Мясяля 1497: Фитр вя Гурбан байрамларынын намазы Имам ялейщиссяламын щцзуру заманында ваъибдир вя эяряк ъамаат иля бирликдя гылынсын. Бизим заманымызда Имам (ялейщиссалам) гейбдядир вя бу намазлары щям ъамаатла, щям дя фярди гылмаг мцстящяббдир.
Мясяля 1498: Фитр вя Гурбан байрамларынын намазынын вахты байрам эцнц Эцняш чыхандан эцнортайа гядярдир.
Мясяля 1499: Гурбан байрамы намазыны Эцняшин йцксял-мясиндян сонра гылмаг мцстящяббдир. Фитр байрамында ися, Эцняшин йцксялмясиндян сонра ифтар едиб, фитряни вердик-дян сонра байрам намазыны гылмаг мцстящяббдир.
Мясяля 1500: Фитр вя Гурбан байрамы намазлары ики рцк’-ятдир. Беля ки, щяр рцк’ятдя Щямд вя суряни охудугдан сонра, цч дяфя тякбир демяк лазымдыр. Йахшы олар ки, биринъи рцк-ятдя беш тякбир дейилсин вя щяр ики тякбирин арасында бир гунут охуйар вя бешинъи тякбирдян сонра башга бир тякбир дя дейиб, рцкуйа эедяр, ики сяъдя етдикдян сонра тякрарян айаьа галхар, икинъи рцк’ятдя ися дюрд тякбир дейяр вя щяр ики тяк-бирин арасында бир гунут охуйар вя дюрдцнъц тякбирдян сон-ра, башга бир тякбир дя дейяряк рцкуйа эедяр, рцкудан сонра ики сяъдя едиб тяшящщцдц охуйар вя намазын саламыны веряр.
Мясяля 1501: Фитр вя Гурбан байрамларынын намазынын гунутунда щяр щансыф бир дуа вя зикри охуса кифайятдир. Амма йахшыдыр ки, бу дуаны охусун:
Яллащуммя ящлял-кибрийа’и, вял-язямяти вя ящлял-яфви вяр-рящмяти вя ящлят-тягва вял-мяьфиряти яс’ялукя бищягги щазял-йовм, яллязи ъяялтящу лил-муслиминя ийдян вя лиМу-щяммядин сялляллащу яляйщи вя алищи зухрян вя шяряфян вя кярамятян вя мязида, ян тусяллийя яла Мущяммядин вя али Мущяммяд вя ян тудхиляни фи кулли хяйрин ядхялтя фищи Мущяммядян вя аля Мущяммяд, вя ян тухриъяни мин кулли су’ин яхряътя минщу Мущяммядян вя аля Мущяммяд, сялява-тукя яляйщи вя яляйщим. Яллащуммя инни яс’ялукя хяйря ма сяялякя бищи ибадукяссалищун вя яузу бикя миммястяазя минщу ибадукял-мухлясун.
Мясяля 1502: Имам (ялейщиссалам) гайиб олан заманда, яэяр Фитр вя Гурбан байрамларынын намазы ъамаатла гы-лынса, лазым ещтийат одур ки, ондан сонра ики хцтбя охунсун. Йахшы олар ки, Фитр байрамынын хцтбясиндя фитря зякаты-нын щюкмляри, Гурбан байрамынын хцтбясиндя ися гурбан-лыьын щюкмляри шярщ олунсун.
Мясяля 1503: Байрам намазынын хцсуси суряси йохдур. Амма йахшы олар ки, онун биринъи рцк’ятиндя «Шямс» (91-ъи суря) сурясини вя икинъи рцк’ятиндя «Ьашийя» (88-ъи суря) сурясини охусун вя йахуд биринъи рцк’ятдя «Сяббищис-мя» (87-ъи суря) сурясини вя икинъи рцк’ятдя «Шямс» (91-ъи суря) сурясини охунсун.
Мясяля 1504: Байрам намазыны сящрада гылмаг мцстящя-ббдир. Щямчинин Мяккядя, Мясъидул-щярамда да гылынма-сы мцстящяббдир.
Мясяля 1505: Мцстящябдир ки, байрам намазына пийада, айагйалын вя вцгар иля эетсинляр вя намаздан габаг гцсл едиб, башларына аь яммамя гойсунлар.
Мясяля 506: Байрам намазында йеря (торпаьа) сяъдя ет-мяляри, тякбир дейяркян яллярини галдырмалары вя байрам намазы гылан шяхсин, истяр имам-ъамаат олсун, истяр мцн-фярид гылсын, щямд-суряни уъа сясля гылмасы мцстящябб-дир.
Мясяля 1507: Фитр байрамы ахшамынын шам вя хифтян намазындан, сцбщ намазындан вя Фитр байрамынын намазын-дан намазындан сонра бу тякбирляри демяк мцстящяббдир.
Яллащу якбяр, яллащу якбяр, ла илащя илляллащ, валлащу якбяр, яллащу якбяр вя лиллащил-щямд, яллащу якбяр, яла ма щядана.
Мясяля 1508: Мцстящяббдир ки, инсан Гурбан байрамын-да биринъиси байрам эцнцнцн зющр намазы, ахрынъысы ися он икинъи эцнцн сцбщ намазы олан он намаздан сонра кечмиш мясялядя олан тякбирляри десин вя сонра ялавя етсин:
Яллащу якбяр, яла ма рязягяна мин бящимятил ян’ам вял-щямду лиллащи яла ма яблана.
Амма Гурбан байрамыны Минада олса, биринъиси байрам эцнцнцн зющр намазы, ахырынъысы ися Зил-щиъъя айынын он цчцнъц эцнц сцбщ намазы олан он беш намаздан сонра бу тяк-бирляри десин.
Мясяля 1509: Гадынларын байрам намазына эетмякдян чякинмяляри ещтийат-мцстящяббдир. Амма бу ещтийат, гоъа гадынлара аид дейил.
Мясяля 1510: Байрам намазында да башга намазлар кими мя’мум эяряк Щямд вя сурядян башга намазын галан зикрля-рини юзц охусун.
Мясяля 1511: Яэяр мя’мум, имам тякбирлярдян бир нечя-сини сюйлядикдян сонра юзцнц чатдырарса, имам рцкуйа яйил-дикдян сонра, имамла бирликдя сюйлямядийи тякбир вя гунут-лары юзц демялидир. Яэяр щяр гунутда бир «Субщаняллащ», йа бир «Ялщямду лиллащ» деся кифайятдир. Яэяр буна да фцрсят олмаса, тякъя тякбирляри десин. Яэяр буна да фцрсят олма-са, кифайятдир ки, имама табе олуб рцкуйа эетсин.
Мясяля 1512: Яэяр байрам намазында шяхс намаза йети-шяркян, имамын рцкуда олдуьуну эюрярся, ниййят едиб, нама-зын биринъи тякбирини дейяряк рцкуйа эедя биляр.
Мясяля 1513: Яэяр байрам намазында бир сяъдяни уну-дарса, намаздан сонра ону йериня йетирмяси лазымдыр. Щям-чинин, яэяр эцндялик намазда сящв сяъдясини ваъиб едян бир ямял гаршысына чыхарса, ики сящв сяъдяси етмяси ла-зымдыр.
Мясяля 1514: Инсан юляндян сонра, онун дирилийиндя йе-риня йетирмядийи намаз вя башга ибадятляр цчцн башгасыны яъир тутмаг олар. Яэяр бир кяс музд алмадан юзц онлары йе-риня йетирся, сящищдир.
Мясяля 1515: Инсан бя’зи мцстящябб ишляр цчцн мясялян; Щяъъ, Цмря, Пейьямбяр вя имамларын (ялейщимус-сялам) гя-бирлярини зийарят етмяк цчцн дири адамлар тяряфиндян яъир ола биляр. Щабеля мцстящябб иш эюрцб онун савабыны дириляря вя юлцляря щядиййя едя биляр.
Мясяля 1516: Меййитин гяза намазлары цчцн яъир олунмуш шяхс, эяряк йа мцътящид олсун, йа намазы тяглид едилмяси сящищ олан мцътящидин фятвасына уйьун олараг йериня йетир-син, йа да ещтийата ямял етсин. Беля ки, эяряк ещтийатын ясас-ларыны камил билсин.
Мясяля 1517: Яъир ниййят едяркян меййити мцяййян етмяли-дир. Амма онун адыны билмяси лазым дейилдир. «Онун цчцн яъир олдуьум шяхс тяряфиндян гылырам» дейя ниййят едярся, кифайятдир.
Мясяля 1518: Яъир, эяряк ямяли меййитин зиммясиндя (бой-нунда) оланын гясди иля йериня йетирсин. Яэяр янъам вердийи ямялин савабыны онун цчцн щядиййя ется, кифайят дейил.
Мясяля 1519: Ямяли йериня йетиряъяйиня ямин олдуглары вя сящищ йериня йетирмясиня ещтимал вердикляри бир шяхси яъир тутмалыдырлар.
Мясяля 1520: Меййитин намазлары цчцн яъир тутмуш олдуг-лары шяхсин онлары йериня йетирмядийини вя йа батил олараг йериня йетирдийини анлайарларса, икинъи дяфя яъир тутмалары эярякдир.
Мясяля 1521: Яэяр яърин ямялляри йериня йетириб-йетир-мядийиндя шякк едярся, яъир ямялини йериня йетирдийини е’тираф ется беля, онун сюзцня хатиръямлийи олмазса, йени-дян яъир тутмалары эярякдир. Амма яэяр онун ямялинин дцзэцн олуб-олмадыьында шякк едярся, дцзэцн олдуьуну гя-бул едя биляр.
Мясяля 1522: Цзрц олуб, мясялян; тяйяммцмля вя йа отураг щалда намаз гылан бир шяхс, меййитин намазлары да бу ъцр гяза олмуш олса беля, ещтийата ясасян мцтляг шякилдя меййи-тин намазларыны гяза етмяк цчцн яъир тутула билмяз. Амма ъябиря дястямаз вя йа гцсл иля намаз гылан шяхсин яъир ту-тулмасынын ейби йохдур. Яли, йа айаьы кясилмиш олан шяхсин яъир тутулмасы да белядир.
Мясяля 1523: Киши гадын цчцн, гадын киши цчцн яъир ола биляр вя намазы уъадан вя йа йавашдан гылмагда эяряк яъир юз тяклифиня ямял етсин.
Мясяля 1524: Бир эцнцн зющр иля яср вя шам иля хифтян намазлары кими, тяртибля гылынмасы лазым олан намазлар-дан башга, меййитин намазларынын тяртибля гяза едилмяси лазым дейилдир. Амма яэяр ону яъир етсяляр ки, меййитин мяръяйинин фятвасына уйьун, йа вялисинин дедийи кими йери-ня йетирсин, яэяр о мяръя тяртиби лазым билярся, эяряк тяртибя риайят етсин.
Мясяля 1525: Яъирля, ямяли хцсуси бир шякилдя йериня йе-тирмясини шярт етмиш олсалар, о шякилдя йериня йетирмя-лидир. Амма яэяр щямин шякилдя едилян ямялин батил ол-масына йягинляри олса, бу истиснадыр. Яэяр шярт етмямиш-лярся, о ямялдя юз тяклифиня эюря ямял етмялидир. Амма юзцнцн вя йа меййитин вязифясиндян щансы бири ещтийата даща уйьундурса, она эюря ямял етмяси ещтийат-мцстящяббдир. Мя-сялян; меййитин вязифяси тясбищати ярбяяни цч дяфя охумаг олдуьу щалда, юз вязифяси йалныз бир дяфя охумаг оларса, цч дяфя охуйар.
Мясяля 1526: Яэяр яъирля намазы, мцстящяббляриндян ня гядяри иля бирликдя гылмасы шярт едилмямишдирся, на-мазын мцстящяббляриндян нормал олан мигдарыны йериня йетирмяси лазымдыр.
Мясяля 1527: Яэяр инсан бир нечя няфяри меййитин гяза намазы цчцн яъир тутса, 1524-ъц мясяляйя эюря, онларын щяр бири цчцн бир вахт мцяййян етмяси лазым дейил.
Мясяля 1528: Яэяр бир шяхс мясялян; бир ил бойунъа мей-йитин намазларыны гылмаьа яъир олса вя щямин мцддят та-мамланмадан юлярся, онун йериня йетирмядийи мя’лум олан намазлар цчцн, башгасыны яъир тутмалары эярякдир. Йериня йетирмядийиня ещтимал вердикляри цчцн дя яъир тутмаг ва-ъиб-ещтийатдыр.
Мясяля 1529: Бир меййитин намазлары цчцн яъир тутулан шяхс онларын щамысынын щаггыны алса вя намазлары гы-лыб гуртармамыш юлярся, бцтцн намазлары юзц гылмасыны шярт етмишдирся, йа църятцл-мцсямманын галаныны ала биляр, йа да иъаряни поза биляр вя църятцл-мисли гайтарар. Яэяр бцтцн намазлары юзц гылмасыны шярт етмямишдирся, вярясяляри эяряк онун малындан яъир тутмалыдыр. Амма яэяр меййитин малы олмаса вярясяляря бир шей ваъиб олмаз.
Мясяля 1530: Яэяр яъир, меййитин намазлары гылыб гуртармамыш юлярся, юзцнцн дя гяза намазы олса, яввялки мясялядя дейилян эюстяришя ямял етдикдян сонра, яэяр меййитин малы артыг олса, беля ки, вясиййят етмиш олса вя вярясяляр иъазя верся онун бцтцн намазлары цчцн яъир тутмалары эярякдир. Яэяр иъазя вермясяляр, онун цчдя бирини намазына сярф етмялидирляр.
Оруъ, инсанын Аллащ-тяалайа бяндячилик едиб Онун ямри-ни йериня йетирмяк мягсядиля сцбщ азанындан шам азанына гя-дяр, ирялидя изащ олунаъаьы кими, доггуз шейдян чякинмяси-дир.
Мясяля 1531: Инсанын оруъун ниййятини гялбиндян кечир-мяси вя йа мясялян; ''сабащ оруъ тутаъаьам'' дейяряк ниййят етмя-си шярт дейилдир. Садяъя олараг Аллащ-тяалайа бяндячилик вя Онун ямриня итаят етмяк цчцн, сцбщ азанындан шам азанына гядяр оруъу позан шейлярдян юзцнц горума гярарында олмасы кифайятдир. Бу мцддят ярзиндя оруъ олдуьуна йягин етмяк цчцн, эяряк сцбщ азанындан бир аз габаг вя шам азанындан бир аз сонрайа гядяр оруъу батил едян ишлярдян юзцнц сахласын.
Мясяля 1532: Инсан Рамазан айынын щяр эеъясиндя сабащкы оруъуну ниййят едя биляр.
Мясяля 1533: Аэащ олан шяхс цчцн, Рамазан айы оруъунун ян сон ниййят вахты, сцбщ азаны вахтыдыр. Йя’ни ещтийат ваъибя эюря щяр ня гядяр юз ниййятиндян хябярдар олмаса беля, сцбщ азанындан габаг батил едян ишлярдян чякинмякля йанашы, оруъа ниййят етмиш олмалыдыр.
Мясяля 1534: Оруъу батил едян ишляри эюрмяйян шяхс, шам азанына аз бир вахт галмыш олса беля, эцнцн щяр щансы вах-тында мцстящябб бир оруъ ниййят едярся, оруъу сящищдир.
Мясяля 1535: Рамазан айы оруъунда вя щямчинин мцяййян бир заманы олан ваъиб оруъда, сцбщ азанындан габаг оруъ цчцн ний-йят етмядян йатан бир шяхс, яэяр зющрдян габаг ойаныб ниййят едярся, оруъу сящищдир. Амма зющрдян сонра ойанарса, ещтийа-та ясасян «мцтляг гцрбят» ниййяти иля эцнцн галаныны оруъу батил едян шейлярдян чякинмяли вя о эцнцн оруъуну да гяза ет-мялидир.
Мясяля 1536: Гяза вя йа кяффаря оруъу тутмаг истяйян шяхс, ону ниййятиндя мцяййян етмялидир. Мясялян; ''гяза оруъу вя йа кяффаря оруъуну тутурам'' дейя ниййят етмялидир. Амма Рама-зан айында ''Рамазан айынын оруъуну тутурам'' дейя ниййят етмя-си лазым (илзами) дейилдир. Щятта Рамазан айы олдуьуну бил-мяся вя йа унудуб башга бир оруъ ниййяти едярся, онун оруъу Ра-мазан айынын оруъундан щесаб едилир. Нязир вя бу кими оруъ-ларда нязир гясди етмяк лазым дейил.
