back

KEEROL JOWA ƁOL NGOL

 

 

 

WOOTINƊINNGOL MEEƊEN E FII:

        IMMUTAL E FODOORE

        FODOORE ƁANNDU YANKEERE NDEN

 

 

WOOTINƊINNGOL MEEƊEN FII IMMUTAL E FODOORE NDEN.

 

Hiɗen wootinɗini wonnde: Allaahu seniiɗo on o immitinoyay yimɓe ɓen ɓaawo nde ɓe maayi e nder tagu hesu e nder alaande nde jiyaaɓe ɓen fodaa nden, o warjoo ɗoftiiɓe ɓen, o letta yedduɓe ɓen.

Ɗun ko fiyaake weluɗo fii mo diinaaji iwruɗi ka Allaahu seniiɗo on e filosofi yankooɓe ɓen fow fotti e muun, julɗo alaa ɓortorgal e ghirritagol ɗun, ko finnde Alghuraana yankoore nde annabiijo meeɗen on Muhammadu (s a w) addi ɗun, kala gomɗinɗo Allaahu seniiɗo on gomɗinal timmungal gomɗini wonnde Nelaaɗo meeɗen on Muhammadu (s a w) ko nelaaɗo makko o nulirii mo fii fewnugol yimɓe ɓen e diina goongaha, ko bee on tigi gomɗina ko Alghuraana tedduɗo on yewti fii immutal e fii njoddi e lette kon, o yewtii ɗun e nder ko ɓattii aayeeje wuluure.

Si tawii sikke naatii e goɗɗo ɗun haray ko sikkitagol e adduɗo nelal ngal, maa sikkitagol e taguɗo tagooreeji ɗin e bawɗe makko ɗen, hay ɗun wonaa si wonaa sikkitagol e lasliiji diinaaji ɗin fow e sellugol sariaaji ɗin fow.

******

 

WOOTINƊINNGOL MEEƊEN FII IMMUTAL ƁANNDU  YANKE WAL NGAL

Ɓaawo ɗun ɗoo, haray immutal ɓanndu yanke wal ngal ko yeyaa ɗun e laruuraaji diina lislaamu kan, Alghuraana tedduɗo on yewtii fii maggal ko laaɓi pos, ko konngol Allaahu seniiɗo on:

﴿ أَيَحْسَبُ الإِنسَانُ أَن لَّنْ نَجْمَعَ عِظَامَهُ * بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَنْ نُسَوِّيَ بَنَانَهُ.﴾.

{Hara neɗɗanke sikku wonnde men mooɓataa ƴie makko ɗen.

Wonaa noo sikkiri non, ko men waawuɓe mooɓude ƴie kolli makko ɗin}. Suutarul Ghiyaama aaya 3, 4.

﴿وَإِنْ تَعْجَبْ فَعَجَبٌ قَوْلُهُمْ ....﴾.

{ Si tawii a haawike hino hawnii, enee hara si tawii men wontii mbullaari e hara men wontay e tagu hesu?}.

﴿أَفَعَيِينَا بِالْخَلْقِ الأَوَّلِ بَلْ هُمْ فِي لَبْسٍ مِنْ خَلْقٍ جَدِيدٍ﴾.

Hay e huunde wonaali immutal ɓanndu yanke wal ngal si wonaa artirgol neɗɗanke annde immutal ngal e immintinirgol mo ɓanndu makko ndun ɓaawo nde ndu boni e wattugol ndu e mbaadi mayru araniri ndin, ɓaawo nde ndi wontunoo ƴie wuɗuɗe.

Waɗɗaaki wootinɗinngol firooji immutal lugguɗi ɗin ɓuri ndee finnde hoyunde nde Alghuraana tedduɗo on noddi e muun, ko ɓuri heewude e immorde e immorde e aaweede e lummbugol siraate peesaneede golle muun ɗen, e aljanna on e yiite ngen, mbarjaari ndin e lette ɗen ko emmbere ko Alghuraana tedduɗo on firi kon.

