back

EKIKULUKUTO - EKYALALO

next

 

 

Taata yatuula nga bulijjo mukifokye ekyabulilunaku, natandika okwogera kussomo eryalero, erinnya «ISTI­HAADH» ekyalalo.

Bwamala okwogera ekigambo ekyo nentegeera munyukta zakyo nga ziringa eza haizi bwentyo bwen­nakifuna mumagezi gange.

q Nengamba: abaffe ekikulukuto Nakyo kirimubintu ebyeyawulidde abakyala:

- Nagamba nti yye.... naye.....

q Naye kiki:

- Naye kakwakkuizo obutabamusayi gwa haizi (M.P) , wadde nifasi, wadde kiwundu, yadde kizimba yadde okuk­wata omuwala atennetuuka (bikira).

Nengamba: Amakulu gekyalalo ekitegzaomusayi gwek­yalalo teguba gwa haizi oba Nifasi oba kiwundu oba kizimba oba omusayi ogwokuyuza omuwala omuto:?

Nagamba nti yye.

Nengamba nti emisayi egyo mingi.

Nagamba nti egimu mugyo kabonero kakujimuka kwamukazi wamu nokuvuvuka abaffe tolaba nti omukyala bwakaddiwa nalekerawo kufuna haizi tazaala.

Nengamba nti omusayi gwebiwundu nebizimba neni­fasi gutegerekeka bulijjo naye omukyala ategeera atya nti guno omusayi gwakyalalo era sigwa haizi?

Nagamba ojjukira ebitendo bya haizi?

Nengamba: yye, haizi muaayi mumyufu, oba mud­dugavu, gufuluma nakubabu;kirira, wamu nokwokerera.

Nagamba: Mubiseera ebisinga ebitendo byomusayi gwekyalalo byawukana nomusayi gwa haizi, omusayi gwekyalalo luberera guba gwayero mulanji, atenga mwangu, ate gufuluma awatali bulumi wadde okwocha.

Nengamba: Omukazi ayawulawo atya nti guno omusayi sigwegugulawo obuto (akajji ka bikira) singa gujjidde kumu naokufumbirwa?

Nagamba: Omusayi ogujjawo bikira gubunyisa ekipamba, era negubanga omwezi mumusayi naye ogwe ekyalalo guyinza okubunyisa ekipamba ate guyinza okubuukawo negweyongera negutuuka kwekyo kya­sibisizza nakyo, ekipamba.

q Obanga kyekyo omusayi gwekikulukuto guyinza okubunyisa ekipamba kulwobunji bwagwo?

- Yye, ate guyinza obutabunyi sa pamba, kubanga eki­kulukuto kirimu emiteeko esatu:

          1- Ekyalalo ekingi :pamba bwajjula omusayi neg­weyongera, negukiusukka, negubuuka ekisibye pamba ne­gusabana ekisibye.

          2- Ekyalalo ekyomumakkati: pamba bwajjula omusayi, nayenga tegubuse pamba kutuuku kukisibye pamba.

          3- Ekyalalo ekitono: omusayi bweguteeka langi kup­amba negutabunyisa pamba kulwobutono bwagwo.

q Buli muteeko gulamulwa gutya mumitee ko esatu?

- Ekikulukuto ekingi, kikata kumukyala okunaba emirundi esatu, oluna;ba lwa swalat subuhi, nolunaba lwessala eb­biri zuhuri ne Asri bwabanga azigasse nolunaba lwessala ebbiri magribi ne isha;a, bwaba azigasse naye bwabatagasse bulisswala aba alina okunaba kulwayo.

 q Abaffe okulamula okwo kwabulingeri zonna?

- Nedde, okulamula kuno singa omusayi gujjanga tegukutuka kupamba naye bweguba gukutuka kupamba, era nga asobola okuna;ba era nasala essala emu oba oku­songawo nga omusayi tegunabunyisa pamba mulundi mulala awo aba alina okuddamu okuna;ba buli musayilwegujja, bwanaba nasala zuhuri, ate negujja nga tanasala asri oba negujjira musswala wakati kikakata kuye okunaba kulweswala.

