (йя'ни ейби вар - шцбщялидир).
Мясяля 264: Йалныз баша мясщ чякмяк юлчцсцндя ялин ичиндя йашлыг олса, ваъиб ейщтийат одур ки, баша щямян йашла мясщ чяксин вя айаьа мясщ чякмяк цчцн юз саггалынын йашлыьындан нямлик эютцрсцн.
Мясяля 265: Ъораб вя айаггабынын цстцндян мясщ чякмяк батилдир. Амма шиддятли сойугдан, оьрудан, йыртыъы щейвандан вя бу кимилярдян горхмаг цзцндян ъораб вя айаггабыны чыхарда билмяся ваъиб ещтийат одур ки, ъораб вя айаггабынын цзяриндян мясщ чяксин вя щямчинин тяйяммцм етсин. Яэяр арада тягиййя олса, ъораб вя айаггабынын цзяриндян мясщ кифайят едяр.
Мясяля 266: Яэяр айаьын цстц няъис олса вя она мясщ чякмяк цчцн, суйа чякя билмяся, тяйяммцм етсин.
Иртимаси дястямаз
Мясяля 267: Иртимаси дястямаз инсанын цзц вя яллярини дястямаз гясди иля суйа салмасына дейилир. Ещтийата зидд олмасына бахмайараг, защир одур ки иртимаси олараг йуйулан ялин нями иля мясщ етмяйин ейби йохдур.
Мясяля 268: Иртимаси дястямазда да цз вя ялляр йухарыдан ашаьыйа эяряк йуйулмуш олсун. Яэяр цз вя ялляри дястямаз мягсядиля суйа батырсан, эяряк цзц алын тяряфдян, ялляри ися дирсяк тяряфдян суйа батырасан.
Мясяля 269: дястямаз цзвляринин бя'зиси цчцн иртимаси вя бя'зиси цчцн гейри-иртимаси дястямаз алмаьын ейби йохдур.
Дястямаз заманы мцстящябб дуалар
Мясяля 270: Дястямаз алан шяхсин эюзц суйа саташдыгда беля демялидир:
Бисмиллящи вя биллящи вялщямду лиллящи яллязи ъя’яля ял ма'я тящура вялям йяъ'ялщу няъисян.
Дястямаздан яввял яллярини йуйанда десин:
Бисмиллящи вя биллящи. Яллащуммяъ'ялни миняттяввабиня вяъ'ялни минял мутятящщирин.
Аьыза су долдуран вахтда (мязмязя) десин:
Яллащуммя ляггини щуъъяти йаумя ялгакя вя ятлиг лисяни бизикрикя.
Буруна су алан вахт (истиншаг) десин:
Яллащуммя ля тущяррим яляййя рищял-ъянняти вяъ'ялни миммян йяшумму рищящя вя раущящя вя тибящя.
Цзц йуйанда десин:
Яллащуммя бяййиз вяъщи йаумя тясвядду фищил вуъущу вя ля тусяввид вяъщи йаумя тябйяззу ялвуъущ.
Саь яли йуйанда деcин:
Яллащуммя я'тини китаби бийямини вял хулдя фил ъинани бийясяри вя щасибни щисябян йясира.
Сол ялини йуйанда десин:
Яллащуммя ля ту'тини китаби бишимяли вя ля мин вяраи вящри вя ла тяъ'ялщя мяьлулятян иля унуги вя я'узубикя мин мугяття'ат янниран.
Баша мясщ чякяндя десин:
Яллащуммя ьяшшини бирящмятикя вя бярякатикя вя яфвикя.
Айаьына мясщ чякяндя десин:
Яллащуммя сяббитни яляссират йяумя тязиллу фищи л'ягдям вяъ'ял ся'йи фима йурзикя янни йа зялъяляли вял-икрам.
Дястямазын шяртляри
Дястямазын сящищ олмасында лазым олан шяртляр бунлардан ибарятдир:
1-ъи шярт: Дястямазын суйу пак олмалыдыр. Башга бир фикиря эюря шяр'и бахымдан пак олса беля, яти щалал щейванын бювлц, пак олан мурдарын яти вя йара суйу кими инсанын нифрят етдийи шейлярля дя гатышыг олмамалыдыр. Бу эюрцш ещтийата уйьундур.