(Waɗɗaaki anndugol e laawol ngol tawata hewtataa e maggol si wonaa jooma feere luggu nde, wano wiugol: Taw hara si tawii ko ɓalli ɗin tigi artirtee kaa ko ɓalli nannduɗi e majji e mbaadi? E wonnde taw hara si tawii wonkiiji ɗin lannay wano ɓalli ɗin non kaa ɗi heddoto haa ɗi yiitida e ɓalli ɗin ka immutal? E wonnde taw hara si tawii immutal ngal ko neɗɗanke tun hertori kaa ko kala ko mari wonkii? Kaa hara artugol majji on e aawoore Allaahu seniiɗo on ko nde wootere kaa ko seeɗa seeɗa?

Si tawii wootinɗnngol fii aljanna e yiite ngen hino waɗɗii haray waɗɗaaki anndugol kaɗi woni jooni, wonaa kadi anndugol si ko ka nder kammu maa ka leydi, maa hara hiɗi luutondiri.

Ko wano non kadi si tawii anndugol balansi hino woodi hino waɗɗii kono waɗɗaaki anndugol si tawii ko balansi maanaa yankeejo e si tawii ko maruɗo beɗi ɗiɗi.

Ko wano non kadi waɗɗaaki anndugol wonnde siraate on ko laawol sewungol kaa ko feewugol maanaa yankewol, ko woni ko faandaa kon ko wonnde e nder ko lislaamu on yamiri ko sartinaaka nde tawata anndugol ɗun ko jeyaa ɗun e ɓalli kaa wonaa..)[1]

Ko goonga, ndee finnde ɗoo ka nder jannde immutal e fodoore no ɗun weliri fii nii ko ɗun ari ka nder diina lislaamu, si tawii goɗɗo faalaama yawtude ɗun o yaha e firooji yanaaɗi ɓuri ko ari ka nder Alghuraana tedduɗo kon, fii yoo fellintin hoore makko o woɗɗitaa jiɓiliɓiiji -ɗi ɗaɓɓitay ɓe e janngooɓe janndeedi liddiiɗi diina kan- haray on tuma o faljinay hoore makko o ukkoo e nder jiɓiliɓiiji e wennje ɗe maraa hattoode.

Sifa ɗin firooji ɗi yewtooɓe ɓen e filosofi yankooɓe ɓen ukkotoo e muun alaa ka nder diina few, diina kan e jamaa on e politiki on maraa haaju e ɗin jiɓiliɓiiji e konnguɗi hebbiniraaɗi defte e hoore fijindaaru, ɗin taway ɗi jattii ko heewi e wakkilaare wenjooɓe ɓen e saaiiji maɓɓe e miijooji maɓɓe ko aldaa e nafa.

Jiɓiliɓiiji waɗeeɗi e hoore ɗin firooji, hiɗen waawi jaaboraade ɗi ko hooli ɗen wonnde neɗɗanke waawataa faamude ɗin piiji wirniiɗi e meen taway ɗi ko yaltuɗi e faamu meen, feƴƴituɗi en ka nder leydi ɗoo, wonnde kala non hiɗen anndi wonnde ko Allaahu seniiɗo on woni ganndo waawuɗo on, o yewtii en fii immutal ngal e hasboore nden.

Waawaa wonude ka gannde neɗɗanke ɗen e wiɗennde makko ɗen faamata huunde nde ɗe anndaa ɗun, ɗe hewtaa e ganndal muun, si wonaa tuma o maayi o iwi e nder oo aduna ɗoo tawayɗo ko aduna ndarndagol e ɗaɓɓitugol, ko honno o habborta e makko aawirgol hakkille makko ɗen e miijo makko ngon e piiji ɗi o ndarndii ɗin tun fii riiwugol ndee ɗoo huunde maa tabintingol nde? Ittii non sikke e yewtugol fensita fii mayre, si wonaa hara o yowiti e mbileyaagal, maa wonɗingol ɗun e goonga, wano tawiri ɗun ko tagu e neɗɗanke nde o ŋalɗata e kala huunde nde o anndaano o wowtaa, himo wai wa on majjuɗo ŋalɗuɗo e fii immutal ngal o wii: ﴿مَنْ يُحْيِي الْعِطَامَ وَهِيَ رَمِيمٌ﴾ ؟ 

{Ko hommbo woni wurnitayɗo ƴie hara ko ɗe wuɗuɗe}?[2]