Мясяля 1537: Яэяр Рамазан айынын олдуьуну бился вя гяс-дян Рамазан айындан гейри бир оруъун ниййятини ется, гясд ет-дийи оруъ щесаба алынмаз вя щямчинин Рамазан айынын оруъу кими дя сайылмаз-яэяр о гясд гцрбят (йя’ни Аллаща йахынлаш-маг) гясди иля зидд олса; щятта зиддиййятли олмаса беля, ещти-йата ясасян Рамазан айынын оруъундан щесаб олунмаз.
Мясяля 1538: Яэяр мясялян; айын биринъи эцнцнцн ниййяти иля оруъ тутса, сонра айын икинъи, йахуд цчцнъц эцнц олдуьуну баша дцшся, оруъу сящищдир.
Мясяля 1539: Яэяр сцбщ азанындан яввял ниййят ется вя би-щуш олса вя эцнарасы юзцня эялся, ваъиб ещтийата ясасян о эц-нцн оруъуну тамам етмялидир вя яэяр тамам етмяся, онун гязасыны йериня йетирмялидир.
Мясяля 1540: Яэяр сцбщ азанындан габаг ниййят едиб, сонра мяст оларса вя щямин эцн ярзиндя айыларса, ваъиб-ещтийата ясасян о эцнцн оруъуну тамамламалы вя онун гязасыны да йери-ня йетирмялидир.
Мясяля 1541: Яэяр сцбщ азанындан яввял ниййят едиб йатса вя ахшамдан сонра айылса, оруъу сящищдир.
Мясяля 1542: Рамазан айы олдуьуну билмяся вя йа унударса, беля ки, зющрдян габаг Рамазан айы олдуьуну билярся, яэяр оруъу батил едян бир иш эюрмцшдцрся, оруъу батилдир. Амма шам азанына гядяр оруъу батил едян ишлярдян чякинмяли вя Рамазандан сонра да, о эцнцн оруъуну гяза етмялидир. Ещтийат ваъибя ясасян, яэяр зющрдян сонра да Рамазан олдуьуну анла-йарса, ряъаян оруъ ниййяти етмяли, Рамазандан сонра гязасыны етмялидир. Амма яэяр зющрдян яввял баша дцшся вя оруъу ба-тил едян бир иш эюрмяся, эяряк оруъ ниййяти етсин вя оруъу ся-щищдир.
Мясяля 1543: Яэяр ушаг Рамазан айында сцбщ азанындан яв-вял щядди-бцлуьа чатса, эяряк оруъ тутсун. Яэяр азандан сонра щядди-бцлуьа чатса, о эцнцн оруъу она ваъиб дейил. Амма яэяр мцстящябб оруъ тутмаг гясди ется, ещтийат мцстящяббя ясасян бу тягдирдя о эцнцн оруъуну тамамламасы лазымдыр.
Мясяля 1544: Меййитин оруъуну тутмаг цчцн яъир олан вя йа бойнунда кяффаря оруъу олан бир шяхс, мцстящябб бир оруъ тутарса, ейби йохдур. Амма бойнунда Рамазан айынын гяза оруъу олан бир шяхс, мцстящябб оруъ тута билмяз. Яэяр унудараг мцстящябб бир оруъ ниййяти едярся вя зющрдян габаг хатырла-йарса, мцстящябб оруъу позулар, лакин ниййятини гяза оруъуна чевиря биляр. Амма яэяр зющрдян сонра аэащ оларса, ещтийата ясасян оруъу батилдир. Яэяр шам азанындан сонра хатырла-йарса, оруъу сящищдир.
Мясяля 1545: Яэяр Рамазан айынын оруъундан башга, вахты мцяййян олан бир оруъ инсана ваъиб олса, мясялян, мцяййян бир эцнц оруъ тутмасына даир нязр етмиш олса, яэяр сцбщ азанына кими гясдян ниййят етмяся, оруъу батилдир. Яэяр о эцнцн ору-ъунун она ваъиб олмасыны билмяся, йа унутса вя зющрдян яввял йадына дцшся, оруъу батил едян бир иш эюрмямиш олса вя ний-йят ется, онун оруъу сящищдир. Яэяр зющрдян сонра йадына дцш-ся, Рамазан айынын оруъунда дейилян ещтийата риайят етмяли-дир.
Мясяля 1546: Яэяр ваъиб олан, лакин эцнц мцяййян олмайан оруъ цчцн, мясялян; кяффаря оруъу кими, гясдян зющр йахынла-шана гядяр ниййят етмяся, ейби йохдур. Щятта яэяр ниййятдян яввял оруъ тутмамаг гярарына эялся, йахуд оруъ тутуб-тутма-маг барядя мцяййян гярара эялмяся (тяряддцд ется), беля ки, оруъу батил едян ишлярдян эюрмямишся вя зющрдян яввял ний-йят ется, оруъу сящищдир.
Мясяля 1547: Яэяр кафир Рамазан айында, зющрдян яввял мц-сялман олса вя сцбщ азанындан о вахта кими, оруъу батил едян бир иш эюрмяйибся, ваъиб ещтийата ясасян эяряк «мафизиммя» ниййяти иля оруъу тамам етсин. Яэяр беля етмяся, эяряк онун гязасыны йериня йетирсин.
Мясяля 1548: Яэяр хястя олан бир шяхс, Рамазан айы эцнцн-дя зющрдян габаг саьалса вя о вахта гядяр оруъу батил едян бир шей етмямиш оларса, ещтийат ваъибя ясасян оруъ цчцн ниййят едиб о эцнцн оруъуну тутмалыдыр. Амма яэяр зющрдян сонра саьаларса, о эцнцн оруъу (щямин эцн) она ваъиб дейилдир, эяряк сонрадан гяза етсин.
Мясяля 1549: Инсанын, Шя’банын сон эцнц, йохса Рамаза-нын яввял эцнц олдуьунда шякк етдийи эцн оруъ тутмасы ваъиб дейилдир. Яэяр оруъ тутмаг истяся, Рамазан айы оруъунун ний-йятини едя билмяз. Амма яэяр ''Рамазан айы олдуьу тягдирдя, Рамазандан вя Рамазан айы олмадыьы тягдирдя, гяза вя бунун кимилярдян сайылсын'' дейя ниййят едярся, оруъунун сящищ ол-масы узаг нязяр дейил, амма гяза вя бу кими оруъ ниййяти етмяси даща йахшыдыр. Беля ки, яэяр сонрадан Рамазан айы олдуьу мя’лум оларса, Рамазандан щесаб олунар. Яэяр мцтляг оруъ ниййяти едярся вя сонрадан Рамазан айы олдуьу мя’лум оларса, йеня дя кифайятдир.
Мясяля 1550: Шя’банын сон эцнц, йохса Рамазанын яввял эцнц олдуьунда шякк етдийи эцндя, гяза, мцстящябб вя бу кими бир оруъ ниййяти иля оруъ тутарса вя эцн ярзиндя Рамазан айы олдуьуну анлайарса, Рамазан айы оруъу цчцн ниййят етмялидир.
Мясяля 1551: Яэяр вахты мцяййян олан ваъиб бир оруъда (Ра-мазан айынын оруъу кими) «оруъуму батил едим, йохса етмя-йим»-дейя тяряддцддя олса вя мцяййян гярара эяля билмяся, йа-худ оруъуну батил етмясиня даир гясд ется, яэяр йенидян оруъ гясди етмяся оруъу батилдир. Яэяр йенидян оруъ ниййяти ется ещтийат ваъиб будур ки, о эцнцн оруъуну тамамлайыб сонрадан да гязасыны тутсун.
Мясяля 1552: Мцстящябб олан вя йа кяффаря оруъу кими вах-ты мцяййян олмайан ваъиб бир оруъда, яэяр оруъу батил едян бир иш эюрмяйи гясд едярся вя йа беля бир иши эюрцб-эюрмямяк хцсусунда тяряддцдя дцшярся, яэяр щямин иши эюрмяся вя ваъиб оруъда зющрдян яввяля гядяр вя мцстящябб оруъда, шам азанындан яввяля гядяр тякрарян оруъ цчцн ниййят едярся, оруъу сящищдир.
Мясяля 1553: Бир нечя шей оруъу батил едяр:
1. Йемяк вя ичмяк.
2. Ъима.
3. Истимна (Истимна, инсанын башгасы иля ъима етмядян, юзцндян мяни хариъ етмясиня дейилир. Онун гадында эерчяк-ляшмяси ися 345-ъи мясялядя бяйан олунду).
4. Ещтийат ваъибя ясасян Аллаща, Пейьямбяря (с) вя Пейьям-бярин ъанишинляриня (я.с.) йалан иснад вермяк- (онларын адындан йаландан бир сюз демяк).
5. Ещтийат ваъибя эюря тозу боьаза йетишдирмяк.
6. Сцбщ азанына кими ъянабят, щейз вя нифас щалында гал-маг.
7. Ахыъы шейлярля ималя етмяк.
8. Гясдян гусмаг.
Бунларын щюкмляри ашаьыдакы мясялялярдя шярщ олуна-ъагдыр.
Мясяля 1554: Яэяр оруъ тутан шяхс оруъ тутдуьуну биля-би-ля гясдян бир шей йеся, йа ичся оруъу батил олар, истяр чюряк вя су кими йейилмяси адят олан шейлярдян олсун, истярся дя тор-паг вя аьаъ ширяси кими йейилмяси адят олмайан шейлярдян ол-сун; истяр аз олсун, истярся дя чох, щятта яэяр диш фырчасыны аьыздан чыхарыб йеня аьызына дахил ется вя онун рцтубятини удса, оруъ батил олур. Амма яэяр фырчанын рцтубяти “хариъи рцтубятдир” дейилмяйяъяк шякилдя аьызын суйунда арадан эедярся, ону удмаьын ейби йохдур.
Мясяля 1555: Йемяйя мяшьул оларкян, сцбщ олдуьуну бился, эяряк аьзындан тикяни чыхартсын, яэяр гясдян удса, оруъу ба-тилдир вя сонрадан дейиляъяк эюстяришя эюря она кяффаря дя ваъиб олар.
Мясяля 1556: Яэяр оруъ тутан кяс бир шейи сящвян йеся, йа ич-ся, оруъу батил олмаз.
Мясяля 1557: Ампул вя сиром оруъу батил етмир, щярчянд ампул бядяни эцъляндирмяк цчцн, йахуд сиром гяндли-дузлу олса беля. Щямчинин тянэяняфяслик (астма) цчцн истифадя олунан испери дя ейниля; яэяр дярманы тякъя аь ъийяря дахил ется, оруъу батил етмяз. Еляъя дя эюзя вя йа гулаьа дярман тю-кцлмяси дя оруъу батил етмяз, щятта онун дады боьаза чатса беля. Яэяр дярманы буруна тюксляр вя о, боьаза чатмаса оруъу батил етмир.
Мясяля 1558: Яэяр оруъ тутан дишинин арасында галан бир шейи гясдян удса, оруъу батил олар.
Мясяля 1559: Оруъ тутмаг истяйян шяхся азандан яввял диш-лярини тямизлямяк лазым (ваъиб) дейилдир. Амма яэяр диш-ляринин арасында галан йемяк гырынтысынын, эцндцз боьазы-на йетишяъяйини билирся, тямизлямяси эярякдир.
Мясяля 1560: Аьыз суйуну удмаг, турш вя турша бянзяр шейи хяйала эятирмякля аьызда топлашан суйу удмаг оруъу батил ет-мир.
Мясяля 1561: Синя вя башдан эялян аьыз бошлуьуна чатма-мыш бяльями удмаьын ейби йохдур. Амма ваъиб ещтийат одур ки, аьыз бошлуьуна дахил олса, ону удмасынлар.
Мясяля 1562: Яэяр оруъ тутан шяхс сузуйарса вя су ичмядийи тягдирдя, юляъяйиндян вя йа она бир зяряр дяйяъяйиндян, йа да дюзцлмяйян бир чятинлийя дцшяъяйиндян горхарса, бу ишлярин горхусуну арадан апараъаг гядяр су ичя биляр. Щятта юлцм вя саир кими горху олан йерлярдя ичмяси ваъибдир. Амма бу щал-да онун оруъу батил олур. Яэяр Рамазан айыдырса, лазым ещти-йата ясасян эяряк ондан артыг ичмясин вя эцнцн галанында оруъу батил едян ишлярдян чякинсин.
Мясяля 1563: Адятян йемяйин боьаза йетишмясиня сябяб ол-майан ушаг вя гуш цчцн йейинтини чейнямяк вя йа йемяйин дадына бахмаг (тясадцфян боьаза йетишся беля) оруъу батил етмяз. Ам-ма яэяр инсан, яввялъядян йемяйин боьаза чатаъаьыны билир-ся, оруъу батил олур вя гязасынын тутмасы, щямчинин кяффа-ря дя вермяси она ваъибдир.
Мясяля 1564: Инсан зяифлийи цзцндян оруъуну йейя билмяз. Амма яэяр онун зяифлийи адятян дюзцлмяси мцмкцн олмайаъаг дяряъядядирся, оруъу йемясинин ейби йохдур.
Мясяля 1565: Ъима оруъу батил едяр; щятта яэяр тякъя сцн-нят йери мигдарында дахил олса вя мяни эялмяся беля.
Мясяля 1566: Яэяр сцннят йериндян аз мигдары дахил олса вя мяни эялмяся, оруъ батил олмаз. Амма сцннят йери олмайан шяхсдя сцннят йериндян аз мигдары дахил олса беля, оруъу ба-тил олур.
Мясяля 1567: Яэяр гясдян ъима етмяк истяся вя сцннят йери гядяр дахил олуб-олмадыьында шякк едярся, бунун щюкмц 1551-ъи мясяляйя мцраъият етмякля айдын олар. Яэяр батил едян бир иш эюрмяйибся она кяффаря ваъиб олмаз.
Мясяля 1568: Яэяр шяхс оруъ олдуьуну унудуб йахынлыг ет-ся, йахуд ону ъима етмяйя мяъбур етсяляр, беля ки, бу иш онун ихтийарындан кянар олса, онун оруъу батил олмаз. Амма яэяр ъима щалында йадына дцшся, йахуд мяъбуриййят онун цзяриндян эютцрцлярся, эяряк дярщал ъима щалындан чыхсын, яэяр чых-маса, онун оруъу батилдир.
Мясяля 1569: Яэяр оруъ тутан истимна ется (истимнанын мя’насы 1553-ъц мясялядя дейилмишдир) оруъу батил олар.
Мясяля 1570: Яэяр инсандан ихтийарсыз мяни хариъ олса, оруъу батил дейилдир.
Мясяля 1571: Оруъ тутан шяхс, эцндцз йатаъаьы тягдирдя, мцщтялим олаъаьыны (йя’ни йухуда ондан мяни эяляъяйини) би-лирся, йатмамагла язиййятя дцшмяся беля, йатмасы ъаиздир. Яэяр йатараг мцщтялим оларса, оруъу батил олмаз.
Мясяля 1572: Яэяр оруъ тутан, мяни хариъ оларкян йухудан айылса, мянинин хариъ олмасынын гаршысыны алмасы ваъиб дейилдир.
Мясяля 1573: Оруъ тутуб мцщтялим олан шяхс бювл етмяк ва-ситясиля мянинин галанынын мяърадан хариъ олаъаьыны би-лирся беля, бювл едя биляр.
Мясяля 1574: Мцщтялим олмуш оруъ тутан шяхс, мяърада мяни галдыьыны вя яэяр гцслдян габаг бювл етмязся, гцслдян сонра мянинин хариъя чыхаъаьыны билирся, гцслдян габаг бювл етмяси ещтийат-мцстящяббдир.
Мясяля 1575: Мяни хариъя чыхармаг мягсяди иля зарафат едян, йахуд юзц иля ойнайан шяхсдян мяни эялмяся, йенидян оруъ гясди етмяся оруъу батилдир. Яэяр оруъ ниййяти ется, лазым-ещтийата ясасян о оруъу тамамлайыб сонра гязасыны да тутма-лыдыр.
Мясяля 1576: Яэяр оруъ тутан бир шяхс, мяни чыхармаг мяг-сяди олмадан, мясялян; юз гадыны иля мазаглашарса, йа зара-фатлашса, юзцндян мяни эялмяйяъяйиндян яминдирся, тясадц-фян ондан мяни эялся беля, оруъу сящищдир. Амма яэяр мяни-нин эялмяйяъяйиндян ямин дейился, мяни эялдийи тягдирдя оруъу батил олур.
Мясяля 1577: Оруъ тутан шяхс данышмаг, йазмаг, ишаря ет-мяк вя буна бянзяр щяр щансы бир йолла Аллаща, Пейьямбяря (с.я.в.в) вя он ики имамлардан (я.с.) бириня гясдян йалан олан бир шейи нисбят верярся, щятта сонра дярщал ''йалан дедим'' дейяряк тювбя ется беля, лазым-ещтийата ясасян оруъу батил олар. Щямчинин Щязрят-Зящрайа (сяламуллащи яляйща), диэяр пейьямбярляря вя онларын вясиляриня дя йалан бир шейи нис-бят вермяк, ещтийат-мцстящябб олараг ейни щюкмц дашыйыр.