2-ъи шярт: Су мцтляг олмалыдыр.
Мясяля 271: Няъис вя музаф су иля дястямаз батилдир. Щятта яэяр инсан онун няъис вя йа музаф олдуьуну билмязся, йахуд унутса беля, щюкм ейнидир. Яэяр о, дястямазла намаз да гылмышса, щямин намазы йенидян сящищ дястямазла гылмасы эярякдир.
Мясяля 272: Яэяр дястямаз алмасы цчцн палчыглы, музаф судан башга бир су йохдурса, намазын вахты тянэдирся, тя-йяммцм етмялидир; вахт варса суйун дурулмасыны эюзлямяли вя йа башга бир васитя иля суйу дурулдуб саф су иля дястямаз алмалыдыр.
3-ъц шярт: Дястямаз суйу мцбащ олмалыдыр.
Мясяля 273: Гясб едилмиш олан вя йа сащибинин разы олуб-олмадыьы бялли олмайан су иля дястямаз алмаг щарам вя батилдир. Йеня яэяр дястямазын суйу цз вя ялляриндян гясби олан бир йеря тюкцлцр вя йа дястямаз алдыьы йер гясби оларса, о йердян башга бир йердя дястямаз алмаг имканы йохдурса, шяхсин вязифяси тяйяммцмдцр. Яэяр айры бир йердя дястямаз алмасы мцм-кцндцрся, щямин йердя дястямаз алмалыдыр. Бунунла бирликдя яэяр щяр ики тягдирдя дя эцнащ ишлядиб орада дястямаз аларса, дястямазы сящищдир.
Мясяля 274: Инсанын щяр кяс цчцн вя йа йалныз о мядрясянин тялябяляри цчцн вягф едилдийини билмядийи бир мядрясянин щовузундан дястямаз алмасынын нормал олараг халгын о щовузун суйундан дястямаз алдыьы вя кимсянин буну гадаьан етмядийи тягдирдя бир манечилийи йохдур.
Мясяля 275: Бир кимся намаз гылмаг истямядийи бир мясъидин щовузунун бцтцн халг цчцнмц, йохса орада намаз гыланлар цчцнмц вягф едилдийини билмязся, о мясъидин щовузундан дястямаз ала билмяз. Амма яэяр цмумиййятля орада намаз гылмаг истямяйян шяхсляр дя о щовуздан дястямаз алыр вя бир кимся дя буну гадаьан етмирся, щямин щовуздан дястямаз ала биляр.
Мясяля 276: Отеллярин, балаъа базарларын вя буна бянзяр йерлярин щовузларындан онларда йашамайан шяхслярин дястямаз алмалары, анъаг орада йашамайан кимсялярин дя онларын суйундан дястямаз алдыьы вя бир кимсянин дя буну гадаьан етмядийи тягдирдя сящищдир.
Мясяля 277: Инсан сащибляринин разы олдугларыны билмязся беля, бюйцк нящрлярдян дястямаз алмаьын манечилийи йохдур. Амма яэяр онларын сащибляри дястямаз алмаьы гадаьан едяр вя йа инсан сащибинин разы олмадыьыны билярся вя йахуд щямин йерин сащиби ушаг вя йа дяли оларса, онларын суйундан дястямаз алмамасы, мцстящябб ещтийатдыр.
Мясяля 278: Яэяр инсан суйун гясб едилмиш олдуьуну унудараг ондан дястямаз аларса, сящищдир. Амма суйу юзц гясб етмиш олан кимся онун гясб едилмиш олдуьуну унудуб щямин су иля дястямаз аларса, дястямазы мцбащисялидир.
4-ъц шярт: Дястямаз суйунун габы мцбащ олмалыдыр.
5-ъи шярт: Ваъиб ещтийата эюря дястямаз суйунун габы гызыл вя эцмцш олмамалыдыр. Бу ики шяртин изащы сонракы мясялядя вериляъякдир.