Ngool ŋalɗugol ɗoo maraa ka yowii, si wonaa tun o yiaali mayɗo wuɗi ka immitii, kono oo neɗɗanke ŋalɗuɗo ɗoo yejjitii tageede makko nden ka laawol aranol, hari wonaa o hay e huunde, hari ɓanndu makko ndun ko ƴie wuɗuɗe hiɗe jillondiri e leydi ndin e ko woni e hoore mayri kon, e weeyo ngon e ko woni e nder maggo kon, haa o woni neɗɗanke mo tere muun wonndindiraa maruɗo hakkile jogiiɗo ƴie kolli:

﴿أَوَلمَ ْيَرَ الإِنْسَانُ أَنَا خَلَقْنَاهُ مِنْ نُطْفَة ٍفَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُبِِينٌ* وَضَرَبَ لَنَا مَثَلاً وَنَسِيَ خَلْقَهُ﴾.

{Enee hara neɗɗanke yiaali wonnde men tagii mo immorde e toɓɓere (maniyyu) e jaka yoo kanko koo wennjoowo feeuɗo* O piyani men misal, o yejjiti tageede makko on}.

Sifa on yejjituɗo tageede makko nden:

﴿يُحْيِيهَا الَّذِي أَنْشَأَهَا أَوَّلَ مَرَّة وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٍ﴾.

{Ko fuɗɗunooɗo ɗe (ƴie ɗen) ka laawol aranol ko on wurnitata ɗe, kanko koo annduɗo tagugol ngol fow}.[3]

O jaabete o wiee: An ɓaawo a ghirritike taguɗo tagooreeji ɗin e bawɗe makko ɗen, hiɗe ghirritii woodeede nelaaɗo on (s a w) e huunde koo addi kon, wonndude e ko raɓɓinɗiniɗaa anndugol gunndoo tageede ma e gunndoo ko woni sabu a waɗeede, e ko honno njanɗirɗaa, iwaa e toɓɓere nde maraano sougol wonaa faale wonaa hakkille yahuɗaa e nokkeeli toowuɗi rewuɗaa e nokkeeli buy fii yoa wonu neɗɗanke fotondirɗo maruɗo hakkille miijitotooɗo maruɗo sougol e faamugol.

O jaabete o wiee: Ɓaawo ɗun ɗoo fow ko honno ŋalɗirtaa nde ngurndan ɗan artanay maa tuma wonuɗaa ƴie wuɗuɗe, ɗun fow hiɗa etaade fii anndugol koa maraa doole anndirgol ganndal maa ngal e ndarndagol maa ngol?

O jaabete o wiee: On tuma a maraa laawol si wonaa yoa jaɓu ghirritoɗaa oo haghiigha mo Allaahu joomiraaɗo tagoore nden waɗi on, on taguɗo ma ittumaa e anngal e ƴie wuɗuɗe.

Kala ko etiɗaa anndugol huunde nde waawataako anndaade, taway nde ganndal maa ngal hewtataa nde haray ɗun ko etannde meereere.

Neɗɗanke ko yottii e ganndal e nder ɗii duuɓi sakkitiiɗo ɗoo fow, o yiiti kuuran e Radar e jarra e ko nanndi e ɗii piiji ɗoo, ɗin piiji tawayɗi si tawii fii majji yewtanooma e nder duuɓi feƴƴunooɗi wieteno ɗi waawaa wonude, ɗun wonayno huunde jalnori hay e gooto goongintaano. Kono neɗɗanke fii ma ɗun ɗoo fow o waawaali anndude haghiighatu Kuuran e jarra, maa yoga e sifaaji majji, si tawii o waawaali anndude ɗun, ko honno o tanƴinorta gunndoo tagu ngun, o iwa e ɗun o ƴawa hara himo faalaa anndude ko woni gunndoo immutal e fodoore.

Ko goonga, hino haanani neɗɗanke ɓaawo ndeo gomɗini lislaamu ndeo woɗɗitotoo jokkugol mbeleeɗe makko ɗen, o jokka ko nafata laakhira makko on e aduna makko ɗan, o waɗa ko ɓantata darnde makko nden ka Allaahu, o miijitoo huunde ko wallata mo e hoore makko e huunde koo fottata e muun tuma o maayi immorde e lette ghabru e immutal, tuma o darii malaaikaaɓe ɓen, e nde on tigi hulata:

﴿يَوْمَ لاَ تَجْزِي نَفْسٌ عَنْ نَفْسٍ شَيْئاً وَلاَ يُقْبَلُ مِنْهَا شَفَاعَةٌ وَلاَ يُؤْخَذُ مِنْهَا عَدْلٌ وَلاَ هُمْ يُنْصَرُونَ﴾.