 Singa akabanga akali wakati wokweyoleka kwemisayi ebiri kamusobozesa okusaliramu essala ebbiri oba sala enyingi akkirizibwa okkola ekyo awatali kuddamu kunaba bupya.

Ebyo biri mumusayi omunji ogwekikulukuto.

Ate ogwomumakkati, ekimukakatako kufuna wuzu bulissala oba okunaba buli lunaku omulundi gumu nga tanaba kufuna wuzu ya sswala.

q mpayo ekyokulabirako?

- Oluberyeberye nga ssala ya fajiri tenaba omukazi akizudde nti alina ekikulukuto kati neyegezesa yekenyini nalabanga ekyalalo kyamumakkati awo anaba ate nata­waza nasala sala ya al-fajiri, okunaba okwo kumala eri essala zonna mulunaku olwo awamu newuzu buli sala, olunaku olwokubiri bwerutuuka anaba era nafuna wuzu, nabwekityo nagendeerewo mumbeera.

 Ate ekikulukuto ekitono: ekimukakatako kutawaza kwokka buli ssala kebeere wajibu oba mustaha bbu.

q Abaffe ekyalalo ekyomukazi kikyuka okuva mumu teeko nekidda mumuteeko omulala?

- Yye kiyinza okukyuka ogubadde omutono ne gu­fuuka omungi, ate omungi negufuuka omutono.

q Omukazi amanya atya okuchuka kwomuuusayigwe ogwekyalalo?

- Alina okwegezesa yekenyini nga swala tennaba na­manya, bwamala nakolera kwekyo ekimusanira okkala nga asinziira kukwegezesa.

Omusayi bweguba mutona aba alina kutawaza ate bweguba mumakkat mulunaku anabamu lumu atenata­waza buli ssala.

q Pamba afungiddwa nomusayi nekyo kyebasibisi zza pamba bwebyesigako omusayi?

-kirungi kuye abikyuse oba okubiyonja kubuli swala singa omusayi guba mutono oba gwamumakkati, naye bweguba mungi akkolanga bwekyetagisa, ate neyekuuma omusayi obutafu luma okuva munkamerero yokunaba okutuuza kunkomerero ye ssala bwekibanga tekimuko sa mukwekuma.

 q Yye abaffe kiri kuye okwanguwa okusala olu­vanyuma lwokwetukuza?

- Yye.

 q kiki ekyetagisa kuwekyalalo musharia?

          1- owekikulukuto kimukakatako okwetukuza olu­vanyuma nga omusayi gukutuse, kulwakusa;la esswala ejja ne wuzu singa omusayi guba mutono oba gwawakati, ate nanaaba singa omusayi guba mungi.

          2- owekikulukuto mumiteeko esatu kimuzirako ok­wata ku Quran eyekitiibwa nga tanaba kwetukuza ate bwamala okwetukuza kikkirizibwa nga tannaba kujjuza swalaye.

          3- kikkirizibwa okuwa talaka nga alina ekyalalo.

          4- ebiri kuwa haizi tebikwata kuwakyalalo: nga obutegatta namusajja, obutayingira mumizigiti okusoma aya yasajida.

          5- kikkirizibwa okusiiba eri oyo owekyalalo ekitono oba ekyomumakati singa abanga takoze ekyo ekimuka­katako kusswala: kutawaza oba naba okaye womusayi omungi oyo abamanyi bonna okusiima kwa Allah ku­beere kubo bagamba: kusiibakwe kusinziira kwebyo ebimukakatako mukusaala nokunaaba muntandikwa yo­kusiiba wamu nokunaba buli luna ku emisana naye ekisinga okuba ekituufu kirinti okusiibakwe tekuyimiridde kwebyo kulyoke kubeere okutuufu.

          6- Owe kikulukuto ekingi tekimwetagisa kufuna wuzu oluvanyuma lwokunnaba ate kikakata kuwa isitihadha eyomumakkati okufuna wuzu oluvanyuma lwokunaaba okumukakatako.

 

 

Index