Мясяля 279: Дястямаз суйу гясб едилмиш йахуд гызыл вя йа эцмцш олан габда оларса, шяхсин ондан башга бир суйу олмазса, суйу о габдан шяр'и бир йолла айры бир габа бошалда билярся, ону бошалдараг дястямаз алмаг лазымдыр; бу мцмкцн дейился, тяйяммцм етмялидир. Амма яэяр айры бир суйу варса, онунла дястямаз алмасы лазымдыр. Щяр ики тягдирдя яэяр цсйан едиб гясби йахуд гызыл вя йа эцмцш габда олан су иля дястямаз аларса, дястямазы сящищдир.
Мясяля 280: Бир дашы вя йа кярпиъи беля гясби олан бир щовуздан су эютцрмяк цмумхалгын нязяриндя о дашлардан гясби йол иля истифадя етмяк сайылмазса, онда дястямаз алмаьын бир манечилийи йохдур. Истифадя етмяк сайылдыьы бир тягдирдя ися ондан су эютцрмяк щарамдыр. Амма дястямазы сящищдир.
Мясяля 281: Яввялъядян гябиристанлыг олуб, имамлардан (я) вя йа имамзадялярдян бириня аид олан йердя щовуз дцзялдяр вя йа орадан чешмя ахыдарларса, инсан о су мянбяйинин гяби-ристанлыг цчцн вягф едилмиш олдуьуну билмязся, щямин щовуз вя йа чайда дястямаз алмаьын манечилийи йохдур.
6-ъы шярт: Дястямаз цзвляри йума вя мясщ етмя анында пак олмалыдыр.
Мясяля 282: Дястямаз тамамланмадан яввял йумуш олдуьу вя йа мясщ етдийи бир йер няъис оларса, дястямаз сящищдир.
Мясяля 283: Бядянин дястямаз цзвляриндян башга бир йери няъис олса, дястямаз сящищдир. Амма яэяр бювл вя ьаит мящяллини йумамышса, яввялъя ону пакламасы вя даща сонра дястямаз алмасы мцстящябб ещтийатдыр.
Мясяля 284: Дястямаз цзвляриндян бири няъис олар вя дястямаз алдыгдан сонра дястямаздан яввял ораны йуйуб-йумады-ьыны шякк едярся, дястямаз сящищдир. Амма няъис олан йери йу-масы эярякдир.
Мясяля 285: Цзцндя вя йа голларында ган ахмасы дайанмайан, суйун зяряр вермядийи бир кясиклик вя йа йара оларса, тяртиб цзря о цзвцн саьлам йерлярини йудугдан сонра кясик вя йа йара олан йери кцрр вя йа ахан суйа салыб ганы кясилинъяйя гядяр сыхмалы вя онун цзяриндян су ахмасы цчцн суйун алтында йухарыдан ашаьыйа доьру бармаьы иля йараны вя йа кясийи сыьамалыдыр. Беляъя алынан дястямаз сящищдир.
7-ъи шярт: дястямаз вя намаз цчцн вахт йетярли олмалыдыр.
Мясяля 286: Дястямаз алдыьы тягдирдя намазын щамысы вя йа бир мигдары вахтындан сонрайа галаъаг гядяр вахт даралмышса, тяйяммцм етмялидир. Амма яэяр дястямаз вя тяйяммцм цчцн ейни юлчцдя вахт эярякдирся, дястямаз алмалыдыр.
Мясяля 287: Намазын вахтынын дарлыьы цзцндян тяйяммцм етмяси лазым эялян бир шяхс, яэяр Аллаща йахынлыг ниййяти иля вя йа Гур'ан охумаг кими мцстящябб бир иш цчцн дястямаз аларса, дястямазы сящищдир. О намазы гылмаг цчцн дястямаз аларса да, щюкм ейнидир. Яэяр бу тягдирдя гцрбят (Аллаща йахынлыг) гясди эерчякляшмязся, дястямаз батилдир.
8-ъи шярт: гцрбят гясди иля, йя'ни алямлярин Рябби олан вя Щягг-тяаланын ризасы цчцн дястямаз алмалыдыр. Яэяр сяринлямяк цчцн вя йа айры бир мягсядля дястямаз алырса, батилдир.