Мясяля 1578: Яэяр бир шяхс доьру вя йа йалан олдуьуну бил-мядийи вя щцъъят олмасына дялили олмайан бир рявайяти нягл етмяк истяся, ваъиб ещтийата ясасян эяряк о рявайяти бирбаша Пейьямбяря (с) вя имамлара (я) нисбят вермясин.
Мясяля 1579: Яэяр дцз олмасына е’тигадлы олдуьу бир шейи Аллащ, йа Пейьямбяр гювлцндян нягл ется вя сонра йалан ол-дуьуну баша дцшся, оруъу батил олмаз.
Мясяля 1580: Яэяр бир шейин йалан олдуьуну биляряк, ону Аллаща вя Пейьямбяря нисбят верся вя сонра дедийинин дцзэцн олдуьуну баша дцшся, бу щалда яэяр бу ишин оруъу батил етди-йиня билирмишся лазым ещтийата ясасян эяряк оруъу тамам ет-син вя гязасыны да ямяля эятирсин.
Мясяля 1581: Яэяр башгасынын уйдурдуьу йаланы гясдян Ал-лаща, Пейьямбяря (с.я.в.в) вя Пейьямбярин ъанишинляриня (я.с) нисбят верся, лазым ещтийата ясасян оруъу батил олур. Ам-ма яэяр о йаланы уйдуран шяхсин дилиндян нягл едярся, ейби йохдур.
Мясяля 1582: Яэяр оруъ тутандан «Пейьямбяр (сялляллащу яляйщи вя алищи) беля бир сюз буйурмушдурму» дейя сорушсалар ''йох'' явязиня гясдян ''бяли'' деся, йахуд ''бяли'' явязиня гясдян ''йох'' деся, лазым ещтийата ясасян оруъу батил олур.
Мясяля 1583: Яэяр Аллащын вя Пейьямбяр (сялляллащу яляй-щи вя алищ)-ин адындан дцз сюзц деся дя, сонра ''йалан демишям'' деся, йа эеъя онлара бир йаланы иснад вериб сабащкы эцн оруъ олуб деся ки, «дцнян эеъя дедийим сюз дцздцр» ещтийата ясасян, оруъу батил олур. Амма яэяр мягсяди вердийи хябярин тяфси-латыны бяйан етмяк олса оруъу батил олмур.
Мясяля 1584: Ваъиб ещтийата ясасян, гаты тозу боьаза йетиш-дирмяк оруъу батил едир. Истяр ун кими йейилмяси щалал олан бир шейин тозу олсун, истярся дя торпаг кими йейилмяси щарам олан шейин тозу олсун.
Мясяля 1585: Гаты олмайан тозун боьаза йетишдирмяк оруъу батил етмир.
Мясяля 1586: Яэяр кцляк васитясиля гаты тоз ямяля эялся, инсан бундан билдийи вя баъардыьы щалда горунмаса вя щямин тоз боьаза йетишся, ваъиб ещтийата ясасян оруъу батил олар.
Мясяля 1587: Ваъиб ещтийат одур ки, оруъ тутан, сигарет, тян-бяки тцстцсцнц вя бу кими шейляри боьаза чатдырмасын.
Мясяля 1588: Яэяр диггятсизлик сябябиндян тоз, тцстц вя бу кими шейляр оруъ тутанын боьазына йетишярся, боьазына йе-тишмяйяъяйиня йягин вя йа хатиръямлийи олмушдурса, оруъу ся-щищдир. Амма яэяр боьазына йетишмяйяъяйини зянн етмиш-дирся, о эцнцн оруъуну гяза етмяси даща йахшыдыр.
Мясяля 1589: Яэяр оруъ олдуьуну унудуб, диггятсизлик едярся вя йа юзцндян асылы олмайараг тоз вя бу кими шейляр онун боьазына йетишярся, оруъу батил олмаз.
Мясяля 1590: Башын щяр йерини бцтцнлцкля суйа салмаг оруъу батил етмир, лакин шиддятли кяращяти вар.
Мясяля 1591: Яэяр ъцнуб олан шяхс, Рамазан айында гясдян сцбщ азанына гядяр гцсл етмяся, йохса вязифяси тяйяммцм олан щалда гясдян тяйяммцм етмязся, эяряк о эцнцн оруъуну тамам-ласын, башга бир эцнц дя оруъ тутсун. Щямин эцнцн дя гяза, йохса цгубят (ъяза) оруъу олмасы мя’лум олмадыьындан щям о эцнцн оруъуну Рамазан айындан, щям дя о эцнцн йериня тутаъаг оруъу мафиззиммя гясди иля тутмалы, гяза ниййяти дя етмямя-лидир.
Мясяля 1592: Рамазан айынын оруъунун гязасыны тутмаг ис-тяйян бир кяс сцбщ азанына гядяр гясдян ъцнуб щалда галса о эц-нц оруъ тута билмяз. Яэяр гясдян олмаса, о эцн оруъ тута би-ляр, бахмайараг ки, ещтийат ону тярк етмякдядир.
Мясяля 1593: Рамазан айы оруъу вя онун гязасындан башга, диэяр ваъиб вя мцстящябб оруъда, ъцнуб инсан гясдян сцбщ аза-нына гядяр ъянабятли галса, о эцнц оруъ тута биляр.
Мясяля 1594: Рамазан айы эеъясиндя ъцнуб олан бир шяхс, яэяр гясдян вахт даралынъайа гядяр гцсл етмязся, эяряк тяйям-мцм едиб оруъ тутсун вя оруъу сящищдир.
Мясяля 1595: Яэяр ъцнуб Рамазан айында гцслцнц унутса вя бир эцндян сонра йадына дцшся, эяряк о эцнцн оруъунун гяза-сыны тутсун. Яэяр бир нечя эцндян сонра йадына дцшся, ъцнуб олдуьуну йягин билдийи бцтцн эцнляр цчцн гяза етсин, мясялян; яэяр цч, йа дюрд эцн ъцнуб олмасыны билмяся, эяряк цч эцнцн оруъуну гяза етсин.
Мясяля 1596: Рамазан айы эеъясиндя гцсл вя тяйяммцмдян щеч бири цчцн вахты олмайан шяхс, юзцнц ъцнуб едярся, оруъу батилдир, гяза вя кяффаря дя она ваъибдир.
Мясяля 1597: Яэяр гцсл цчцн вахт олмадыьыны бился вя юзц-нц ъцнуб ется, йахуд вахт ола-ола гясдян вахт даралынъайа гя-дяр гцслц тя’хиря салса, эцнащкар олмасына бахмайараг тяйям-мцм ется, оруъу сящищдир.
Мясяля 1598: Рамазан айы эеъясиндя ъцнуб олан шяхс, йатды-ьы тягдирдя, сцбщя гядяр ойана билмяйяъяйини билярся, ещти-йат ваъибя эюря гцсл етмядян йатмамалыдыр. Яэяр гцсл етмяз-дян габаг ихтийари олараг йатса вя сцбщя гядяр ойанмаса, о эц-нцн оруъуну тамамламалыдыр, гяза вя кяффаря дя она ваъиб олур.
Мясяля 1599: Ъцнуб олан бир шяхс, Рамазан айы эеъясиндя йатыб сонра ойанарса, беля ки, йенидян йатдыьы тягдирдя, сцбщ азанындан габаг ойанаъаьына ещтимал верся, йата биляр.
Мясяля 1600: Рамазан айы эеъясиндя ъцнуб олан бир шяхс, йатдыьы тягдирдя, сцбщ азанындан габаг ойанаъаьына йягини олса, йахуд ямин оларса, яэяр ойандыгдан сонра гцсл етмя гяра-рында олуб, бу гярарла йатарса вя сцбщя гядяр йухудан айыл-мазса, оруъу сящищдир.
Мясяля 1601: Рамазан айы эеъясиндя ъцнуб олан вя йатаъаьы тягдирдя сцбщ азанындан габаг ойанаъаьына ямин олмайан шяхс ойандыгдан сонра гцсл етмяли олдуьундан гяфлятдя олар-са, яэяр йатарса вя сцбщ азанына гядяр ойанмазса, ещтийата яса-сян о оруъун гязасы она ваъиб олур.
Мясяля 1602: Рамазан айы эеъясиндя ъцнуб олан вя йатарса, сцбщ азанындан габаг ойанаъаьына ямин олан вя йа ещтимал ве-рян бир шяхс, ойанаъаьындан сонра гцсл етмязк истямязся, яэяр йатарса вя сонра ойанмазса, о эцнцн оруъуну тамамла-малыдыр, гяза етмяси вя кяффаря дя вермяси лазымдыр. Ойа-наъаьындан сонра гцсл едиб-етмямяк барясиндя тяряддцдц ол-дуьу тягдирдя дя лазым ещтийат одур ки, ейни щюкмц дашыйыр.
Мясяля 1603: Ъцнуб олан бир шяхс, Рамазан айы эеъясиндя (бир дяфя) йатыб-ойандыгдан сонра икинъи дяфя йатаъаьы тяг-дирдя, сцбщ азанындан габаг ойанаъаьына ямин оларса вя йа ещ-тимал верярся, щабеля, ойандыгдан сонра гцсл етмяк гярарында оларса, беля ки, йенидян йатса вя сцбщ азанына гядяр ойанмаса, о эцнцн оруъуну гяза етмялидир. Яэяр икинъи йухудан ойан-дыгдан сонра цчцнъц дяфя йатыб, сцбщ азанына гядяр ойанмаз-са, о эцнцн оруъуну гяза етмялидир, кяффаря дя вермяси ещти-йат мцстящяббдир.
Мясяля 1604: Инсанын мцщтялим олмасы баш верян йуху, би-ринъи йуху щесаб олунур. Буна ясасян, яэяр ойандыгдан сонра йенидян йатса вя сцбщ азанына гядяр ойанмаса, яввялки мяся-лядя дейилдийи кими, эяряк о эцнцн оруъуну гяза етсин.
Мясяля 1605: Яэяр оруъ тутан эцндцз мцщтялим олса, дярщал гцсл етмяси ваъиб дейил.
Мясяля 1606: Рамазан айында, сцбщ азанындан сонра ойаныб мцщтялим олдуьуну эюрярся, азандан габаг мцщтялим олдуьуну анласа беля, оруъу сящищдир.
Мясяля 1607: Рамазан айынын оруъунун гязасыны тутмаг ис-тяйян бир шяхс, яэяр сцбщ азанындан сонра ойаныб, мцщтялим олдуьуну эюрярся вя сцбщ азанындан габаг мцщтялим олдуьуну анлайарса, о эцнц Рамазан айы оруъунун гязасы ниййяти иля оруъ тута биляр.
Мясяля 1608: Яэяр гадын сцбщ азанындан яввял щейз, йахуд нифасдан пак олса вя гясдян гцсл етмяся вя йа вязифяси тяйям-мцм олдуьу щалда тяйяммцм етмяся, эяряк о эцнцн оруъуну тамамласын, гязасыны да тутсун. Рамазан айынын гязасында да гясдян гцсл вя йа тяйяммцм етмяся, ещтийат ваъибя эюря о эцнц оруъ тута билмяз.
Мясяля 1609: Рамазан айы эеъясиндя щейз вя йа нифасдан пак олса, вахт даралынъайа гядяр гясдян гцсл етмяся, эяряк тяйям-мцм етсин, (бу щалда) о эцнцн оруъу сящищдир.
Мясяля 1610: Яэяр гадын, сцбщ азанындан яввял Рамазан айында щейз, йахуд нифасдан пак олса вя гцсл етмяйя вахты олма-са, эяряк тяйяммцм етсин, амма сцбщ азанына кими ойаг галмаг лазым дейил. Вязифяси тяйяммцм олан ъцнубун да щюкмц беля-дир.
Мясяля 1611: Яэяр гадын Рамазан айында сцбщ азанына йа-хын щейз вя нифас ганындан пак олса вя гцсл вя тяйяммцмдян щеч бири цчцн вахты олмазса, оруъу сящищдир.
Мясяля 1612: Яэяр гадын, сцбщ азанындан сонра щейз вя ни-фас ганындан пак олса, йахуд эцн арасында щейз йа нифас ганы эюрся, ахшама йахын олса да оруъу батилдир.
Мясяля 1613: Яэяр гадын, щейз, йахуд нифас гцслцнц унутса, бир, йа бир нечя эцндян сонра йадына дцшся, тутдуьу оруълар сящищдир.
Мясяля 1614: Яэяр гадын Рамазан айында сцбщ азанындан га-баг щейз вя йа нифас ганындан пак олса вя гцсл етмякдя сящлян-карлыг едиб, сцбщ азанына гядяр гцсл етмязся вя вахт дарал-дыьы заман тяйяммцм дя етмязся, о эцнцн оруъуну тамамла-малы, гязасыны да етмялидир. Амма яэяр сящлянкарлыг ет-мязся вя мясялян; гадынлар щамамынын ачылмасыны эюз-ляйярся, цч дяфя йатыб азана гядяр гцсл етмяся беля, тяйяммцм етмякдя дя сящлянкарлыг етмязся, оруъу сящищдир.
Мясяля 1615: Кясиря истищазяли олан гадын, щярчянд бойну-на ваъиб олан гцслляри истищазя щюкмляриня, 394-ъц мясяля-синдя дейилдийи шякилдя ямял етмяся дя беля, оруъу сящищдир. Щямчинин мцтявясситя истищазяли гадын гцсл етмяся беля, оруъу сящищдир.
Мясяля 1616: Мясс-меййит едян шяхс, йя’ни бядянинин бир йе-рини меййитин бядяниня тохундуран мясси-меййит гцслц етмя-дян оруъ тута биляр, яэяр оруъ щалында меййитя мясс ется дя, оруъу батил олмаз.
Мясяля 1617: Ахыъы шейля ималя етмяк, чарясизлик вя мца-лиъя цзцндян дя олса, оруъу батил едяр.
Мясяля 1618: Щярэащ оруъ тутан гясдян гусса, яэяр хястялик вя бу кими сябяблярин чарясизлийиндян олса да, оруъу батил-дир. Амма яэяр ихтийарсыз вя йа сящвян гусса, ейби йохдур.
Мясяля 1619: Яэяр эеъя, эцндцз гусаъаьына сябяб олмасыны билдийи бир шейи йейярся, оруъу сящищдир.
Мясяля 1620: Яэяр оруъ тутан гусмасынын гаршысыны ала бился, яэяр онун тяб'иня щадис олмушса, гаршысыны алмасы лазым (ваъиб) дейил.
Мясяля 1621: Оруъ тутан кимсянин боьазына милчяк дцшяр-ся, яэяр онун гарнына эетмяйи йемяк дейилмяйяъяк гядяр боьаз-дан ашаьы енмишся, ону хариъя чыхармаг лазым дейил вя оруъу да сящищдир. Амма яэяр бу гядяр ашаьы эетмямишся, гусмаг беля лазымса, ону хариъя чыхармалыдыр. Амма яэяр гусма-нын она зяряри, йа да артыг мяшяггяти олса, хариъя чыхар-масы лазым дейил. Бу щалда яэяр ону гусараг чыхармазса вя ударса оруъу батил олур. Яэяр ону гусараг чыхарса да оруъу ба-тил олур.
Мясяля 1622: Яэяр оруъ тутан сящвян бир шейи удса вя мя’-дясиня чатмамышдан яввял оруъ олдуьуну йадына салса, ону мя'дясиня дахил едяъяйи тягдирдя артыг йейилмяк адланмайаъаг гядяр ашаьы енмишся, ону байыра чыхармасы лазым дейил вя оруъу да сящищдир.
Мясяля 1623: Яэяр эяйирмякля бир шейин боьазындан чыха-ъаьына йягин ется, бу, гусмаг адланаъаг тярздядирся, эяряк гясдян эяйирмясин, амма яэяр йягини олмаса, ейби йохдур.
Мясяля 1624: Яэяр оруъ тутан бир шяхс, эяйирдийи заман бо-ьазына вя йа аьзына бир шей эялярся, ону чюля тюкмялидир. Яэяр ихтийарсыз ударса, оруъу сящищдир.
Мясяля 1625: Яэяр инсан гясдян вя ихтийари олараг оруъу батил едян бир иш эюрярся, оруъу батилдир. Яэяр гясдян олма-са, ейби йохдур. Амма ъцнуб олан шяхс, яэяр 1602-ъи мясялядя дейилдийи кими, йатыб сцбщ азанына гядяр гцсл етмяся, оруъу батил олар. Амма яэяр инсан, оруъу батил едян шейлярдян бя’-зисинин оруъу батил етдийини билмязся, бу билмямязликдя сящлянкарлыг етмязся, вя бу барядя бир шцбщяси дя олмаса йа да, шяр’и бир дялиля истинады олса вя о иши эюрярся, йемяк, ичмяк вя ъимадан башга шейлярдя оруъу батил олмаз.