{annde nde tawi wonkii nafataa wonkii goo, ki jaɓantaake tefoore, wonaa ɓe walleteeɓe}.[4]

 

Hunorde:

Hari Dokteer Haamid Hanafii- jannoowo ɗenngal aarabu ka suudu Mawndu Alas Ghaahira- waɗanii ndee deftere amen ka muulannde ɗiɗaɓere muulaande ka Muulirde Najaah- Ghaahira- hunorde ganndal yankoore moƴƴunde, ko fii ɗun waɗi si tawii meɗen faalaa wattugol nde e nder ndee muulannde ɗoo fii yo nafa kan timmu:

 

Bismi-laahi-Rahmaani Rahiim:

Ɓen wiayɓe hino waawi yewtude fii finndeeji siiaaɓe ɓen e gannde maɓɓe ɗen e neediiji maɓɓe ɗin tippude e ko ayɓe maɓɓe ɓen winndi e hoore maɓɓe hino faljude, no ayɓe ɓen mariri ganndal woo e noɓe tottiri hoolaare ganndal yankoore nden woo ka eggugol ƴie ɗen e wattugol yewtere e hoore majje e nder laawol laaɓungol woɗɗitii ngol dartanagol hoore muun ko aldaa e dalil.

Mi wowlay ɗun ko mi fellituɗo wonnde ko mi woni e yewtude kon hino selli, ɓaawo nde mi janngi finndeeji ɓee imaamuuɓe sappo e ɗiɗo e nder mbaadi hertiindi e finndeeji siia imaami yankooɓe ɓen e nder mbaandi huuɓundi jamaanu juutungu.

E nder ndee jannde an juutunde fow nde mi woni wiltude ɗeri e muun ka nder defte taariika yankooɓe ɓen mi yaltaali e defte joomiraaɓe gannde ɓen ka sunna ko sifee. Faale an on e nden jannde e yiɗigol an tiiɗingol faamugol ko luggi e maggol ɓeydaali lan si wonaa woɗɗitagol e mayre e yaltugol e nder ko mi faalaa faamude haghiigha muun kon.. Sabu hari ɗun ko jannde nde aldaa e nafa nde naadimmi e janngugol defte ayɓe ngool laawol, ko ngol laawol tinndingol e feccere e julɓe ɓen hirnaange e funnaange.

Ko gila ɗon mi ɓittori fewtinngol jannde an nden fii anndugol laawol imaamuuɓe ɓen sappo e ɗiɗo banŋe goo, ko woni ɗun ko janngugol ngol laawol janngira ngol defte jooma maggol on, mi anndira finnde maɓɓe nden ko karamokooɓe maɓɓe ɓen e ɗaɓɓitayɓe maɓɓe ɓen winndi kon, hino jeyaa e ko aldaa e sikke wonnde yimɓe laawol ngol hino ɓuri anndude laawol maɓɓe ngol idii ko gao maɓɓe anndi fii maggol, no ɓen ayɓe laaɓiri ɗenngol woo, maa koɓe okkaa faamugol ko woni e nder wonkii woo.

- A anndii e nder ko feƴƴi kon wonnde jooma maa yamirii ma haɗii ma..o yamirii ma waɗɗiiɗi ɗi tawi bee waɗaa ɗun, o waɗiima harmuɗi waɗɗiiɗi e hoore maa accugol, kono ko honɗun o yamirmaa ko honɗun o haɗumaa? Yoga e piiji ɗi o yamirmaa ko laaɓuɗi ka nder saria hino gasa hay- nokku ka wonuɗaa e wuurude ɗon himo waawumaa anndinde ɗun, e yoga koo haɗumaa e muun kon hino laaɓi wano non hiɗa waawi senndindirde, kono ko heewi e ko waɗɗii e ko harmi hino hakkunde majji taway ɗun ko a majjaaɗo ɗun, ko heewi e sifa maa anndaa ɗun.