Мясяля 288: Дястямаз ниййятини дили иля сюйлямяси вя йа гялбиндян кечирмяси лазым дейил. Дястямазын бцтцн ишлярини Аллащын ямри цчцн йериня йетирярся, кифайятдир.
9-ъу шярт: дястямазы эюстярилян тяртибля алмалы, йя'ни яввялъя цзц, сонра саь голу, даща сонра сол голу йумалы вя ондан сонра баша, нящайят айаглара мясщ чякмялидир. Щяр ики айаглары бирликдя мясщ етмямяк вя щятта сол айаьы саь айаьдан сонра мясщ етмяк мцстящябб ещтийатдыр.
10-ъу шярт: дястямазын ишлярини ардыъыл вя ара вермядян йериня йетирмяк лазымдыр.
Мясяля 289: Дястямаз ишляри арасында халгын нязяриндя ардыъыл сайылмайаъаг гядяр фасиля верирся, дястямаз батил олур. Амма инсан цчцн унутмаг вя йа суйун гуртармасы кими бир цзр ямяля эялдийи заман бу мювзу мю'тябяр дейилдир. Яэяр йумаг вя йа мясщ етмяк истядийи бир йердян яввял йудуьу вя йа мясщ етдийи йерлярин щамысынын нямлийи гурумуш олурса, дястямаз батилдир. Лакин яэяр йалныз йумаг вя йа мясщ етмяк истядийи йердян яввялки йерин нямлийи гуруйур, даща ондан яввялки йерляр гурумамыш оларса, мясялян, сол голуну йумаг истядийи заман саь голунун нямлийи гуруйур вя цзцнцн нямлийи галырса, дястямаз сящищдир.
Мясяля 290: Дястямазын ишлярини ардыъыл йериня йетирдийи щалда щаванын истилийи вя йа бядянин щярарятинин чох олмасы вя буна бянзяр сябябляр цзцндян яввялки йерлярин нямлийи гуруйурса, дястямаз сящищдир.
Мясяля 291: Дястямаз арасында йеримяйин манечилийи йохдур,– дейя яэяр цзцнц вя голларыны йудугдан сонра бир нечя аддым йерийир вя сонра башыны вя айаьыны мясщ едярся, дястямазы сящищдир.
11-ъи шярт: цз вя голларынын йуйулмасы иля баш вя айагларынын мясщини инсанын юзц етмялидир. Яэяр айрысы она дястямаз алдырыр вя йа суйу цз вя голларына тюкярся вя йа башыны вя айа- ьыны мясщ етмякдя она кюмяк едярся, дястямазы батилдир.
Мясяля 292: Юзц дястямаз ала билмяйян шяхс йума вя мясщ етмяни ики няфяр ортаглашса беля, башгасындан йардым алмалыдыр. Кюмякчи църят дя истяся имканы олуб вя щалына зяряр вермязся, вермяси лазымдыр. Амма ниййяти юзц етмяли вя юз яли иля мясщ чякмялидир. Яэяр юзцнцн дя мцшарикят етмяси мцмкцн олмазса, башгасындан она дястямаз алдырмасыны хащиш етмялидир. Бу тягдирдя ниййятини ваъиб ещтийат олараг щяр икиси етмялидир. Яэяр юзцнцн мясщ етмяси мцмкцн дейился, кюмякчи онун ялиндян тутуб мясщ едиляъяк йерляря чякмялидир. Яэяр бу да мцмкцн дейился, кюмякчи онун ялиндяки нямлийи алараг башыны вя айагларыны мясщ етмялидир.
Мясяля 293: Дястямазын ямялляриндя щансыны юзц тякбашына едя билирся, ону юзц етмяли вя башгасындан кюмяк алмамалыдыр.
12-ъи шярт: судан истифадя етмяйин дястямаз алан цчцн бир манечилийи олмамалыдыр.
Мясяля 294: Дястямаз алдыьы тягдирдя хястяляняъяйиндян вя йа суйу дястямаз алмагда истифадя етдийи тягдирдя сусуз галаъаьындан горхан шяхся, дястямаз алмаг мяъбури дейилдир. Яэяр су истифадяси заманы она зярярли олдуьуну билмяйиб дястямаз аларса, щягигятдя суйун она зяряри варса, дястямазы батилдир.