Мясяля 1626: Яэяр оруъ тутан сящвян оруъу батил едян иш-лярдян бирини йериня йетирся вя беля хяйал ется ки, оруъу батил олубдур вя гясдян икинъи дяфя о ишлярдян эюрся, кечян мяся-лядяки щюкм она да аид олар.
Мясяля 1627: Яэяр оруъ тутан бир шяхсин боьазына зорла бир шей тюксяляр, оруъу батил олмаз. Амма яэяр ону, оруъуну йемяк, ичмяк вя йа ъима иля позмаьа мяъбур етсяляр, мясялян; яэяр она ''йемяк йемядийин тягдирдя, малына вя ъанына зяряр веряъяйик'' десяляр, о да зярярин гаршысыны алмаг цчцн бир шей йейярся, оруъу батил олар. Бу цч шейдян башгаларында да ещтийат ваъибя эюря батил олур.
Мясяля 1628: Оруъ тутан, киминся бир шейи онун боьазына тюкяъяйини, йа юзцнцн оруъуну батил едяъяйиня мяъбур олуна-ъаьыны билдийи йеря эяряк эетмясин. Яэяр эется вя чарясиз-лик цзцндян оруъу батил едян ишлярдян эюрся, онун оруъу ба-тил олар. Яэяр боьазына зорла бир шей тюкярлярся, лазым ещ-тийата ясасян, ейни щюкмц дашыйыр.
Мясяля 1629: Бир нечя шей оруъ тутан цчцн мякрущдур. Бун-лар ашаьыдакылардыр:
1. Дады вя йа гохусу боьаза йетишдийи тягдирдя эюзя дярман тюкмяк вя эюзя сцрмяк чякмяк.
2. Ган алмаг вя щамама эетмяк кими зяифлийя сябяб олан щяр бир иш.
3. Буруна дярман тюкмяк-яэяр боьазына чатмасыны билмя-ся; вя яэяр боьаза чатаъаьыны бился, ъаиз дейилдир.
4. Ятирли биткиляри ийлямяк.
5. Гадынын суда отурмасы.
6. Фитил ишлятмяк.
7. Бядяндя олан палтары ислатмаг.
8. Диш чякдирмяк вя аьыздан ган эялмяйя сябяб олан щяр щансы бир иши эюрмяк.
9. Йаш чюпля дишляри тямизлямяк.
10. Лцзумсуз олараг аьыза су, йа бу кими ахан шей алмаг.
Щямчинин мякрущдур ки, инсан мяни эялмяси мягсяди ол-мадан юз арвадыны юпсцн, йа шящвятини галдыран щяр щансы бир иш эюрсцн.
Мясяля 1630: Яэяр бир шяхс Рамазан айы оруъуну йемяк, ич-мяк, ъима, истимна вя йа (сцбщ азанына гядяр) ъцнуб галмасы иля батил едярся (позарса), буну юз ихтийары вя ирадяси иля гясдян едиб, мяъбуриййят вя чарясизлик цзцндян олмаса, гяза етмяйя ялавя олараг кяффаря дя она ваъиб олур. Амма бу сюй-лянянлярдян гейриси иля позарса, гяза етмяйя ялавя олараг кяффаря дя вермяси ещтийат-мцстящяббдир.
Мясяля 1631: Яэяр бир шяхс, бу сюйлянянлярдян бирини, онун оруъу позмадыьына гяти олараг е’тигады олдуьу щалда едярся, она кяффаря дя ваъиб олмаз. Щямчинин, щядди-бцлу-ьун яввялляриндя олан ушаглар кими, оруъун онлара ваъиб ол-дуьуну билмяйянлярин дя щюкмц ейнидир.
Мясяля 1632: Рамазан айында оруъу йедийиня эюря кяффаря-си бойнуна ваъиб олан шяхс, йа бир гул азад етмяли вя йа сонра-кы мясялядя сюйляняъяк эюстяришя ясасян, ики ай оруъ тутма-лы, йахуд алтмыш фягири дойуздурмалы, йа да щяр бирисиня бир мцдд, йя’ни тягрибян дюрддя цч килограм тяам, йя’ни буьда, ар-па, чюряк вя бу кими шей вермялидир. Яэяр бунлар онун цчцн мцмкцн олмаса, мцмкцн олдуьу гядяр сядягя вермяли, бу да мцмкцн олмаса, истиьфар етмялидир. Амма ваъиб-ещтийата ясасян щяр вахт имканы олса, кяффаряни юдямялидир.
Мясяля 1633: Рамазан айынын ики ай кяффарясини тутмаг ис-тяйян шяхс, эяряк бир айы бцтцн вя сонракы айын бир эцнцнц ар-дыъыл тутсун. Яэяр онун давамы ардыъыл олмаса, ейби йохдур.
Мясяля 1634: Ики ай Рамазан айынын кяффарясини тутмаг истяйян бир шяхс, ардыъыл тутмалы олдуьу отуз бир эцнцн яр-зиндя Гурбан байрамы кими, оруъ тутулмасы щарам олан бир эцнцн олаъаьы заманда кяффаря оруъуну тутмаьа башламама-лыдыр.
Мясяля 1635: Ардыъыл олараг оруъ тутмалы олан бир шяхс, яэяр онларын арасында цзрсцз олараг бир эцн оруъ тутмазса, оруълары йенидян ардыъыл тутмалыдыр.
Мясяля 1636: Яэяр ардыъыл олараг оруъ тутмалы олдуьу эцнляр арасында щейз, нифас вя йа мяъбури сяфяря чыхмаг ки-ми, гейри-ихтийари бир цзрля гаршылашарса, о цзрцн арадан галхмасындан сонра оруълары йенидян тутмасы ваъиб дейил-дир. Цзрцн арадан галхмасындан сонра оруъларын галаныны йериня йетиряр.
Мясяля 1637: Яэяр оруъуну щарам шейля батил етмишся, ис-тяр о шей шяраб вя зина кими яслиндя (затян) щарам олсун, ис-тярся дя инсана кцлли зяряр йетирян щалал хюряйи йемяк вя йа юз яйалы иля щейз щалында йахынлыг етмяк кими мцяййян бир сябяб цзцндян щарам олсун, бир кяффаря кифайятдир, амма мцстя-щябб ещтийат одур ки, ъям кяффаряси версин, йя’ни бир гул азад етсин, ики ай оруъ тутсун вя алтмыш фягири дойдурсун, йахуд он-ларын щяр бириня бир мцдд мигдарында буьда, арпа, чюряк вя бу кими шейляр версин. Яэяр щяр цчц она мцмкцн олмаса, онла-рын щяр щансы бири мцмкцндцрся, ону да йериня йетирсин.
Мясяля 1638: Яэяр оруъ тутан, Аллаща вя Пейьямбяр (сял-ляллащу яляйщи вя алищи вя сяллям)-я гясдян йалан нисбят вер-ся кяффаряси йохдур, амма мцстящябб ещтийат одур ки, кяффаря версин.
Мясяля 1639: Яэяр оруъ тутан Рамазан айынын бир эцнцндя бир нечя дяфя йейиб ичя вя йа ъима, йахуд истимна ется, онларын щамысы цчцн бир кяффаря ваъибдир.
Мясяля 1640: Яэяр оруъ тутан ъима вя истимнадан башга, оруъу батил едян ишлярдян бирини эюрся, сонра ися юз щалалы иля йахынлыг ется, щяр икиси цчцн бир кяффаря кифайятдир.
Мясяля 1641: Яэяр оруъ тутан, оруъу батил едян щалал иш-лярдян бирини эюрся, мясялян су ичя вя сонра оруъу батил едян щарам бир иши эюрся, мясялян, щарам йемяк йеся, (щяр ики-си цчцн) бир кяффаря кифайятдир.
Мясяля 1642: Яэяр оруъ тутан шяхс, эяйирмяк васитясиля аь-зына эялян бир шейи гясдян ударса, ещтийат ваъибя эюря оруъу батил олур. Онун гязасыны тутаъаьы кими, кяффаря дя она ва-ъиб олур. Яэяр о шей йейилмяси щарам олан бир шейдирся, мяся-лян, эяйирдийи заман аьзына ган вя йа йемяк щалындан чыхмыш бир йемяк маддяси эялярся вя о, ону ударса, йахшы олар ки, ъям кяффаряси версин.
Мясяля 1643: Мцяййян бир эцндя оруъ олаъаьыны нязр ется, яэяр о эцнцн оруъуну гясдян батил ется, эяряк кяффаря версин. Бу кяффаря нязрин позмасы кяффарясиндя изащ олунаъаг.
Мясяля 1644: Яэяр оруъ тутан, сюзцня ямин олмадыьы бир шяхсин ''ифтар олду'' демяси иля оруъуну йейярся, сонра да иф-тар олмадыьыны билярся вя йа ифтар олуб-олмадыьында шякк едярся, гяза вя кяффаря она ваъиб олур. Яэяр онун сюзцнцн щюъъят олмасына е'тигады вармышса йалныз гяза етмяси ла-зымдыр.
Мясяля 1645: Гясдян оруъуну батил едян шяхс, яэяр зющрдян сонра сяфяря чыхса, йахуд кяффарядян бойун гачырмаг цчцн зющрдян яввял сяфяря чыхса, онун бойнундан кяффаря эютц-рцлмцр, щятта яэяр эцнортадан яввял бир мцсафирят онун гар-шысына чыхса, она кяффаря йеня дя ваъибдир.
Мясяля 1646: Оруъ тутан шяхс, гясдян оруъуну поздугдан сонра щейз, нифас вя йа хястялик кими бир цзрля гаршылашарса, кяффаря вермяси ещтийат-мцстящяббдир, хцсцсиля дярман васитясиля щейз, йахуд хястялийи иъад етмиш оларса.
Мясяля 1647: Яэяр Рамазан айынын биринъи эцнц олдуьуну йягин едиб, гясдян оруъуну батил ется, сонра Шя’банын сон эц-нц олмасы мя’лум олса, она кяффаря ваъиб дейилдир.
Мясяля 1648: Яэяр инсан, Рамазанын сон эцнц, йохса Шяввал айынын яввял эцнц олдуьунда шякк етдийи бир эцндя, гясдян оруъуну позарса, беля ки, сонрадан Шяввалын яввял эцнц ол-дуьу мя’лум оларса, она кяффаря ваъиб олмаз.
Мясяля 1649: Оруъ тутан шяхс, Рамазан айында оруъ олан ха-нымы иля ъима едярся, беля ки, ханымыны бу ишя мяъбур етмишдирся, щям юзцнцн кяффарясини, щям дя ещтийата ясасян ханымынын кяффарясини вермялидир. Яэяр ханымы ъимайа разы олмушдурса, щяр бириня бир кяффаря ваъиб олур.
Мясяля 1650: Яэяр бир гадын оруъ тутан ярини юзц иля ъима-йа мяъбур ется, ваъиб дейилдир ки, яринин оруъунун кяффаря-сини версин.
Мясяля 1651: Яэяр оруъ тутан Рамазан айында юз арвадыны ъимайа мяъбур ется вя ъиманын арасында арвады разы олса, щяр бириня бир кяффаря ваъиб олур. Мцстящябб ещтийат одур ки, киши ики кяффаря версин.
Мясяля 1652: Яэяр оруъ тутан, Мцбаряк Рамазан айында оруъ тутмуш вя йатмыш арвады иля ъима ется, бир кяффаря она ваъибдир вя арвадын оруъу сящищдир, кяффаря дя она ваъиб дейилдир.
Мясяля 1653: Яэяр киши юз арвадыны, йахуд арвад юз киши-сини ъимадан башга оруъу батил едян ишлярдян бирини эюр-мяйя мяъбур ется, онларын щеч бириня кяффаря ваъиб дейил-дир.
Мясяля 1654: Сяфяр, йахуд хястялик сябяби иля оруъ тутма-йан шяхс, юз оруъ тутмуш арвадыны ъимайа вадар едя билмяз. Амма ону мяъбур ется, кишийя кяффаря ваъиб дейил.
Мясяля 1655: Инсан эяряк кяффаряни йериня йетирмякдя сящлянкарлыг етмясин, амма лазым дейилдир ки, дярщал ону йе-риня йетирсин.
Мясяля 1656: Яэяр инсана кяффаря ваъиб олса вя бир нечя ил ону йериня йетирмяся, она бир шей ялавя едилмяз.
Мясяля 1657 : Бир эцнцн кяффаряси цчцн алтмыш фягиря тя-ам вермяли олан бир шяхс, яэяр алтмыш фягирин щамысыны тапмаьа имканы оларса, онларын сайыны азалдыб щямин гядяр кяффаряни онлара веря билмяз, мясялян, отуз фягирин щяр би-риня ики мцдд тяам веряряк буна кифайят едя билмяз. Лакин, фягирин щяр бир ящли-яйалы цчцн, сяьир (кичик) олсалар да, бир мцдд тяам о фягиря веря биляр. Фягир шяхс дя аилянин вя-каляти вя йа онлара (сяьир олса) вилайят (гяййумлуг) щаггына ясасян, гябул едя биляр. Яэяр алтмыш няфяр фягир тапа бил-мяся, мясялян, яэяр тякъя отуз няфяр фягир тапса, щяр бириня ики мцдд тяам веря биляр. Амма ещтийат ваъибя эюря щяр вахт имканы олса, диэяр отуз фягир дя щяр бириня бир мцдд тяам версин.
Мясяля 1658: Рамазан айынын оруъунун гязасыны тутан шяхс, яэяр зющрдян сонра гясдян оруъу батил едян ишлярдян бирини эюрся, эяряк он фягирин щяр бириня бир мцдд тяам версин вя яэяр веря билмяся, цч эцн оруъ тутсун.
Мясяля 1659: Бир нечя йердя (яввялдя ишаря едилян йерляр-дян башга) анъаг оруъун гязасы инсана ваъибдир вя кяффаря ваъиб дейилдир:
1. Рамазан айы эеъясиндя ъцнуб олан шяхся, 1602-ъи мясяля-дя дейилдийи кими, сцбщ азанына гядяр икинъи йухудан дурмаса.
2. Оруъу батил едян бир иш эюрмясин, амма оруъ ниййяти дя етмясин, йа рийа етсин, йа оруъ олмамасыны гясд етсин вя щямчи-нин яэяр оруъу батил едян ишлярдян бир иши эюрмясини гясд ется, 1551-ъи мясялядя дейилянляря ясасян;
3. Рамазан айында ъянабят гцслцнц унудуб ъянабят щалында бир эцн, йа бир нечя эцн оруъ тутарса.
4. Рамазан айында сцбщ олуб-олмадыьыны арашдырмадан оруъу позан бир иши етдикдян сонра сцбщ олдуьу мя’лум олар-са;
5. «Сцбщ олмайыб» дейян бир шяхсин сюзцня ясасян, оруъу ба-тил едян ишлярдян бирини етдикдян сонра, сцбщ олдуьу мя’лум оларса;
6. Она ''сцбщ олду'' дейян шяхсин сюзцня ямин олмайыб вя йа за-рафат етдийини хяйал етдийи щалда, юзц дя арашдырмадан оруъу батил едян бир иши етдикдян сонра сцбщ олдуьу мя’лум оларса;
7. Сюзц онун цчцн шяр'ян щюъъят олан, йахуд сящвян онун вер-дийи хябярин щюъъят олмасына инанан бир шяхсин сюзцня яса-сян ифтар едярся вя сонра ифтар вахты олмадыьы мя’лум олар-са;
8. Ифтар вахты олдуьуну йягин едяряк вя ямин олараг ифтар едярся, сонра да щяля ифтар вахты олмадыьы мя’лум оларса; амма яэяр булудлу вя бу кими бир щавада ахшам олдуьуну зянн едиб ифтар едярся, сонрадан ахшам олмадыьыны анлайарса, о оруъу гяза етмясинин ваъиб олмасы ещтийата ясасяндир.
9. Сусузлуг ъящятиндян мязмязя едярся, йя’ни, аьзында суйу доландырарса вя бу яснада ихтийарсыз олараг ударса, амма яэяр оруъ олдуьуну унудараг суйу ударса вя йа сусузлугдан гейри бир шей цчцн мязмязя едярся, мясялян; дястямаз кими мязмязя етмяйин мцстящябб олдуьу бир йердя мязмязя едярся вя ихти-йарсыз олараг суйу ударса, гязасы йохдур.