Baaba en an ɓeyditi :

-  Hiɗa anndi saria lislaamu on hino huɓindii banŋeeji ngurndan maa ɗin fow, o waɗanii piiji ɗin fow kun kala aawoore, ko honno anndirtaa aawoore saria gootun kala e piiji ɗi wonuɗaa waɗude e nder allal, ko honno anndirtaa ngal ɗoo gollal Allaahu hino dagini ngal waɗaa ngal, e wonnde ngal ɗaa gollal ko aaa ngal tertoɗaa ngal woɗɗitoɗaa ngal.

Enee hara hiɗa waawi yiltitaade ka dalilji saria yaltinaa ton aawoore saria nden?

Ko fii honɗun haɗata?

- Hiɗa woɗɗi jamaanu saringol ngol (wallingol saria on), e hoore ɗun ko heewi e ƴie saria on majjii, ɗate e laawi yewtugol ngol waylike, wattu ɗon waɗooɓe hadiise fenuɓe e hoore hadiiseeji heewuɗi ɓe jillindiriɗi e hadiiseeji meen hoolaaɗi ɗin.

Ɓaawo ɗun ɓe yewti fii ella hoolagol fillayeeji ɗin ɗun kadi ko finnde goo fiɓiinde e nder laawol ngol.

Ɓaawo ɗun ƴetten misal wonnde a waawii hoolaade seeɗa e fillotooɓe ɓen e ƴie ɗe ɓe fillii ɗen, e sellugol egganɗe maɓɓe ɗen, ƴetten misal wonnde a waawii faamude firo konnguɗi ɗin, enee hara hiɗa waawi heɓude ganndal luggungal, yaajungal, hatonnjinu ngal e ndaɗɗudi juutundi fii yoa anndu ko wonuɗaa e anndinaade jooni kon, e wiɗagol fii muun.

Kon honno ɗun gerdetee?

- A yiltitoto e ɗannuɓe ngaal ganndal ko woni ɓen ko fighihi yankooɓe ɓen, ƴettaa aawooje maa ɗen e juuɗe maɓɓe ..(entinaaɓe) ɗun non wonaa ka fighiha tun, ko woni ko e nder gannde ɗen fow, hannde jamaa on finii e weddagol e gannde ɗen, ɓaawo joomi ko ganndal bee e yimɓe muun tuma heɓuɗaa haaju woo ko e maɓɓe yiltotoɗaa fii ko yowitii e ngal ganndal ɗon.

Baaba en an jokkintini maaku maɓɓe on:

-ƴetten misal e ɗun ganndal awndugol..si tawii a nawnii-yo Allaahu dannde-ko honɗun waɗataa?

Mi yahay ka awndoowo on, mi sifanoomo nawnaare an nden fii yoo winndanan lekki ɓaawo ɗun.

- Ko fii hon ɗun an tigi a waawataa anndande hoore maa nawnaare nden winndanaa hoore maa lekki.

Wonaa mi awndoowo.

- Alhaali on ko gooto ka ganndal fighiha. hiɗa hatonnjini e yiltagol e fighihi yankeejo lugguɗo ganndal fii anndugol yamiroore Allaahu nden e haɗoore makko nden, wano hatonnjinirɗaa e yahugol ka awndoowo annduɗo, fii anndugol alhaali awndugol, maa fii heɓugol cellal.

Wano tawiri nii hiɗa hatonnjini e entingol awn-doowo e nder koo janngani kon, hiɗa hatonnjini kadi e entingol fighihi yankeejo e koo luggini ganngal e muun kon.

Wano tawiri a ɗaɓɓay awndoowo annduɗo, tentinii si tawii nawnaare maa nden ko hulɓiniinde, ko wano non hiɗa waɗɗinaa ɗaɓɓugol fighihi yankeejo annduɗo fii yoa entimmo ƴettaa e juuɗe makko aawooje saria maa ɗen tuma kala hatonnjinuɗaa e anndinagol aawoore saria nden e nder muun.

Ko honno mi anndirta goɗɗo ko fighihi yankeejo maa ko kanko ɓuri anndude fighihi yankooɓe ɓen?

Baaba en an jaabii:

- Accu mi lanndomaa..Ko honno anndirtaa wonnde oo awndoowo ɗoo himo ɓuri anndude awndooɓe luttuɓe ɓen fii yoa yahu ka makko, jonnaamo ɓanndu maa ndun, o waɗandu koo tanƴinii awndete?