Мясяля 295: Яэяр дястямазын сящищ олаъаьы аз бир миг-дарда цз вя голларына су тохундурмасынын зяряри олмаз вя ондан чохунун зяряри оларса, о мигдардакы су иля дястямаз алмалыдыр.
13-ъц шярт: дястямаз цзвляриндя суйун бядяня йетишмясинин гаршысыны алаъаг янэял олмамалыдыр.
Мясяля 296: Яэяр дястямаз цзвляриня бир шейин йапышдыьыны билирся, амма онун суйун йетишмясиня янэял олуб-олмадыьына шякк едирся, ону эютцрмяли вя йа суйу онун алтына чатдырмалыдыр.
Мясяля 297: Дырнаг алтынын кирли олмасынын дястямаз цчцн манечилийи йохдур; амма яэяр дырнаьы тутарларса, о кирляр суйун дярийя чатмасына янэял тюрядярся, дястямаз цчцн онларын тямизлянмяси лазымдыр. Йеня яэяр дырнаг нормадан узун оларса, нормадан чохунун алтындакы кирляри тямизлямяк эярякдир.
Мясяля 298: Цздя, голларда, башын юн щиссясиндя вя йа айаг-ларын цстцндя йаныг вя йа башга бир сябябдян габарма оларса, онун цстцнц йумаг вя йа мясщ етмяк кифайятдир. Бу габарма дешился дя, дяринин алтына суйу чатдырмасы лазым дейил. Щятта яэяр габартынын бир бюлцмцнцн дяриси сойулса беля, сойулмамыш олан гисминин алтына суйу чатдырмаг эяряк дейил. Амма сойулмуш дяри бя'зян бядяня йапышыр, бя'зян дя галхырса, ону гопартмалы вя йа суйун онун алтына чатдырмалыдыр.
Мясяля 299: Инсан дястямаз цзвляриня бир шейин йапышыб-йапышмадыьыны шякк едярся, яэяр онун ещтималы ъамаатын нязяриндя йериндя бир ещтимал сайыларса, мясялян, палчыг суламасы етдикдян сонра голуна палчыг йапышыб-йапышма-дыьына шякк едярся, она бахмалы вя йа олдуьу тягдирдя беля, арадан галдырылдыьына вя йа суйун онун алтына йетишдийиня ямин олунъайа гядяр о цзвц сцртмялидир.
Мясяля 300: Яэяр йуйулмасы вя йа мясщ едилмяси лазым эялян бир йер чиркя булашмышса, амма суйун бядяня йетишмясиня янэял олмазса, бир ейби йохдур. щямчинин эяъ дцзялтмя вя буна бянзяр ишлярдян сонра ялин цстцндя галан суйун дярийя йетишмясиня янэял олмайан лякялярин дя манечилийи йохдур. Амма яэяр онларын олдуьу тягдирдя суйун бядяня йетишиб-йетишмя-мясиня шякк едярся, онлары арадан галдырмасы эярякдир.
Мясяля 301: Дястямаздан яввял дястямаз цзвляринин бя'зи-синдя суйун дярийя йетишмясиня бир янэялин олдуьуну биляр вя дястямаз алдыгдан сонра дястямаз аларкян суйу ора чатдырыб-чатдырмадыьына шцбщя едярся, дястямазы сящищдир.
Мясяля 302: Яэяр дястямаз цзвляриндян бя'зисиндя суйун бя'зян юзцндян онун алтына кечдийи, бя'зян дя кечмядийи бир янэял оларса вя инсан дястямаз алдыгдан сонра суйун онун алтына кечиб-кечмядийиня шцбщя едярся, дястямаз аларкян суйун онун алтына кечмясинин мцвяффяг олмадыьыны билирся, йенидян дястямаз алмасы мцстящябб ещтийатдыр.
Мясяля 303: Дястямаздан сонра дястямаз цзвляриндя суйун кечмясиня мане олан янэялин олдуьуну эюрцр вя ону дястямаз аланда мювъуд олдуьуну, йохса сонрадан мейдана эялдийини билмязся, дястямазы сящищдир. Амма дястямаз аларкян о янэялдян аэащ олмадыьыны билирся, йенидян дястямаз алмасы мцстящябб ещтийатдыр.