10. Бир кяс икращ (мяъбур едилмя), йа зярурят, йа тягиййя ъя-щятиндян ифтар ется вя икращ вя тягиййя йемяк, ичмяк вя ъима щалларында олса; щямчинин бунлардан гейрисиндя ещтийат ва-ъибя ясасян (гяза ваъибдир).
Мясяля 1660: Яэяр судан башга бир шей аьзына алса вя ихти-йарсыз удса, йахуд суйу бурнуна чякся вя ихтийарсыз удса, гяза она ваъиб дейилдир.
Мясяля 1661: Чох мязмязя етмяк, оруъ олан шяхс цчцн мяк-рущдур. Яэяр мязмязя етдикдян сонра аьзынын суйуну удмаг истяйярся, аьзынын суйуну цч дяфя чюля тюкмяси даща йахшы-дыр.
Мясяля 1662: Яэяр инсан мязмязя етдийи заман ихтийарсыз олараг, йахуд унутдуьуна эюря боьазына су эедяъяйини бился, мязмязя етмямялидир, амма яэяр бу щалда мязмязя ется, су бо-ьазына эетмяся, ещтийат ваъибя эюря онун гязасы лазымдыр.
Мясяля 1663: Яэяр Рамазан айында, арашдырдыгдан сонра сцбщцн олмасы онун цчцн мя’лум олмаса вя оруъу батил едян бир иш эюрся, сонра сцбщ олмасы мя’лум олса, гяза лазым де-йилдир.
Мясяля 1664: Инсан ахшам олуб-олмадыьында шякк едярся, ифтар едя билмяз. Амма яэяр сцбщ олуб-олмадыьында шякк едярся, арашдырма апармадан габаг да оруъу батил едян бир иш эюря биляр.
Мясяля 1665: Дяли олан шяхс аьылланарса, дялилик зама-нында тутмадыьы оруълары гяза етмяси ваъиб дейилдир.
Мясяля 1666: Яэяр кафир, мцсялман олса ваъиб дейилдир ки, кафир олдуьу вахтын оруъунун гязасыны тутсун. Амма яэяр бир мцсялман кафир олса вя икинъи дяфя дюнцб мцсялман олса, эяряк кафир олдуьу эцнлярин оруъунун гязасыны тутсун.
Мясяля 1667: Сярхошлуг сябябиндян тутулмайан оруъ, гяза едилмялидир. (Щятта мястедиъи олан шей мцалиъя цчцн гябул олунса беля.)
Мясяля 1668: Цзрлц олдуьу цчцн бир нечя эцн оруъ тута бил-мяйян шяхс, сонрадан цзрцнцн ня заман арадан галхдыьында шякк едярся, ещтимал вердийи чох мигдарын гязасыны етмяси ваъиб дейилдир. Мясялян; Рамазандан габаг сяфяря чыхыб, Ра-мазанын бешинъи эцнц, йохса алтынъы эцнц сяфярдян гайытды-ьыны билмязся вя йа мясялян; Рамазанын сонунда сяфяря чы-хыб, Рамазандан сонра мцсафирятдян гайыдарса, амма Рамаза-нын ийирми бешиндя, йохса ийирми алтысында сяфяря чыхды-ьыны билмязся, щярчянд чох мигдары, йя’ни алты эцнц гяза ет-мяк ещтийат-мцстящябб олса беля, щяр ики тягдирдя, ян азы, йя’-ни беш эцнц гяза едя биляр.
Мясяля 1669: Яэяр бир нечя Рамазан айындан гяза оруъу гал-са, шяхс щансынын гязасыны яввял тутса, манечилийи йохдур. Амма яэяр сонунъу Рамазанын гязасынын вахты дар олса, мя-сялян; сонунъу Рамазан айындан беш эцн гязасы галмыш олса вя беш эцн дя Рамазан айына галарса, даща йахшысы одур ки, яв-вял сонунъу Рамазанын гязасыны тутсун.
Мясяля 1670: Бойнунда бир нечя Рамазан айы оруъунун гяза-сы ваъиб олан бир шяхс, тутдуьу оруъун щансы Рамазанын гяза-сы олдуьуну мцяййян етмязся, сон илин Рамазанын гязасы ола-раг щесаб олунмаз ки, нятиъядя тя’хир кяффаряси ондан эютц-рцлсцн.
Мясяля 1671: Рамазан айы оруъунун гязасыны тутан шяхс зющрдян габаг оруъуну батил едя биляр, амма яэяр оруъунун гязасынын вахты дар олса, даща йахшы одур ки, батил етмясин.
Мясяля 1672: Даща йахшы олар ки, меййитин гяза оруъуну тут-муш олан шяхс зющрдян сонра оруъуну батил етмясин.
Мясяля 1673: Яэяр шяхс хястялик, щейз, йахуд нифас сябябин-дян Рамазан айынын оруъуну тутмаса вя тутмадыьы оруълары гяза едя биляъяк бир заман кечмямишдян яввял юлярся, о оруъларын гязасы йохдур.
Мясяля 1674: Яэяр шяхс, бир хястялик цзцндян Рамазан ору-ъуну тутмаса вя онун хястялийи эялян илин Рамазанына гядяр узанса, тутмадыьы оруъларын гязасы она ваъиб дейил вя эяряк щяр эцнцня бир мцдд тяам, йя‘ни буьда, арпа, чюряк вя бу кими шейляр фягиря версин. Амма башга бир цзря эюря, мясялян; ся-фяря чыхдыьы цчцн оруъ тутмаса вя онун цзрц эялян оруълуьа кими галса, тутмадыьы оруълары гяза етмялидир вя ваъиб ещ-тийат одур ки, щяр бир эцн цчцн дя фягиря бир мцдд тяам вер-син.
Мясяля 1675: Хястялик сябябиндян Рамазан оруъуну тутма-йан бир шяхсин хястялийи, Рамазандан сонра саьалса, амма сон-ра башга бир цзрцн чыхмасы нятиъясиндя гязасыны сонракы Рамазана гядяр гязасыны тута билмязся, тутмадыьы оруълары гяза етмялидир вя ещтийат ваъибя ясасян щяр эцн цчцн бир мцдд тяам да фягиря вермялидир. Щямчинин яэяр Рамазан айында хястяликдян гейри бир цзрц олса вя Рамазандан сонра о цзр ара-дан галхарса, хястялик сябябиндян бу оруъларын гязасыны эя-ляъяк Рамазана гядяр тута билмязся, щюкм ейнидир.
Мясяля 1676: Яэяр Рамазан айында бир цзря эюря оруъ тут-маса, Рамазандан сонра цзрц арадан эется вя эялян оруълуьа кими гясдян гяза оруъуну тутмаса, эяряк оруъуну гяза етсин вя щяр бир эцн цчцн дя фягиря бир мцдд тяам версин.
Мясяля 1677: Яэяр оруъун гязасында сящлянкарлыг ется вя вахт дар олса вя вахт дарлыьында бир цзр пейда олса, эяряк гя-засыны тутсун вя ещтийат ваъибя ясасян, щяр бир эцн цчцн фяги-ря бир мцдд тяам версин. Цзрц арадан эедяндян сонра оруъла-рыны гяза етмяйи гярара алан, амма гяза етмяздян габаг вахт дарлыьында цзр пейда оланын да щюкмц бу ъцрдцр.
Мясяля 1678: Яэяр инсанын хястялийи бир нечя ил давам ет-ся, саьалдыгдан сонра ахырынъы Рамазанын гязасыны тутма-лы вя яввялки иллярин щяр бир эцнц цчцн фягиря бир мцдд тя-ам вермялидир.
Мясяля 1679: Щяр эцн цчцн фягиря бир мцдд тяам вермяли олан шяхс, бир нечя эцнцн кяффарясини бир фягиря веря би-ляр.
Мясяля 1680: Рамазан оруъуну бир нечя ил тя’хиря салса, эя-ряк гяза етсин. Яввялки иллярин тя’хириня эюря, щяр бир эцн цчцн фягиря бир мцдд тяам вермялидир. Амма сонракы нечя иллярин тя’хири цчцн она щеч бир шей ваъиб дейил.
Мясяля 1681: Яэяр Рамазан оруъуну гясдян тутмаса, эяряк онун гязасыны йериня йетирсин вя щяр бир эцнц цчцн ики ай оруъ тутсун йа алтмыш фягиря тяам версин, йахуд бир гул азад етсин. Беля ки, эялян Рамазана кими о оруъун гязасыны йериня йетир-мяся, лазым ещтийата ясасян, щяр эцн цчцн бир мцдд тяам да кяффаря олараг фягиря вермялидир.
Мясяля 1682: Яэяр Рамазан оруъуну гясдян тутмаса вя эцндя нечя дяфя ъима, йа истимна ется, кяффаря тякрар олунмайаъаг. Щямчинин яэяр оруъу батил едян диэяр ишлярдян бир нечя дя-фя эюрся, мясялян; бир нечя дяфя хюряк йеся, бир кяффаря ки-файятдир.
Мясяля 1683: Ата вяфат едяндян сонра ян бюйцк оьул, эяряк лазым ещтийата ясасян онун гяза оруъуну, намаз щюкмцндя дейи-лян гайда иля ямяля эятирсин вя яэяр вярясяляр разы олса, щятта меййитин малындан беля щяр эцн цчцн бир мцдд тяам фя-гиря версин.
Мясяля 1684: Яэяр ата Рамазан оруъундан башга диэяр ва-ъиб оруъу тутмаса, йахуд яъир олуб тутмаса, онун гязасы бюйцк оьула лазым (ваъиб) дейилдир.
Мясяля 1685: Сяфярдя дюрд рцк’ятли намазлары ики рцк’ят гылмалы олан мцсафир эяряк оруъ тутмасын. Намазыны тамам гылан мцсафир, пешяси сяфяр олан вя йа сяфяри эцнащ сяфяри олан шяхс кими эяряк сяфярдя оруъ тутсун.
Мясяля 1686: Рамазан айында сяфяря чыхмаьын ейби йохдур, амма бу, оруъдан бойун гачыртмаг цчцн олса, мякрущдур вя щямчинин Рамазан айында мцтляг сяфяр ейниля. Щяъъ, цмря вя диэяр зяруриййят сябябиндян олан сяфярляр истиснадыр.
Мясяля 1687: Яэяр Рамазан айынын оруъундан башга, вахты мцяййян олан бир оруъ инсана ваъиб олса, беля ки, иъаря, йа бу кими шейля ваъиб олмуш олса, йа е'тикафын цчцнъц эцнц олса, о эцндя сяфяр едя билмяз вя яэяр сяфярдя олса, беля ки, мцмкцн-дцрся, эяряк он эцн бир йердя галмаг гясди етсин вя о эцнц оруъ тутсун. Амма яэяр о эцнцн оруъу, нязирля ваъиб олмуш олса, защир будур ки, о эцн сяфяр етмяйи ъаиздир вя гясди-игамят (он эцн дайанмаг мягсяди) ваъиб дейилдир. Щярчянд даща йахшы одур ки, ялаъсыз олмайана кими сяфяр етмясин вя яэяр сяфяр-дядирся, гясди-игамят етсин. Амма яэяр анд ичмяк вя йа ящд ет-мякля ваъиб олубса, ещтийат ваъибя эюря эяряк сяфяр етмясин, яэяр сяфярдя олса, гясди-игамят етсин.
Мясяля 1688: Яэяр шяхс мцстящябб оруъ тутмасыны нязир ется вя эцнцнц мцяййян етмяся, ону сяфярдя йериня йетиря бил-мяз. Амма сяфярдя мцяййян бир эцндя оруъ олаъаьыны нязир ется, эяряк ону сяфярдя йериня йетирсин, щямчинин, мцяййян бир эцндя, истяр сяфярдя олсун, йа олмасын, оруъ тутаъаьыны нязир ется, эяряк о эцн сяфярдя дя олса, оруъ тутсун.
Мясяля 1689: Мцсафир щаъят истямякдян ютрц Мядинейи-тяййибядя цч эцн мцстящябб оруъ тута биляр, ящвят будур ки, о цч эцн чяршянбя (III - эцн), ъцмя ахшамы (IV – эцн) вя ъцмя (V – эцн) эцнц олсун.
Мясяля 1690: Мцсафирин оруъунун батил олмасыны билмя-йян шяхс, яэяр сяфярдя оруъ тутса вя эцн ярзиндя мясяляни ба-ша дцшся, оруъу батил олар вя яэяр ахшама кими баша дцшмя-ся, оруъу сящищдир.
Мясяля 1691: Яэяр мцсафир, мцсафир олдуьуну унутса, йа мц-сафир оруъунун батил олмасыны унутса вя сяфярдя оруъ тутса, оруъу ещтийата ясасян батилдир.
Мясяля 1692: Яэяр оруъ тутан зющрдян сонра сяфяр ется, эя-ряк ещтийата ясасян оруъуну тамамласын, бу щалда онун гязасы лазым дейил. Яэяр зющрдян габаг сяфяр ется, ещтийат ваъибя эю-ря хцсусиля эеъядян сяфяр ниййяти олса, о эцнц оруъ оруъ тута билмяз. Амма бцтцн щалларда эяряк, щядди-тяряххцся йетиш-мяздян яввял оруъу батил едян бир иш эюрмясин. Якс тягдир-дя, она кяффаря ваъиб олар.
Мясяля 1693: Мцсафир, зющрдян яввял вятяниня вя йа он эцн галмаг истядийи бир йеря йетишярся, истяр фяърдян яввял ся-фяря чыхсын, истярся дя оруъ тутуб сяфяря чыхмыш олсун, яэяр оруъу батил едян бир иш эюрмямишдирся, ещтийат ваъябя ясасян о эцн оруъ тутмалыдыр, бу щалда онун гязасы йохдур. Яэяр оруъу батил едян бир иш эюрмцшдцрся, о эцнцн оруъу она ваъиб дейилдир, эяряк (сонрадан) ону гяза етсин.
Мясяля 1694: Яэяр мцсафир зющрдян сонра юз вятяниня, йа он эцн галмаг истядийи бир йеря йетишся, эцнцн оруъу ещтийат ва-ъибя эюря батилдир вя ону гяза етмялидир.
Мясяля 1695: Мцсафир вя оруъ тутмаьа цзрц олан бир кясин Рамазан айы эцнц ъима етмяси, йемяк вя ичмякля юзцнц там дой-дурмасы мякрущдур.
Мясяля 1696: Гоъалыьына эюря оруъ тута билмяйян вя йа оруъ тутмаг она язиййятли олан шяхся оруъ тутмаг ваъиб дейил-дир. Амма икинъи щалда эяряк фягиря щяр эцн цчцн бир мцдд тяам (буьда, арпа, йа чюряк вя йа бу кими шейляр) версин.
Мясяля 1697: Гоъалыьа эюря оруъ тутмайан шяхс, яэяр Рама-зан айындан сонра оруъ тута бился, мцстящябб ещтийат одур ки, тутмадыьы оруъларын гязасыны йериня йетирсин.
Мясяля 1698: Яэяр инсанда сусузлуг хястялийи олса вя бу су-сузлуьа дюзя билмяся, йа она чох чятин олса, оруъ она ваъиб де-йилдир. Амма икинъи сурятдя эяряк щяр эцн цчцн йохсула бир мцдд тяам версин. Яэяр сонрадан тута бился, гяза етмяси ваъиб дейил.
Мясяля 1699: Доьум вахты йахынлашан гадынын юзцня йа щямлиня оруъ зяряр йетирся, оруъ она ваъиб дейилдир, эяряк щяр эцн цчцн фягиря бир мцдд тяам версин вя эяряк щяр ики щалда тутмадыьы оруъларын гязасыны тутсун.
Мясяля 1700: Ушаьа сцд верян гадынын, истяр ушаьын ана-сы олсун, истяр дайяси вя истярся църятсиз сцд версин, сцдц аз олса вя оруъ тутмасы юзцня вя йа ямиздирдийи ушаьа зяряр ве-рярся, оруъ тутмаг она ваъиб дейилдир. Щяр эцн цчцн бир мцдд тяам фягиря вермялидир. Щяр ики щалда тутмадыьы оруълары эяряк гяза етсин. Амма ещтийат ваъибя ясасян бу щюкм, ушаьа анъаг бу йол иля сцд вермяйя аиддир, амма ушаьа башга йол иля сцд вермяк мцмкцндцрся, мясялян; ушаьа сцд вермякдя бир не-чя гадын иштирак ется, йахуд ямзик вя шцшя габ иля сцд вермяк мцмкцн олса, бу щюкмцн сцбут олунмасы ишкаллыдыр.
Мясяля 1701: Айын яввяли дюрд шейля сцбут олунур:
1. Инсан юзц Айы эюрсцн.