Mi wiiɓe:

Mi lanndoto annduɓe fii fiyakuuji awndugol ɓen, joganiiɓe ganndal humpitiiɓe gollirɓe, maa mi anndira sabu lollugol makko hakkunde yimɓe ɓen e saakagol innde makko nden fii ngal ganndal ɗon.

-Ko non tigi anndirtaa fighihi yankeejo, maa fighihi yankeejo ɓuruɗo anndude.

A lanndoto ɗoftiiɗo waajibiiji ɗin, mo waɗataa harmuɗi ɗin, hoolaaɗo, jogiiɗo mbawdi, e faamu, e ganndal e nunɗal e anndugol waawugol senndindirde gannde yimɓe ɓen e nder ko ɓe janngani kon.

Maa o lolla, innde makko nden anndee hakkunde yimɓe ɓen, faamugol makko fighiha on, maa lollugol ɓurugol ganndal makko ngal hakkunde fighihi yankooɓe ɓen ka tawata ngol lollugol hino yaaji.

Enee sartiiji goo hino ton fii ɓen waɗɗiiɓe en entingol tuma hellifa ɗen, hara wonaa sarti wonugol fighihi yankeejo?

- Yo taw mo ńentintaa on ko: gorko, hellifaaɗo, maruɗo hakkil, gomɗinɗo, nunɗuɗo, wuuruɗo hara wonaa mayɗo, laaɓuɗo jibinannde ko woni ɗun ko yo taw koe laawol saria on o jibinaa-Hara wonaa heewuɗo faljude e yejjitude e welsindaade.

Moƴƴi, e hino jooni ko mi hellifaaɗo, mi anndii seeɗa e entingol jooni ko honɗun waɗɗii lan waɗugol ?

- Ko yoa entin fihgihi yankeejo ɓuruɗo anndude e jamaanu maa, golliraa udditanɗe makko ɗen e nder fiyakuuji maa ɗin fow..Ka aawooje salligii maa-e piyude e misal-e lonngal maa, e taamaamuyee maa e julde maa e korka maa e hajju maa e khumusu maa e jakka maa, e ko wonaa ɗun. Wano entinirtaa mo e huuwondiralji maa..e nder aawoore ngeygu maa e piyude e misal e soodugol maa e resugol maa e remugol maa e ko nanndi emuun.

Mi woni e limugol min e baaba en an:

E yamirgol maa ko moƴƴi haɗa ko aaa, e gomɗingol ma Allaahu on e Annabaaɓe makko ɓen e nelaaɓe makko ɓen e..

- Wonaa non woniri, gomɗingol Allaahu ngon e wootinɗinugol mo ngol, e annabaaku Annabiijo meeɗen on (s a w) e almagol imaamuuɓe ɓen sappo e ɗiɗo (a s), e fodoore nden ..ɗii ɗoo ko piiji ɗi dagaaki entineede e muun ɗin ɗon ko jeyaaɗi e lasiliiji diina kan, entigol goɗɗo ka lasiliiji diina dagaaki, ko woni tun hino waɗɗii julɗo bee fiɓangol ɗun finnde sellunde nde aldaa e sikke ko o hewtuɗo e fellitugol Allaahu on o ɗaɓɓitira mo wakkilaare makko nden koo eltuɗo ko Allaahu on okkimo kon e doole miijitagol hara koo rentiiɗo haa o hewta e pellital timmungal fuɗungal ngal dimmbotaako.

Enee mi waawataa entinnde fighihi yankeejo hara ɓuruɗo mo anndude e nder koo janngi kon hino woodi?

- Hiɗa waawi ɗun e hoore sarti nde a anndaa woondeede luutondiral hakkunde mo entintaa on e uddite ɓuruɗo anndude on e nder lannde ɗe hatonnjinuɗaa ɗen gollirgol ɗen.

Si tawii mi entinii ɓuruɗo anndude on, kono hara o alaa uddite e nder lannde himmuɗe lan ɗen? Maa hara himo mari kono mi waawaali henndaade ɗe.

Hiɗa waawi yiltaade e ɓuruɗo mo ganndal ko woni ɗun hikkondirɗo e makko e ganngal.

Si tawii luttuɓe ɓen hino fota ganndal ko honno mi waɗata ?