Мясяля 304: Дястямаз алдыгдан сонра дястямаз цзвляриндя суйун кечмясинин гаршысыны алан бир янэялин олуб-олмадыьы щаггында шякк едярся, дястямазы сящищдир.
Дястямазын щюкмляри
Мясяля 305: Дястямаз ишляриндя вя шяртляриндя суйун пак олмасы вя гясби олмамасы кими, чох шякк едян шяхс эяряк юз шяккиня е'тина етмясин.
Мясяля 306: Дястямазын батил олуб-олмадыьына шякк едярся, дястямазын батил олмадыьына гярар вермялидир. Амма яэяр бювл етдикдян сонра истибра елямямиш дястямаз алмышса вя дястямаздан сонра бювл олуб-олмадыьыны билмядийи бир нямлик ондан защир олурса, дястямазы батилдир.
Мясяля 307: Бир шяхс дястямаз алыб-алмамасына шякк ется, дястямаз алмалыдыр.
Мясяля 308: Дястямаз алмасыны билян шяхсдян бир щядяс баш верся, мисал цчцн бювл ется (ишяся), щансынын яввял олдуьуну билмяся, беля ки, намаздан яввял олса эяряк дястямаз алсын. Яэяр намаз арасында олса, эяряк намазы сындырсын вя дястямаз алсын, яэяр намаздан сонра олса, гылдыьы намаз сящищдир вя сонракы намазлар цчцн дястямаз алмалыдыр.
Мясяля 309: Яэяр дястямаз алдыгдан сонра вя йа дястямаз алдыьы заман дястямаз цзвляринин бя'зи йерлярини йумадыьыны вя йа мясщ етмядийини йягин едярся, яэяр о йердян юнъя олан йерлярин рцтубяти чох вахт кечдийиндян гурумушса, йенидян дястямаз алмалыдыр. Анъаг гурумамыш олса вя йа щаванын исти олмасы вя буна бянзяр бир сябябляр цзцндян гурумуш олса, йадындан чыхардыьы йери вя ондан сонракы йерляри йумалы вя йа мясщ етмялидир. Дястямаз алдыьы заман бир йерин йуйулмасындан вя йа мясщ едилмясиндян шякк едярся дя, бу гайдайа ямял етмялидир.
Мясяля 310: Яэяр намаздан сонра дястямаз алыб-алма-масына шякк ется, намаз сящищдир, лакин сонракы намазлар цчцн эяряк дястямаз алсын.
Мясяля 311: Яэяр намаз арасында шякк едя ки, дястямаз алыб йа йох, онун намазы батилдир вя эяряк дястямаз алыб, намаз гылсын.
Мясяля 312: Яэяр намаздан сонра баша дцшся ки, онун дястямазы батил олмушдур, амма шякк ется ки, дястямазы намаздан габаг батил олуб, йохса намаздан сонра, гылдыьы намаз сящищдир (йя'ни дцздцр).
Мясяля 313: Инсанда олан бир хястялик цзцндян ондан дамла-дамла бювл эялирся вя йа ьаитин чыхмасына янэял олмурса, яэяр намаз вахтынын яввялиндян сонуна гядяр олан мцддят ярзиндя дястямаз алыб намаз гыла биляъяк мигдарда фцрсят тапаъаьына йягини варса, намазы фцрсят тапаъаьы вахтда гылмалыдыр. Яэяр фцрсяти йалныз намазын ваъибиня йетяъяк гядяр олса, фцрсят тапан кими намазын йалныз ваъиблярини йериня йетирмялидир; азан, игамя вя гунут кими мцстящябб олан шейляри тярк етмялидир.