2. Сюзляриндян йягинлик вя йа хатиръямлик щасил едилян бир груп шяхсин ''айы эюрдцк'' демяси иля вя йа щяр щансы бир шейля инсана цгялайи мяншяйи олан йягин йа да хатиръямлийин щасил олмасы иля;
3. Ики адил кишинин, «эеъя Айы эюрдцк» - демяляри иля; Ам-ма айын вязиййятинин бир-биринин тярсиня дейярлярся, айын илк эцнц сцбут едилмиш олмаз. Щямчинин яэяр инсан онларын сящвя йол вердикляриня йягин едярся вя йа хатиръям оларса вя йа онларын вердийи шящадят зидд, йахуд щюкмцндя олан бир мясяля иля гаршылашарса (айын яввяли сцбут олунмаз) мяся-лян; яэяр шящяр ящалиснин чох щиссяси Айы эюрмяк цчцн бах-дыглары щалда ики адил кишидян башга щеч бир кимся Айы эюрдцйцнц иддиа етмязся вя йа бир дястя Айы эюрмяк цчцн бах-дыглары щалда онларын арасындан йалныз ики адил шяхс Айы эюрдцйцнц иддиа едярся, башгалары ися эюрмязся, беля ки, Айын йерини билмяк вя ити эюрмя вя диэяр хцсусиййятлярдя би-ринъи ики адил шяхс кими олан ики айры адил шяхс онларын арасында оларса, щава да ачыг-айдын олса, о ики няфярин эюр-мясиня ещтимал олунан бир манея дя олмаса, бу щалда айын яв-вяли ики няфяр адил шяхсин шящадяти иля сцбут олунмаз.
4. Шя’бан айынын яввялиндян отуз эцн кечмяси; бунун васи-тясиля Рамазан айынын яввяли сцбут едилмиш олур вя Рамазан айынын яввялиндян отуз эцн кечмяси иля дя Шяввал айынын яввяли сцбут едилмиш олур.
Мясяля 1702: Шярият щакиминин щюкм етмяси иля айын яв-вяли сцбут едилмяз. Амма яэяр онун щюкмцндян вя йа айын (яв-вяли) олмасыны сцбут едилмяси иля айын эюрцнмясиня хатир-ъямлик щасил олса, (айын яввяли сцбут олунар).
Мясяля 1703: Айын яввяли мцняъъимлярин демяйи иля сцбут олмур, амма яэяр инсан онларын дедикляриндян йягинлик ща-сил едярся йахуд ямин оларса, онларын сюзцня ямял етмялидир.
Мясяля 1704: Айын йцксякдя олмасы вя йа эеъ батмасы, габаг-кы эеъянин айын илк эеъяси олмаьына дялил дейил; щямчинин яэяр айын кянарында шяфягин олмасы айын икинъи эеъяси ол-масына дялил дейилдир.
Мясяля 1705: Яэяр Рамазан айынын, онун цчцн сцбут олма-дыьындан оруъ тумайан шяхс, сонрадан габагкы эеъянин айын яввяли олдуьуну анлайарса, о эцнцн оруъуну гяза етмялидир.
Мясяля 1706: Яэяр бир шящярдя айын яввяли сцбут едился, бу, цфцгц щямин шящярля ейни олан диэяр шящярляря дя аид олар. Бурада цфцгцн мцттящид олмасындан мягсяд одур ки, яэяр биринъи шящярдя ай эюрцнся, икинъи шящярдя дя булуд кими манея олмаса, эюрцняъякдир. Бу да о заман эерчякляшяр ки, икинъи шящяр биринъи шящярин гярбиндя йерляшярся, ен даиряси хяттиндя она йахын олсун. Яэяр онун шяргиндя йерля-шярся, о заман сцбут олунар ки, цфцгцн ващид олмасы, щярчянд айын биринъи шящярин цфцгцндя галма мцддятинин ики шящя-рин гцрубу арасындакы тяфавцт мигдарындан артыг олмасы иля беля, мя'лум олсун.
Мясяля 1707: Рамазанын ахыры, йохса Шяввалын яввял эцнц олдуьуну билмяйян шяхс эяряк оруъ тутсун. Амма яэяр эцн яр-зиндя Шяввалын яввял эцнц олдуьуну анлайарса, оруъу ачма-лыдыр.
Мясяля 1708: Яэяр щябс олунан шяхс, Рамазан айы олмасыны йягин едя билмяся, эяряк эцманына ямял етсин. Амма яэяр да-ща эцълц эцман тапа бился, зяиф эцмана ямял едя билмяз. Ян эцълц ещтималы ялдя етмяк цчцн баъардыьы гядяр чалышма-лыдыр. Яэяр щеч бир йолла мцмкцн олмаса, гцр'ядян (пцшк ат-магдан) ахырынъы йол кими истифадя етмялидир-яэяр ещти-малын гцввятлянмясиня сябяб оларса. Яэяр юз эцманына ямял етмяси мцмкцн дейился, Рамазан айы олдуьуну ещтимал вердийи бир айы оруъ тутмалыдыр. Амма о айы нязяриндя сахламалы-дыр, беля ки, яэяр сонрадан о айын Рамазан айы вя йа ондан сон-ра олдуьу мя’лум оларса, она бир шей ваъиб олмаз. Амма яэяр Рамазан айындан габаг олдуьу мя’лум оларса, эяряк гязасыны етсин.
Мясяля 1709: Гурбан вя Фитр байрамларында оруъ тутмаг щарамдыр. Щямчинин Шя’банын ахыры, йохса Рамазанын яв-вял эцнц олмасыны билмяйян шяхся, Рамазанын яввяли ниййяти иля оруъ тутмаг щарамдыр.
Мясяля 1710: Яэяр гадынын мцстящябб оруъ тутмасы васи-тясиля яринин ондан ляззят алмаг щаггы арадан эется, оруъ о гадына щарамдыр. Щямчинин, ваъиб олан, амма вахты мцяййян олмайан оруъда, мясялян вахты мцяййян олмайан нязир оруъу кими, бу щалда да ваъиб ещтийата эюря (ярин щаггы арадан эе-дярся) оруъу батилдир; тутарса да, нязир оруъунун явязини вермяз. Щабеля, ещтийат ваъибя эюря, яэяр яри онун мцстящябб, йахуд вахты мцяййян олмайан ваъиб оруъу тутмасыны гадаьан едярся, щятта яринин щаггы иля зиддиййяти олмаса беля, щюкм ейнидир. Ещтийат мцстящябб одур ки, яринин иъазяси олмадан мцстя-щябб оруъ тутмасын.
Мясяля 1711: Ювладын мцстящябб оруъ тутмасы, яэяр ата-ананын ювлада шяфгят вя цряйийананлыг цзцндян язиййятиня йа инъимясиня сябяб олса, щарамдыр.
Мясяля 1712: Яэяр оьул, атанын вя йа ананын иъазяси олма-дан мцстящябб оруъ тутса вя эцн ярзиндя атасы она иъазя вер-мяся, яэяр онларла мцхалифят етмяк шяфгятдян йаранан язий-йятиня сябяб олаъагса, эяряк ифтар етсин (оруъуну ачсын).
Мясяля 1713: Она оруъун е'тина едиляъяк бир зяряр вермя-йяъяйини билян шяхся, щяким ''сяня оруъун зяряри вардыр'' деся беля, оруъ тутмамалыдыр. Яэяр бир шяхс, оруъун она е’тина едиляъяк бир зяряр веряъяйиня йягин вя йа зянн едярся, щяки-мин ''зяряри йохдур'' демясиня бахмайараг, оруъ тутмасы ваъиб дейил.
Мясяля 1714: Яэяр инсан оруъун она е’тина едиляъяк бир зя-ряр йетиряъяйини йягин ется вя йа хатиръямлик олса вя йа вя о ещ-тималдан горху щасил олса, беля ки, онун ещтималы ягл сащиб-ляринин нязяриндя щаглы олса, оруъ тутмасы ваъиб дейил. Щят-та о зяряр шяхсин щялак олмасына, йахуд щяр щансы цзвцнцн нюгсанлы олмасына сябяб оларса, оруъ тутмасы щарамдыр. Бундан башга щалларда яэяр ряъаян оруъ тутса вя сонрадан е’тина едиляъяк бир зяряри олмадыьы мя’лум олса, оруъу ся-щищдир.
Мясяля 1715: Оруъун она зяряри олмадыьына инанан шяхс, оруъ тутарса вя ахшамдан сонра оруъун она е’тина едиляъяк дяряъядя зяряр вердийини баша дцшся, ваъиб ещтийата ясасян, эяряк онун гязасыны йериня йетирсин.
Мясяля 1716: Дейилмиш оруълардан башга, диэяр щарам оруълар да вардыр ки, изащы мцфяссял китабларда дейилмиш-дир.
Мясяля 1717: Ашура эцнцнцн оруъу вя ''Яряфя'', йохса Гурбан байрамы олмасына шякк едилян эцнцнцн оруъу мякрущдур.
Мясяля 1718: Илин бцтцн эцнляринин оруъу, дейилмиш олду-ьу щарам вя мякрущ олан эцнлярдян башга, мцстящяббдир. Ашаьыда садалайаъаьымыз эцнлярдя оруъ тутмаг даща чох тюв-сийя олунмушдур:
1. Щяр айын биринъи вя сонунъу ъцмя ахшамы эцнц вя айын онундан сонра биринъи чяршянбя эцнц. Бу эцнлярдя оруъ тута билмяйян шяхсин щямин эцнлярин оруъуну гяза етмяси мцстя-щяббдир. Яэяр инсан ясла оруъ тута билмирся, мцстящяббдир ки, щяр бир эцнц цчцн фягиря бир мцдд тяам, йа 12/6 нохуд сик-кяли эцмцш версин.
2. Щяр айын 13-ъц, 14-ъц вя 15-ъи эцнц.
3. Ряъяб вя Шя’бан айы тамамиля, йа бу ики айын бир гядя-рини, щятта бир эцн дя олса беля;
4. Новруз байрамы эцнц.
5. Шяввалын дюрдцндян доггузуна кими.
6. Зилгя’дянин 25-ъи вя 29ъу эцнц.
7. Зилщиъъянин 1-дян 9-ъу эцнцня (Яряфя эцнцня) кими. Ам-ма яэяр зяифлик сябябиндян Яряфя эцнцнцн дуаларыны охуйа билмяся, о эцнцн оруъу мякрущдур.
8. Гядир байрамы эцнц (Зилщиъъянин 18-ъи эцнц).
9. Мцбащиля эцнц (Зилщиъъянин 24-ъц эцнц).
10. Мящяррям айынын 1-ъи, 3-ъц вя 7-ъи эцнц.
11. Пейьямбяри-Якрям, (сялляллащу яляйщи вя алищ)-ин мюв-луд эцнц (рябийял-яввялин 17-си).
12. Ъямадийял-яввялин он бешинъи эцнц;
13- Щямчинин Щязрят Пейьямбярин Бе’сят эцнц (27 Ряъяб)
Мцстящябб оруъ тутан шяхсин, ону сона чатдырмасы ваъиб дейилдир. Щятта яэяр мю’мин гардашы ону йемяйя дя’вят едяр-ся, дя’вяти гябул едиб эцн ярзиндя зющрдян сонра олса беля, ифтар етмяси мцстящяббдир.
Мясяля 1719: Беш няфяр цчцн, Рамазан айында оруъ тутма-салар да оруъу батил едян ишлярдян чякинмяляри мцстящябб-дир:
1. Сяфярдя оруъу батил едян ишлярдян эюрцб зющрдян яввял вятяниня, йахуд он эцн галмаг истядийи йеря чатан мцсафир;
2. Зющрдян сонра вятяниня, йахуд он эцн галмаг истядийи бир йеря чатан мцсафир;
3. Зющрдян сонра саьалан хястя вя щямчинин зющрдян яввял саьалыб, щярчянд, оруъу батил едян бир иш эюрцбся дя; Амма яэяр оруъу батил едян бир иш эюрмяйибся, ещтийат ваъибя эюря оруъ тутмалыдыр.
4. Эцн ярзиндя щейз вя нифас ганындан тямизлянян гадын.
5. Яввялъя оруъу батил едян бир иш эюрцб сонра мцсялман олан кафир.
Мясяля 1720: Оруъ тутан шяхсин шам вя хифтян намазла-рыны ифтардан яввял гылмасы мцстящяббдир. Амма яэяр бир шяхс ону эюзляйярся вя йа йемяйя мейли чох олдуьундан щцзури-гялбля намаз гыла билмирся, яввялъя ифтар етмяси даща йах-шыдыр. Анъаг мцмкцн олан гядяр намазы фязилятли вахтында гылмасы даща йахшыдыр.
Мясяля 1721: Йедди шейдя хумс ваъиб олур:
1. Газанъ.
2. Мя’дян.
3. Хязиня.
4. Щарама гарышмыш щалал мал.
5. Дянизя баш вурмагла ялдя олан ъяващират.
6. Мцщарибя гянимяти.
7. Мяшщура ясасян, зимми кафирин мцсялманлардан сатын алдыьы йер; бунларла баьлы олан щюкмляр гаршыда эенишъя ачыгланаъагдыр.
Мясяля 1722: Яэяр инсан тиъарят, сянят вя йа диэяр кясб-га-занъ йоллары иля мал ялдя едярся, щятта яэяр бир меййитин оруъ вя намазыны йериня йетиряряк музд алыб бир мал ялдя ется бе-ля, бу, онун юзцнцн вя аилясинин иллик хяръляриндян чох оларса, чох олан гисмин хумсуну (5/1) ашаьыда дейиляъяк цсул-ла верилмялидир.
Мясяля 1723: Яэяр газанъдан гейри бир йол иля мал ялдя едярся, - нювбяти мясялядя истисна олунан щаллардан башга –мясялян; она бир шей баьышлайарса, иллик хяръиндян артыг галдыьы тягдирдя, онун хумсуну вермялидир.
Мясяля 1724: Гадынын алдыьы мещриййянин вя кишинин хцл’ талаьын явязиндя алдыьы малын хумсу йохдур. Щямчинин, алынан дийянин (ган пулунун) да хумсу йохдур. Щямчинин ми-рас бящсиндя мю’тябяр олан ганунлара ясасян, инсана йетишян мирас да ейни щюкмц дашыйыр. Амма шия олан бир мцсялмана, бу дейилян йолдан ялавя, мясялян; тя’сиб[1] йолу иля мирас олараг бир мал йетишярся, о мал мянфяятдян щесаб олунур вя онун хумсуну вермяси эярякдир. Щямчинин яэяр она, ата вя оьулдан гейри, цмиди олмайан бир йердян мирас йетишярся, ваъиб ещти-йата ясасян, иллик хяръиндян артыг галдыьы тягдирдя, о ма-лын хумсуну вермялидир.
Мясяля 1725: Яэяр бир шяхсин ялиня мирас йолу иля бир мал йетишся вя инсан мирас гойан шяхсин о малын хумсуну вер-мядийини билярся, эяряк онун хумсуну версин. Щямчинин яэяр о малын юзцндя хумсу йохдурса, амма мирас гойан шяхсин хумс-дан боръу олдуьуну билярся, мирасдан онун борълу олдуьу хумсу вермялидир. Лакин щяр ики тягдирдя, яэяр мирас гойан шяхсин хумс вермяйя ягидяси йохмушса вя йа ясла хумс вер-мирся, варисин онун бойнунда ваъиб олан хумсу вермяси лазым дейилдир.
Мясяля 1726: Яэяр инсан гянаят йолу иля иллик хяръиндян бир шей артырарса, эяряк онун хумсуну версин.
Мясяля 1727: Бцтцн хяръляри башгасы тяряфиндян верилян шяхс, ялдя етдийи бцтцн малларын хумсуну вермялидир.
Мясяля 1728: Яэяр бир шяхс, бир мцлкц мцяййян шяхсляря, мясялян; юз ювладларына вягф едярся, яэяр онлар о мцлкдя аьаъ якмяк вя йа якинчилик йолу иля бир мал ялдя етсяляр вя иллик хяръляриндян артыг галса, эяряк онун хумсуну версин-ляр. Щямчинин яэяр о мцлкдян иъаря щаггы алмаг кими, башга шякилдя файдаланарларса, иллик хяръляриндян артыг галаны-нын хумсуну вермялидир.
Мясяля 1729: Фягирин кяффаря, мязалим гайтарылмасы ки-ми ваъиб, еляъя дя мцстящябб сядягя олараг алдыьы мал, онун иллик хяръляриндян артыг галарса вя йа она верилян малдан бир мянфяят ялдя ется, мясялян; она верилян бир аьаъдан мей-вя ялдя ется вя иллик хяръляриндян артыг галса, ещтийат ваъи-бя ясасян онун хумсуну вермялидир. Амма она зякат вя йа хумс олараг мцстящягг олдуьуна эюря верилян малын юзцнцн хумсу-ну вермяк лазым дейилдир. Амма яэяр онларын мянфяяти ил-лик хяръляриндян артыг галса хумс дцшцр.