- Yiltoɗaa e ɓuruɗo rentaare woo, ko woni ɗun ko ɓuruɗo tabitude e feere ndeo ƴettata nden e ittital ngal o udditata ngal.

Si tawii non ɓe ɓurdaa rentaare?

- Hiɗa waawi ƴettude udditannde kala mo faalaɗaa e maɓɓe si wonaa e nder alhaaliiji anndaaɗi ka tawata gollirgol ihtiyaatu hino waɗɗimaa mi waawataa fitannde ma ɗun ɗoo.

Moƴƴi..miɗo waawi anndunde feere awndoowo on e nder alhaali cellal an ngal tuma mi hatonnjini e ɗun, ko honno mi anndirta uddite mo mi entinta on e nder lannde saria ɗen? Ko honno mi henndorta uddite makko ɗen fii yo mi gollitirɗe? enee lanndal bee ko yo mi yahu mi lanndoomo?

Hiɗa waawi anndirde udditanɗe makko ɗen lanndagol mp kanko tigi maa lanndagol mo hooliɗaa egguɗe makko e hoore hoolaare maa janngugol defte makko wonnduɗe e hoolaare ɗen.

Jooni non ɓaawo miɗo hoolii on wallee lan fii faamugol uddite mo mi entinta on.

Baaba en an moosi fota ɓe feewi ka nder darnde maɓɓe a sikkay gite maɓɓe ɗen hino joopaade jonnde aroore.

Mi wii fuɗɗoren julde nden?

-Ɓe maaki fuɗɗoren julde nden.

Ɓe ɓeyditi:

- Kono non julde nden hino lanndii laaɓugol ɓanndu neɗɗanke on e kala ko tuuninta ndu.

Ko honɗun tuuninta ɓanndu neɗɗanke?

- Hino tuunina ɓanndu neɗɗanke:

1-piiji meeneteeɗi wano piiji soɓuɗi ɗin.

2-Piiji maanaa yankeeji ɗi wonaa meemeteeɗi si tawii ɗi waɗii e sabu gooto e majji immorde e janaaba e fiilayeeru e ɓesungu maa meemugol mayɗo maa hibbugol ndiyan maa soɓe maa ittugol henndu, haray hino waɗɗii ittirgol ɗi salligii maa lonngal maa taamaamuyee.

Mbaadi wiɗannde nden hino ɗaɓɓi fii yo en hewtu ka julde yo en fuɗɗor yewtugol fii (piiji soɓuɗi ɗin), anndenɗi taho, ɓaawo ɗun annden (piiji laɓɓinirɗi ɗin) fii yo en hoolo laaɓal ɓanndu ndun e kala ko ittata laaɓal mayru on, tuunina ndu.

waɗen yewtere ɗiɗaɓere nden si tawii waɗii haray lootirgol ɗun salligii maa maskirgol taamaamuyee foti ko ko janaaba o taƴira maa ko fiilayeeru maa ko ɓesngu maa ko wonaa ɗun.

Fuɗɗito ɗen yewten sera yewtere nden si tawii tayre waɗii ko lootorgol lonngal, maa taamaamuyee foti ko e janaaba o tayraa maa ko fiilayeeru maa ko ɓesngu maa ko meemugol mayɗo.

Ko en ittuɓe kala ko heedata en e ɓattagol Allaahu ka julde, ko en foolirɓe daragol yeeso Allaahu ko en habbirɓe yettuɓe mo wootinɗimɓe mo e naatugol e jantagol mo e toragol mo ko en tanƴinii ɓe nde waɗata leɗɗe giggool makko ɗen ko tutii ɗun e nder ɓerɗe meen.

Ko en yewtayɓe ɓaawo julde nden sifa mayre wano korka e hajju e ko wonaa ɗun.

Awa fuɗɗoren piiji soɓuɗi ɗin taho?

- Hiɗen saatii fuɗɗorde ɗi janngo si Allaahu on newnii.

Si Allaahu on jaɓii.

* * * * * *

 


 

[1] -Ko ƴettaa ɗun e deftere wietee nde Kasful Khitaaa: Suutannde 5 ɓere ballafuyee Asseykhul Kabiiru Kaasiful Khittaaa.

[2] - Suuratu Yaasiin aaya : 78.

[3] - Suuratu Yaasiina aaya: 79.

[4] - Suuratu Bagharati aaya 48.

 

index