Мясяля 314: Яэяр садяъя дястямаз вя намазын бир щиссясиня йетяъяк гядяр бир фцрсят тапырса вя намаз яснасында бир вя йа бир нечя дяфя ондан бювл вя ьаит хариъ олурса, лазым ещтийат олараг бу фцрсят мцддятиндя дястямаз алыб намаз гылмалыдыр. Намаз яснасында хариъ олан бювл вя ьаит цчцн дястямазыны тязялямяси эяряк дейил. Йанына бир габ су гойуб ондан бювл вя ьаит хариъ оларса, дярщал дястяммаз алараг намазын галан гисмини гылмасы мцстящябб ещтийатдыр. Ялбяття бу ещтийат бювл вя йа ьаитин чыхма мцддяти вя йа дястямаз алма мцддятиня ялавядян намазын гисимляри арасында эярякли олан мцвалаты (ардыъыллыьы) арадан галдыраъаг гядяр узун сцрмядийи тяг-дирдядир. Якс щалда беля бир ещтийатдан сющбят эедя билмяз.
Мясяля 315: Шцбщясиз олараг дястямаз вя намазын бир щиссяси цчцн беля фцрсят олмайаъаг шякилдя бювл вя йа ьаити ардыъыл хариъ олан шяхсин щяр намазы цчцн бир дястямаз кифа-йятдир.Щятта яэяр айры бир сябябдян дястямазы позулмазса, бир дястямазын бир нечя намаз цчцн йетярли олдуьу даща эцълц эюрцшдцр. Амма щяр намаз цчцн бир дястямаз алмасы даща йахшыдыр. Лакин унудулмуш сяъдя вя тяшящцдцн гязасы иля ещтийат намазы цчцн айры бир дястямаз алмасы лазым дейил.
Мясяля 316: Бювл вя йа ьаити ардыъыл олан шяхсин дястямаздан сонра дярщал намаз гылмасы йахшы олса да, мяъбури дейилдир.
Мясяля 317: Бювл вя йа ьаити ардыъыл хариъ олан кимсянин намаз щалындан кянар вахтда олса беля, дястямаз алдыгдан сон-ра Гур'анын йазыларына тохунмасы ъаиздир.
Мясяля 318: Бювлц дамла-дамла тюкцлян шяхс намаз цчцн ичиндя памбыг вя йа башга бир шей олуб бювлцнцн башга йерляря йетишмясинин гаршысыны алан бир шейдян юзцнц горумалыдыр. Айрыъа ваъиб ещтийат олараг намаздан яввял няъис олмуш олан бювл мяхряъини йумалыдыр. Йеня ьаитинин хариъя чыхмасынын гаршысыны алмайан шяхс мцмкцн олдуьу тягдирдя намаз мцддятиндя ьаитин башга йерляря сирайят етмясинин гаршысыны алмалыдыр. Ваъиб ещтийат одур ки, яэяр язиййяти йохдурса, щяр намаз цчцн ьаитин мящяллини йусун.
Мясяля 319: Идрар вя йа ьаитин хариъя чыхмасынын гаршысыны ала билмяйян шяхсин мцмкцн олдуьу тягдирдя намаз мцддятиндя мясряфи беля ваъиб едирся,–идрар вя йа ьаитин хариъя чыхмасынын гаршысыны алмасы йахшыдыр. Щятта яэяр онун хястялийи асан арадан галдырыла билирся, юзцнц мцалиъя етдирмялидир.
Мясяля 320: Бювл вя йа ьаитин хариъя чыхмасынын гаршысыны ала билмяйян шяхс хястялийи заманында вязифяси дахилиндя гылмыш олдуьу намазлары хястялийи йахшылашдыгдан сонра гяза етмяси эяряк дейил. Амма намаз вахты кечмямишдян хястялийи йахшылашса, лазым ещтийат олараг о вахтда гылмыш олдуьу намазы йенидян гылмалыдыр.
Мясяля 321: Яэяр бир шяхс йел чыхмасынын гаршысыны ала билмяйян бир хястялийя тутуларса, бювл вя ьаитинин гаршысыны алмайан шяхсин вязифясиня эюря ямял етмялидир.
Дястямазы ваъиб олан ямялляр
Мясяля 322: Алты шей цчцн дястямаз алмаг ваъибдир:
1.Меййит намазындан гейри-ваъиб намазлар вя мцстящябби намаз-лар ки, дястямаз шярти сящищдир.