Мясяля 1730: Яэяр бир шяхс хумсу верилмямиш пул иля бир шей сатын аларса, йя’ни сатыъыйа ''Мян малы бу пулла алырам'', дейярся вя сатыъы да 12 имам шияси олан бир мцсялман оларса, бцтцн мала олан нисбятдяки мцамиля сящищдир вя бу пулла алынан малын цзяриня хумс эялир. (Бу мцамилялярин сящищ олмасында) шярият щакиминин иъазя вя имзасына ещтийаъ йох-дур.
Мясяля 1731: Яэяр бир шяхс, бир малы сатын алыб мцами-лядян сонра, онун гиймятини хумсу верилмямиш пулдан верся, етдийи мцамиля сящищдир. Сатыъыйа вердийи пулун хумсуну хумс сащибляриня борълу галыр.
Мясяля 1732: Яэяр он ики имам шияси олан бир мцсялман, хумсу верилмямиш бир малы сатын алса, онун хумсу сатыъы-нын бойнундадыр вя алыъынын цзяриня щеч ня дцшмцр.
Мясяля 1733: Яэяр хумсу верилмямиш бир шейи, 12 имам шияси олан бир мцсялмана баьышлайарса, онун хумсу баьыш-лайанын юз цзяриндядир. Малын баьышландыьы шяхсин цзя-риня бир шей эялмяз.
Мясяля 1734: Яэяр кафирдян вя йа хумса ягидяси олмайан, йа-худ хумс вермяйян бир шяхсдян инсанын ялиня бир мал эяляр-ся, онун хумсуну вермяси ваъиб дейилдир.
Мясяля 1735: Таъир, ишчи, сяняткар, дювлят гуллугчусу вя бу кими шяхсляр ишя башладыглары тарихдян бир ил кечдик-дян сонра, иллик хяръляриндян артыг галан газанъларынын хумсуну вермялидирляр. Щямчинин, мянбярчи (тяблиьчи) вя бу кими шяхслярин газанълары илин мяхсус вахтларында олса беля, яэяр илин яксяр щиссясини тя'мин едярся, щямчинин, мяишят хярълярини тя'мин едя биляъяк бир иши, сяняти ол-майан, дювлят вя йа ъамаатын йардымындан истифадя едян, йа-худ тясадцфи олараг мцяййян эялир ялдя едян шяхсляр дя бир мянфяят ялдя едярся, файда эютцрдцйц вахтдан бир ил кеч-дикдян сонра, иллик хяръиндян артыг галан газанъынын хум-суну вермялидир. Демяли, щяр бир мянфяят цчцн айрыъа олараг бир ил щесаб едя биляр.
Мясяля 1736: Инсан, илин ортасында щяр заман газанъ ялдя едярся, онун хумсуну веря биляр, онун хумсуну илин сонуна гя-дяр тя'хиря салмасы да мцмкцндцр. Амма яэяр илин ахырына гядяр она ещтийаъы олмайаъаьыны билирся, ещтийат ваъибя эю-ря онун хумсуну эяряк дярщал версин. Хумс вермяк цчцн шямси (эцняш) илини юлчц гярар верирся, бир манеяси йохдур.
Мясяля 1737: Яэяр газанъ ялдя етдикдян сонра, илин орта-сында юлярся, юлцм заманына гядярки хяръини газанъындан эютцрцб, йердя галанынын хумсуну вермялидирляр.
Мясяля 1738: Яэяр тиъарят цчцн алдыьы бир малын гиймяти галхарса вя ону сатмазса вя илин ортасында гиймяти дцшярся, йцксялян мигдарын хумсу она ваъиб дейилдир.
Мясяля 1739: Яэяр тиъарят цчцн алдыьы малын гиймяти галхдыьы щалда даща да галхма цмиди иля ил битдикдян сонра-йа гядяр ону сатмазса вя онун гиймяти дцшярся, галхан мигда-рын хумсу ещтийата ясасян она ваъиб олар.
Мясяля 1740: Яэяр тиъарят малындан башга бир малы сатын аларса вя йа бу кими бир йолла ялдя едярся вя хумсуну верярся, сонра да онун гиймяти йцксялярся, ону сатдыьы тягдирдя, гий-мятиня ялавя вя иллик хяръиндян артыг галан олан мигдарын хумсуну вермялидир. Щямчинин, яэяр мясялян; аьаъ мейвя ве-рярся вя йа ятиндян истифадя етмяк цчцн сахланылан гойун кюкялярся, эяряк артан мигдарын хумсуну версин.
Мясяля 1741: Яэяр хумсуну вердийи, йахуд хумс дцшмяйян бир пул иля гиймяти йцксялдикдян сонра сатмаг ниййяти иля бир баь саларса, мейвялярин, аьаъларын вя якилян, йахуд юз-юзцня ямя-ля эялян ъаван аьаъларын, (тинэлярин), кясилиб истифадя олунмаьа йарарлы олан гуру будагларын, еляъя дя баьын гий-мятинин артан щиссясинин хумсуну вермялидир. Амма яэяр мягсяди о аьаъларын мейвялярини сатараг файдаланмаг олса, гиймятин артан мигдарына хумс ваъиб дейил, амма йердя галан-ларын хумсуну вермялидир.
Мясяля 1742: Яэяр бир шяхс сюйцд, чинар вя бу кими башга аьаълар якярся, щяр ил онун артан щиссясинин хумсуну вермя-лидир. Щямчинин, яэяр адятян щяр ил буданан будагларын да иллик хяръляриндян чох оларса, эяряк онун хумсуну версин.
Мясяля 1743: Бир нечя тиъарят сащяси олан, мясялян; юз сяр-майяси иля бир гядяр гянд, бир гядяр дя дцйц алан шяхс, яэяр о тиъарят ишляринин щамысы мядахил-мяхариъ, щесабдарлыг, газанъ вя зийан кими тиъарят ишляриндя бир олса, илин сонун-да онун хяръляриндян артыг галан гисмин хумсуну вермяли-дир. Бу тягдирдя, яэяр бир бюлцмдян мянфяят, диэяр бюлцм-дян ися зяряр едярся, бир бюлцмцн зярярини о бири бюлцмцн мянфяяти иля бярпа едя биляр. Амма яэяр ики мцхтялиф ишдя чалышырса, мясялян; тиъарят вя якинчилик едирся, йахуд бир сащядя дя олса, мядахил-мяхариъ щесаблары бир-бириндян ай-рыдырса, бу ики тягдирдя, ваъиб ещтийата ясасян, бир бюлцмцн зярярини о бири бюлцмцн мянфяяти иля бярпа едя билмяз.
Мясяля 1744: Инсан газанъ ялдя етмяк цчцн хярълядийи ком-мерсийа вя дашыма хяръи кими мясряфляри, щямчинин онун иш васитяляриня дяйян хясаряти газанъдан чыха биляр вя о мигдарын хумсуну вермяк лазым дейилдир.
Мясяля 1745: Инсанын газанъларындан ил яснасында йемяк, эейим, ев вя ев яшйалары, оьлуну евляндирмя, гызын ъещизи, зи-йарят вя бу кими ишляр цчцн етдийи хярълярин, юз мювгейиндян (шя'ниндян) йцксяк олмадыьы тягдирдя хумсу йохдур.
Мясяля 1746: Инсанын нязир вя кяффаря цчцн хярълядийи мясряфляр, онун иллик мяхариъиндян щесаб олунур. Щямчи-нин, башгасына щядиййя етдийи вя йа мцкафат олараг вердийи бир мал онун иътимаи мювгейиндян йухары олмадыьы тягдирдя онун иллик мяхариъиндян щесаб олунур.
Мясяля 1747: Ел арасында олан адятя эюря гызын ъещизли-йини бир нечя иля, тядриъян щазырлайарса вя бу щалда гызы цчцн ъещизлик тядарцкц эюрмямяси онун иътимаи мювгейи (шя'-ни) иля зидд оларса, щятта вахтында щазырлайа билмядийиня эюря олса беля, яэяр ил бойу щямин илин газанъындан, юз шя'-ниндян артыг олмамаг шярти иля бир мигдар ъещизлик алса вя ъамаат арасында о мигдарын бир илдя тядарцк эюрцлмяси онун адятян иллик хяръляриндян сайылса онун хумсуну вермяк ла-зым дейилдир. Амма яэяр шя’ниндян йухары олса вя йа бу илин газанъындан сонракы илдя ъещиз аларса, эяряк онун хумсуну версин.
Мясяля 1748: Инсанын щяъъ сяфяри вя диэяр зийарятляр цчцн хярълядийи мал, о ил хярълядийи, иллик хяръиндян щесаб едилир, амма яэяр онун сяфяри, сонракы илдян бир мцддятя гядяр давам едярся, сонракы илдя хярълядийи мигдарын хум-суну вермялидир.
Мясяля 1749: Тиъарят, иш вя йа бу кими йолла мянфяят ялдя едян бир шяхсин, хумсу ваъиб олмайан башга бир малы да олса, иллик хярълярини, йалныз ялдя етдийи мянфяятлярдян щесаб едя биляр.
Мясяля 1750: Иллик мясряфи цчцн газанъындан алдыьы йе-йинти маддяляри илин сонунда артыг галса, эяряк онун хумсу-ну версин вя яэяр онларын гиймятини вермяк истярся, яэяр са-тын алдыьы замана нисбятля гиймятляри артыг галарса, эяряк ил сонундакы гиймятини щесабласын.
Мясяля 1751: Яэяр газанъындан, хумсу вермяздян яввял еви цчцн яшйа аларса, мянфяят или кечдикдян сонра ещтийаъы галмазса, онун хумсуну вермяк лазым дейилдир. Щямчинин яэяр илин ортасында ещтийаъы арадан галхса, амма о шей гыш-лыг вя йайлыг палтары кими адятян сонаркы илляр цчцн сахла-нан бир шей олса, бу тягдирдя хумсу йохдур. Бу кими шейлярдян башгасында ил бойу она ещтийаъы арадан галхса, ваъиб ещтийат одур ки, хумсуну версин. Гадынларын зинят яшйалары да, гады-нын онлардан зинят кими истифадя етмяси заманы кечдийи тяг-дирдя, хумсу йохдур.
Мясяля 1752: Яэяр шяхс бир ил газанъ мянфяяти эютцрмяз-ся, о илин мясряфини эялян илин газанъындан чыха билмяз.
Мясяля 1753: Яэяр илин яввялиндя мянфяят эютцрмяйиб сярмайядян хяръляйярся вя ил тамам олмаздан яввял газанъ ял-дя едярся, сярмайядян хярълямиш олдуьу мигдары газанъдан чыха биляр.
Мясяля 1754: Яэяр сярмайянин бир мигдары тиъарят вя бу кими шейлярдя арадан эедярся, сярмайядян азалан мигдары щя-мин илин мянфяятиндян чыха биляр.
Мясяля 1755: Яэяр сярмайядян гейри малларындан башга бир шей ялиндян чыхса, щямин ил бойунъа о шейя ещтийаъы олар-са, газанъдан ил ортасында ону тя’мин едя биляр вя хумсу да йохдур.
Мясяля 1756: Яэяр ил бойунъа газанъ ялдя едя билмяся вя мясряфляри цчцн боръ едярся, боръуну эяляъяк иллярин мян-фяятиндян чыхараг онун хумсуну вермяйя билмяз. Амма илин бойу хяръляри цчцн боръ ется вя ил тамам олмаздан яввял га-занъ ялдя едярся, боръуну о газанъдан чыха биляр. Щямчинин, биринъи тягдирдя дя, боръуну ил бойу ялдя етдийи мянфяят-лярдян юдяйя биляр вя о мигдарын хумсу йохдур.
Мясяля 1757: Малыны чохалтмаг вя йа ещтийаъы олмайан бир мцлкц алмаг цчцн боръ едярся, яэяр ил ярзиндя ялдя етдийи газанъдан хумсуну вермяздян о боръу юдяся, эяряк хумс или эя-либ чатандан сонра о малын хумсуну версин. Амма яэяр боръ алдыьы мал вя йа боръла сатын алдыьы бир шей ил бойунда ялиндян эедярся, (бу тягдирдя, боръуну о илин мянфяятиндян юдяйя биляр).
Мясяля 1758: Инсан, хумсу ваъиб олан шейлярин хумсуну о шейлярдян, еляъя дя ваъиб олан хумсун гиймяти мигдарында хумсу верилмиш пул да веря биляр. Амма яэяр цзяриня хумс ваъиб олмайан бир мал вермяк истяся, бу шярият щакиминин иъазясиля олмадыьы тягдирдя мящялли-ишкалдыр.
Мясяля 1759: Малынын цзяриня хумс эялиб вя цзяриндян бир ил кечдийи щалда, хумсуну вермяйинъяйя гядяр о малдан истифадя едя билмяз.
Мясяля 1760: Хумс боръу олан шяхс, ону юз зиммясиня эютц-ря билмяз, йя’ни юзцнц хумс ящлиня борълу гябул едиб, малын щамысындан истифадя едя билмяз. Яэяр истифадя едярся вя мал тяляф оларса, эяряк онун хумсуну версин.
Мясяля 1761: Хумс боръу олан шяхс, шярият щакими иля ял-дя доландырса вя хумсу юз зиммясиня аларса, малын щамысын-дан истифадя едя биляр, ялдя доландырдыгдан сонра о малдан ялдя едилян газанълар да онун юзцнцндцр. Боръуну да тядриъи олараг, сящлянкарлыг сайылмайаъаг шякилдя гайтармалыдыр.
Мясяля 1762: Бир кясля шярик олан бир шяхс, яэяр юз газан-ъынын хумсуну верся вя онун шярики юз хумсуну вермяся вя эя-лян ил цчцн хумсуну вермядийи малдан ширкятя сярмайя гойар-са, биринъи шяхс 12 имам шияси олан мцсялмандырса, шярик-ли малдан истифадя едя биляр.
Мясяля 1763: Щядди-бцлуьа чатмамыш (сяьир) ушаг цчцн бир газанъ ялдя едился, щярчянд щядиййя олса беля, яэяр ил бо-йунда онун мяишят хяръляриня сярф олунса онун цзяриня хумс эялир вя о ушаьын вялисиня (гяййумуна) онун хумсуну вермяси ваъибдир. Яэяр вермяся, ушаьын юзцня щядди-бцлуьа чатдыг-дан сонра, онун хумсуну вермяси ваъибдир.
Мясяля 1764: Башга шяхсдян, хумсуну вериб-вермядийиндя шякк етдийи бир мал ялдя едян шяхс, о малдан истифадя едя би-ляр. Щятта яэяр онун хумсуну вермядийиня йягини олса да, о, хумс верян адам дейился, алан шяхс дя 12 имам шияси олан мц-сялмандырса, о малдан истифадя едя биляр.
Мясяля 1765: Яэяр бир шяхс ил арасында газанъындан ил-лик вясаит вя хяръляриндян сайылмайан бир шей аларса, ил та-мам оландан сонра онун хумсуну вермяси ваъибдир. Яэяр о ше-йин хумсуну вермяся вя гиймяти йцксялярся, онун щал-щазыр-дакы гиймятиня эюря хумсу юдянилмялидир.
Мясяля 1766: Яэяр бир шяхс бир шей алыб онун пулуну, цс-тцндян бир ил кечдийи вя хумсуну вермядийи пулдан верся, вя онун гиймяти галхса, яэяр онун мягсяди гиймяти галхандан сон-ра сатмаг дейился, мясялян; якин якмяк цчцн алмыш олса вя ону алмаг цчцн вердийи пулун хумсуну вермялидир. Амма яэяр мясялян; хумсу верилмямиш пулу сатыъыйа веряряк вя она ''бу мцлкц бу пулла алырам'' – дейярся, эяряк о мцлкцн щал-щазырдакы дяйяринин хумсуну версин.
Мясяля 1767: Тяклифинин яввялиндян, йахуд мцяййян мцд-дят, мясялян бир нечя ил хумс вермяйян шяхс, яэяр ил арасында газанъындан ещтийаъы олмайан бир шейи сатын алмыш олса вя о тиъарятдян бир ил вахт кечся, яэяр тиъарятчи дейился, газанъ ялдя етдийи вахтдан бир ил кечся, эяряк онун хумсуну версин. Амма яэяр иътимаи мювгейиня уйьун олараг ев яшйалары вя ещ-тийаъы олан шейляри алыбса, бу шяраитдя яэяр онлары газан-дыьы илин ярзиндя вя о илин газанъындан алдыьыны, еля о ил-дя дя ондан истифадя етдийини билирся, онларын хумсуну вер-мяк лазым дейилдир. Яэяр буну билмирся, ваъиб ещтийата яса-сян ещтимал вердийи нисбятдя шярият щакими иля разылаш-малыдыр. Йя'ни яэяр, мисал цчцн онун хумсунун ваъиб олма-сына 50 фаиз ещтимал верся, онун 50 фаизинин хумсуну версин.
Мясяля 1768: Гызыл, эцмцш, гурьушун, мис, дямир, нефт, даш кюмцр, фирузя, ягиг, кцкцрд, дуз вя диэяр мя'дян яшйалары янфалдан сайылыр, йя’ни Мя’сум Имамындыр (я.с.). Амма яэяр бир шяхс, онлардан бир шей истихраъ едярся, шяр’и бир манея олмадыьы тягдирдя, ону юз мцлкиййятиня дахил едя биляр. Яэяр нисаб мигдарында оларса, эяряк онун хцмсцнц версин.
Мясяля 1769: Мя’дяндян чыхарылан шейлярин нисабы, он беш мисгал нормал сиккяли гызылдыр. Йя’ни мя’дяндян чыха-рылан шейин гиймяти, онун тямизлянмяси кими ишляриня чя-килян хяръляр чыхылдыгдан сонра, он беш мисгал сиккяли гы-зыла чатарса, эяряк йердя галанын хцмсцнц версин.
Мясяля 1770: Мя’дяндян ялдя етдийи шейин дяйяри 15 мисгал сиккяли гызыла чатмазса, йалныз онун юзц вя диэяр газанъ-ларыйла бирликдя иллик хяръляриндян артыг галарса, онун хумсуну вермяк лазымдыр.
Мясяля 1771: Ящянэ вя эяъ, лазым ещтийата ясасян, мя’дян щюкмцндядир. Яэяр нисаб щяддиня йетишярся, иллик хяръля-рини чыхмадан эяряк онун хцмсцнц версин.
Мясяля 1772: Мя’дяндян бир шей ялдя едян шяхс, истяр мя’-дян торпаьын алтында олсун, истяр цстцндя, истяр юз мцлкц олан бир йердя олсун, истяр сащиби олмайан бир йердя, эяряк онун хцмсцнц версин.
Мясяля 1773: Мя’дяндян ялдя етдийи шейин гиймятинин он беш мисгал сиккяли гызыла йетишиб-йетишмядийини билмязся, лазым ещтийата ясасян, чякмякля вя йа башга бир йолла онун гий-мятини мя’лум етмялидир. Яэяр бу да мцмкцн олмаса, она хцмс ваъиб дейил.
Мясяля 1774: Яэяр бир нечя няфярин мя'дяндян чыхардыг-лары шейин гиймяти 15 мисгал сиккяли гызыла йетишярся, амма онлардан щяр биринин пайы бу гядяр олмазса, хцмсц йохдур.
Мясяля 1775: Яэяр бир шяхс, башгасынын мцлкцндя олан мя’дяни онун иъазяси олмадан йери газараг чыхарарса, мяшщур нязяря ясасян, щяр ня ялдя едилмишся, йер сащибининдир. Ам-ма бу щюкм ишкалсыз дейилдир. Ещтийат бир-бирляри иля разы-лашмалыдыр. Яэяр сазишя (мцсалищяйя) разы олмасалар, онла-рын мцбащисясини щялл етмяк цчцн шярият щакиминя мцра-ъият етмялидирляр.
Мясяля 1776: Хязиня адят цзря олмайан йердя - торпагда, аьаъда, даьда вя йа диварда сахланан мянгул (нягл олуна, дашы-на билян) вя бир кясин асанлыгла тапа билмядийи малдыр.
Мясяля 1777: Инсан, бир шяхсин мцлкц олмайан, йахуд мяват олан вя юзцнцн беъярмяси иля сащиб олдуьу бир йердя хязиня тапарса, ону юзцня эютцря биляр. Амма онун хцмсцнц вермя-лидир.
Мясяля 1778: Хязинянин нисабы, йцз беш мисгал сиккяли эц-мцш вя йа он беш мисгал сиккяли гызылдыр. Йя’ни хязинядян ялдя етдийи шейин гиймяти, бу икисиндян бирисинин гиймятиня бярабяр оларса, онун хцмсцнц вермяк ваъибдир.
Мясяля 1779: Башгасындан сатын алдыьы, йахуд иъаря вя с. йолла тясяррцф етдийи мцлкдя шяр'ян щяр щансы бир мцсялман вя йа зимми кафиря аид олмайан бир мцлкдя, йахуд яэяр аид олса да, чох гядим заманларда аид олса, беля ки, чох гядим олмасы онун цчцн бир варисин олмадыьына сябяб олса, орада хязиня тапса хязиняни юзцня эютцря биляр. Амма эяряк онун хцмсцнц версин. Лакин, яввялки сащибиня аид олдуьуна аьыл кясян бир ещтимал верирся, яэяр мцлкя, йахуд хязиняйя вя йа онун олдуьу йеря (торпаг сащясиня) сащиблик щцгугу чатырса, она хябяр вер-мялидир. Яэяр онун юз малы олдуьуну иддиа ется, она тящвил вермялидир. Яэяр онун малы олмасыны иддиа етмязся, ондан яввялки йерин сащиби олуб, она сащиблик щцгугу чатан шяхся хябяр вермялидир. Бу гайда иля ондан яввял о йерин сащиби олуб, о йердя яли олан шяхслярин щамысына хябяр вермя-лидир. Яэяр онларын щеч бириси онун малы олмасыны иддиа етмязся, онун бир мцсялмана вя йа зиммийя аид олмасыны да билмяся, ону юзцня эютцря биляр. Амма эяряк онун хцмсцнц версин.
Мясяля 1780: Яэяр ейни заманда бир нечя йердя басдырыл-мыш бир нечя габ хязиня тапыларса вя цст-цстя гиймятляри йцз беш мисгал эцмцш вя йа он беш мисгал гызыла чатарса, эяряк онун хцмсцнц версин. Амма яэяр бир нечя вахтда хязиня тапар-са, онларын арасында чох заман фасиляси олмазса, цст-цстя ще-сабланмалыдыр. Яэяр заман фасиляси чох олса, щяр бири айры-лыгда щесабланмалыдыр (вя гиймяти бу мигдара чатан щяр би-ринин хцмсцнц вермяк ваъибдир. Гиймяти бу мигдара чатмайан хязинянин ися хцмсц йохдур).
Мясяля 1781: Яэяр ики шяхс бир хязиня тапсалар вя онун гиймяти йцз беш мисгал эцмцш вя йа 15 мисгал гызыла йетишся, амма щяр бирисинин пайы бу гиймятя йетишмяся, онун хцмсцнц вермяк лазым дейилдир.
Мясяля 1782: Сатын алмыш олдуьу бир щейванын гарнындан мал тапан шяхс, яэяр о малын, сатыъынын вя йа щейванын яв-вялки сащибинин малы олдуьуна ещтимал вериб вя онларын да щейвана вя гарнындан тапылан малда яли (мцлкиййят щцгугу) оларса, онлара хябяр вермялидир. Яэяр онун цчцн бир сащиб тапмаса, о, хязинянин нисаб мигдарына йетишся, онун хцмсцнц вермялидир. Цстялик ещтийат ваъибя ясасян, яэяр ондан аз да олса, хумсуну версин, йердя галаны онун малы олур. Бу щюкм хас бир йердя йетишдирилян бир шяхсин онларын йемяйини ющдя-синя алдыьы балыг вя бу кими щейванлара да аиддир. Амма яэяр дяниз вя йа чайдан тутулмуш олса, щеч бир шяхся хябяр вермяк лазым дейилдир.
Мясяля 1783: Яэяр щалал мал, щарам мал иля бир-бириня айырд едилмяйяъяк шякилдя гарышарса, щарам малын сащиби вя мигдары да мя’лум олмаса, еляъя дя щарам малын мигдары-нын хумсдан аз вя йа чох олдуьу да билинмязся, малын хумсуну вердикдян сонра, галан щиссяси щалал олур. Ещтийат ваъибя эю-ря, (онун хумсуну) хумса вя мязалим верилмясиня мцстящягг олан шяхся вермялидирляр.
Мясяля 1784: Яэяр щалал мал щарамла гарышса вя инсан ща-рамын мигдарыны - хумсундан аз йа чохунун мигдарыны бился, амма сащибини танымаса эяряк о мигдары сащибинин ний-йятиня сядягя версин вя ваъиб ещтийат одур ки, шярият щаки-миндян дя иъазя алсын.
Мясяля 1785: Яэяр щалал мал щарамла гарышса вя инсан ща-рам мигдарыны билмяся, амма сащибини таныса, бир-бирля-рини разы сала билмясяляр, эяряк о шяхсин малы олдуьуну йя-гин етдийи мигдары она версин. Щятта яэяр о ики малын – щалал вя щарамын гарышмасында юзц эцнащкардырса, ещтийата яса-сян онун малы олдуьуну ещтимал етдийи артыг мигдары да она вермялидир.
Мясяля 1786: Щарама гарышмыш щалал малын хцмсцнц вер-дикдян сонра, щарамын мигдарынын хцмсдян чох олдуьуну ба-ша дцшярся, эяряк чох олдуьуну билдийи мигдарыда сащиби-нин адындан сядягя версин.
Мясяля 1787: Яэяр щарама гарышмыш щалал малын хцмсцнц верся вя йа сащибини танымадыьы тягдирдя малы онун ниййяти-ля сядягя верярся вя сащиби тапылдыгдан сонра буна разы ол-маса, лазым ещтийата ясасян эяряк онун малынын мигдарыны юзцня версин.
Мясяля 1788: Яэяр щалал мал щарамла гарышса вя щарамын мигдары мя’лум олса, инсан онун сащибинин бир нечя няфяр-дян башгасы олмадыьыны билярся, лакин кимин олдуьуну билмяся, эяряк онлара хябяр версин. Беля ки, онлардан бири ''мяним малымдыр'' дейярся вя о бириляри ися онларын малы олмадыьыны десяляр вя йа биринъинин сюзцнц тясдиг етсяляр, ону ''мяним малымдыр'' дейян шяхся вермялидирляр. Амма ики вя даща чох адам ''мяним малымдыр'' дейярлярся, онларын мцбащисяси разылашма вя бу кими йолла щялл олунмазса, мцба-щисяляринин щялл едилмяси цчцн, шярият щакиминя мцраъият етсинляр. Яэяр онларын щамысы мясялядян хябярсиз олду-ьуну билдириб разылашмайа щазыр олмасалар, защиря ясасян о малын сащиби пцшк иля тя’йин едиляр. Ещтийат одур ки, шярият щакими вя йа онун нцмайяндяси пцшк ишини иъра етсин.
Мясяля 1789: Яэяр цзэцчцлцк, йя’ни дянизя эирмяк васитя-силя мирвари, мяръан вя бу кими ъяващират ялдя едилярся, ис-тяр эюйярян, истярся дя мя’дяни олсун, онун гиймяти 18 нохуд гызыла йетишярся, онун хцмсц верилмялидир. Бу хцсусда, онун бир дяфяйя вя йа нечя дяфяйя чыхарылмасы арасында бир фярг йохдур. Амма биринъи дяфя иля икинъи дяфя арасында заман фасиляси чох олмамалыдыр. Яэяр ики дяфя арасында чох фа-силя оларса, мясялян, ики фясилдя суйун алтына эирярся, щан-сынын гиймяти 18 нохуд гызыла йетишмяся, онун хцмсцнц вер-мяк ваъиб дейилдир. Щямчинин цзэцчцлцкдя иштирак едян бир нечя шяхсдян щансынын пайы 18 нохуд гызыла йетишмязся, онун хцмсцнц вермяк ваъиб дейилдир.
Мясяля 1790: Яэяр дянизя баш вурмадан башга мцяййян васи-тялярля ъяващират ялдя едилярся, ещтийата ясасян онун хцмсц ваъибдир. Амма яэяр дянизин суйу цзцндян вя йа дянизин кяна-рындан ъяващират ялдя едилярся, йалныз о тякликдя вя йа баш-га газанълары иля бирликдя, иллик хяръляриндян артыг галар-са, эяряк онун хцмсц верилсин.
Мясяля 1791: Инсанын дянизин дибиня эирмядян тутдуьу балыг вя йа диэяр щейванларын хцмсц о сурятдя ваъибдир ки, тякликдя, йахуд башга мянфяятляри иля бирликдя иллик хяръ-ляриндян артыг олсун.
Мясяля 1792: Яэяр инсан дяниздян бир шей чыхармаг мягся-ди олмадан дянизин дибиня эириб, тясадцфян ъяващират ялдя едиб, она сащиб олмаьы гясд едярся, эяряк онун хцмсцнц вер-син. Щятта ваъиб ещтийат одур ки, щяр тягдирдя онун хцмсцнц версин.
Мясяля 1793: Яэяр инсан дянизин дибиня эириб бир щейван чыхарыб, онун гарнындан ъяващират тапса (сядяф кими щейван бунлара аиддир, чцнки адятян онун гарнында ъяващир олур), яэяр нисаб щяддиня йетишярся, эяряк онун хцмсцнц версин. Амма яэяр тясадцфян ъяващири удмушса, лазым ещтийат одур ки, онун нисаб мигдарына чатмаса да, хцмсц верилсин.
Мясяля 1794: Яэяр Дяъля вя Фярат кими бюйцк чайларын ди-биня эириб ъяващират чыхартса, эяряк онун хцмсцнц версин.
Мясяля 1795: Яэяр суйа эириб гиймяти 18 нохуд гызыл вя йа даща чох олан бир янбяр чыхартса, эяряк онун хцмсцнц версин. Щятта яэяр суйун цзцндян вя йа дяниз кянарындан да яля эятир-ся, ейни щюкмц дашыйыр.
Мясяля 1796: Газанъы цзэцчцлцк вя йа мя’дян чыхармаг олан шяхс, яэяр бунларын хцмсцнц верся вя бунлар онун иллик хяръ-ляриндян артыг галарса, икинъи дяфя онларын хцмсцнц вер-мяк лазым дейилдир.
Мясяля 1797: Яэяр бир ушаг мя’дян чыхарса вя йа бир хязиня тапса, йахуд да дянизя баш вурмагла бир ъяващир ялдя едярся, эяряк вялиси онун хцмсцнц версин. Яэяр вялиси вермяся, юзц щядди-бцлуьа чатдыгдан сонра онун хцмсцнц вермялидир. Щям-чинин яэяр ушаьын щарама гарышмыш бир щалал малы варса, эяряк вялиси гарышыг малда дейилян щюкмя ямял етсин.
Мясяля 1798: Мцсялманларын Имамын (я.с.) ямриля кафир-лярля мцщарибядя вурушдуглары заман ялдя етдикляри яшйа-лар гянимят адланыр. Гянимятдян, Имама (я.с.) мяхсус олан яшйалар айрылдыгдан сонра йердя галанынын хумсу верилмяли-дир. Гянимятя хумсун ваъиб олмасы хусмсунда, онун мянгул вя гейри-мянгул олмасы арасында бир фярг йохдур. Амма янфал-дан олмайан яразиляр, дюйцш Имамын (я.с.) ямриля олмаса да, мцсялманларын щамысына аиддир.
Мясяля 1799: Яэяр мцсялманлар, Имамын (я.с) иъазяси ол-мадан кафирлярля дюйцшцб, онлардан гянимят яля кечирся-ляр, яля эятирдикляри гянимятлярин щамысы Имамындыр (я.с) вя дюйцшя эедянлярин онда щеч бир щаггы йохдур.
Мясяля 1800: Кафирлярин ялляриндя олан малларын сащиб-ляри, малынын горунмасы лазым олан шяхслярдян оларса, йя’-ни мцсялманын, йахуд Исламын зиммясиндя олан бир кафирин, йахуд ящд (мцгавиля) баьланан кафирин малы олса, о маллара гянимят щюкмц ъари дейилдир.
Мясяля 1801: Исламын зиммясиндя олмайан щярби кафирин малыны оьурлуг вя бу кими йолла алмаг, хяйанят вя аманы поз-ма сайыларса, щарамдыр. Бу йолларла онлардан алынан яшйалар да, ещтийата ясасян эяряк гайтарылсын.
Мясяля 1802: Мяшщур нязяря ясасян, мю’мин олан бир шяхс, насиби олан (Ящли-Бейтля дцшмянлик едянляр) шяхслярин ма-лыны юзцня эютцрцб хцмсцнц веря биляр. Амма бу щюкм ишкал-сыз дейилдир.
Мясяля 1803: Яэяр зимми кафир, мцсялмандан бир йери са-тын алса, мяшщур нязяря ясасян, онун хцмсцнц щямин йердян вя йа башга малындан вермялидир. Амма хумсун мя'лум мя’насый-ла бу йердя ваъиб олмасы мцбащисялидир.