2. Унудулмуш сяъдя вя тяшящщуд цчцн яэяр онларла намаз арасында ондан щядяс баш веря, мясялян, бювл етмиш олса. амма сяъдейи-сящв цчцн дястямаз ваъиб дейил.
3. щяъъ вя цмря ямялляриндян олан Кя'бя евинин ваъиб тявафы цчцн
4. Дястямаз алаъаьына даир анд ичся, нязир вя ящд ется.
5. Яэяр нязир ется ки, Гур'аны-Шярифи мясялян, юпсцн.
6. Няъися булашмыш Гур'аны суйа чякмяк вя йа ону (Гур'аны) щюрмятсизлик олан йердян мцстяращ вя онун кими йерлярдян чыхармаг цчцн ялини вя йа бядянинин башга йерини Гур'анын хяттиня вурмаьа мяъбур оларса. Амма яэяр дястямаз алмаг мцддятиня гядяр Гур'ана щюрмятсизлик оларса, эяряк дястямаз алмадан Гур'аны мцстяращ вя онун кими йерлярдян чыхарсын вя яэяр няъис олмуш олса, суйа чяксин.
Мясяля 323: Гур'анын хяттиня тохунмаг, йя'ни бядянин бир йерини Гур'анын хяттиня вурмаг дястямазсыз шяхся щарамдыр. Амма яэяр Гур'аны фарс дилиня вя йа башга диля тяръцмя етсяляр она тохунмаьын ейби йохдур.
Мясяля 324: Ушагларын вя дялилярин Гур'ан йазысына тохунмасынын гаршысыны алмаг ваъиб дейилдир. Амма онларын тохунмасы Гур'ана гаршы щюрмятсизликдирся, гаршылары алынмалыдыр.
Мясяля 325: Дястямазы олмайан шяхсин щансы дилдя йазылдыьындан асылы олмайараг, Аллащ-тяаланын адына вя хцсуси сифятлярини билдирян сюзляря тохунмасы ваъиб ещтийат олараг щарамдыр. Щязрят Пейьямбярин (с), Имамларын (я) вя Щязрят Зящранын (с.я.) мцбаряк адларына да дястямазсыз тохунмаг йахшы дейил.
Мясяля 326: Намаз вахты йетишмямишдян яввял пак олмаг гясдиля дястямаз алыб вя йа гцсл едярся, сящищдир. Намаз вахты йахынлашдыьы заман да намаза щазырланмаг мягсядиля дястямаз аларса, ейби йохдур.
Мясяля 327: Вахтын йетишдийиня йягин едян шяхс яэяр ваъиб дястямаз ниййятиля дястямаз алыр вя сонра вахтын йетишмяди- йини анлайырса, дястямазы сящищдир.
Мясяля 328: Ъяназя намазы, гябир ящлини зийарят етмяк, мясъидя вя Имамларын (я) щярямляриня эирмяк, цстцндя Гур'ан эяздирмяк, охумаг вя йазмаг, Гур'ани-кяримин щашийясиня (йазы-сы олмайан кянарларына) тохунмаг вя йатмаг цчцн дястямаз алмаг мцстящяббдир. Дястямазы олан шяхсин щяр намаз цчцн йенидян дястямаз алмасы да мцстящяббдир. Бу ишлярдян бири цчцн дястямаз алмышса, дястямазла эюрцлмяси ваъиб олан щяр бир иши эюря биляр. Мисал цчцн о дястямазла намаз гыла биляр.
Дястямазы батил едян шейляр
Мясяля 329: 7 шей дястямазы батил едир:
1. Бювл (сидик).
2. Ьаит (няъис).
3. Мя'дя вя баьырсагдан эялиб ьаитин мяхряъиндян чыхан йел.
4. О йуху ки, онун васитясиля эюз эюрмяйя вя гулаг ешитмяйя, амма яэяр гулаг ешидя, эюз эюрмяйя дястямаз батил олмаз.
5. Ягли арадан апаран шейляр: дялилик, мястлик, цряккечмя вя с. кими.
6. Гадынлара аид истищазя ки, сонра дейиляъяк.
7. Ъцнуб олмаг, щятта ещтийатян мцстящябб олараг гцслц эярякли едян щяр бир иш дястямазы позар.
***