YEWTERE FII ƁESUNGU

Baaba en an maaki hannde mi yewtete fii ɓesungu.

• Ko honɗun woni ɓesungu ?

- Ko ƴiiƴan ɗan sonnaajo yi’ata ɗun fewndo o jibini maa ɓaawo jibinngol makko sabu jibingol ngol wi’en on saa’i wonnde sonnaajo on hino wonndi e ɓesungu.

• Ɓesungu ko balɗe jelu duumotoo ?

- Ko ɓuri ɗuuɗude kon ko balɗe sappo.

• Ko ɓuri fanɗude kon?

- Ko ɓuri fanɗude kon alaa happoode, hino waawi wonude miniti hino waawi wonude ko jaasi ɗun.

• Enee sonnaaɓe ɓen hino seedi e ɗun ?

- Sonnaaɓe ɓen e nder ɗun hino sennditii geɓe tati, geɓal bee hino mari ñaawoore.

Arano on: ko mo yaltugol ƴiiƴan ɗan ɓeydotaako balɗe sappo.

• Ko honɗun woni ñaawoore makko?

- E nder dummune ko ƴiiƴan ɗan woni arude kon fow ko ɓesungu.

Ɗiɗaɓo on: Ko mo ƴiiƴan ɗan yawtata balɗe sappo, hara himo mari aada jogiiɗo adadu ka nder fiilayeeru, wano si tawii aada makko on ka fiilayeeru ko balɗe jowi e nder lewru bee.

• Ko honɗun woni ñaawoore makko?

- Ko nde o waɗata dummune fiilayeeru makko ndun ɓesungu, balɗe jowi ka misal me’en feƴƴungal.

• Ñalaaɗe heddiiɗe ɗen?

- O waɗaɗe istihaada.

Tataɓo on : ko on mo yaltugol ƴiiƴan ɗan ɓeydotoo balɗe sappo, hara o maraa aada limaaɗo happaa ka nder fiilayeeru.

• Ko honɗun woni ñaawoore makko?

- Ñaawoore makko nden ko nde o waɗata dummune ɓesungu makko ngun balɗe sappo.

• Si tawii sonnaaɓe wonnduɓe e ɓesungu ɓen hino mari aada happaaɗo ka nder fiilayeeru maɓɓe, hara yaltugol ƴiiƴan ɗan ko limoore ñalaaɗe aada makko. Hara o anndaa si tawii ƴiiƴan ɗan taƴay ko adii balɗe sappo maa ɓuray balɗe sappo?

- Himo waawi accitude dewe makko ɗen e nder balɗe sappo ɗen fow, si tawii ƴiiƴan ɗan taƴii o waɗay dummune on fow ko ɓesungu, si tawii yawtii ɗan balɗe sappo o loototo o waɗa golle sonnaajo wonnduɗo e istihaada.

• On dummune sennduɗo hakkunde lannugol aada makko on e timmingol balɗe sappo ɗen e nder ɗen ñalaaɗe ɗe’o acci dewal ngal  ?

- O waɗayɗe koɗe istihaada, o yomita nde’o fuutiiɗe mo ɗen.

• Si tawii ƴiiƴan ɗan taƴii ka ñallal aranal ɓaawo ɗun ɗan aritii ɗan taƴii e nder ñalaande sappaɓare nden e piyude missal maa e ñalaande wonunde woo, ko adii balɗe sappo ɗen?

- Yaltugol majjan aranun ɗun e ɗiɗa ɓun ɗun fow ko ɓesungu.

• Dummune ɗe’o laaɓi hakkunde majji kanji ɗiɗi on?

- [Ko woni ñaawoore majje ko yo’o hawtindir hakkunde golle laaɓuɗo e ɓesungu e ko sonnaaɓe wonnduɓe ɓesungu ɓen accata kon].

• Si tawii ƴiiƴan ɗan taƴii ɗan aritii kadi, ɓaawo ɗun ɗan taƴii, ɓaawo ɗun ɗan aritii wonirii non kono fow muuɗun ko balɗe sappo?

- Haray ñalaaɗe ɗe’o yi’i ƴiiƴan e mu’un ɗen ɗe fow ko ɓesungu, si tawii non ko ñalaaɗe ɗe’o laaɓi e mu’un ɗen [o hawtindiray e majjje hakkunde golle sonnaajo laaɓuɗo e accugol ko sonnaaɓe wonnduɓe ɓesungu accata kon].

• Si tawii sonnaaɓe ɓen lannii ɓesungu maɓɓe ngun ɓaawo ɗun ɗe yi’ii ƴiiƴan?

- Kala ƴiiƴan ɗan sonnaaɓe ɓen yi’i ɓaawo lannugol ɓesungu maɓɓe ngun haa e balɗe sappo arooje ɗen haray ɗun ko ɓesungu, foti ƴiiƴan ɗan ko sifaaji ƴiiƴan fiilayeeru ɗan jogii maa wonaa, foti ko’e nder ñalaaɗe aada makko ɗen kaa wonaa.

• Ko honɗun woni ñaawooje sonnaaɓe wonnduɓe e ɓesungu ɓen?

- Kala ñaawoore rewunde e suddiiɗo fiiliiɗo foti ko waɗɗiiɗi maa ko yiɗaaɗi maa ko añaaɗi maa ko harminaaɗi [hay harmugol janngugol aayewal sujjeteengal e mu’un ngal e nder corteeji ɗin nayi, e naatugol ka juulirɗe ɗiɗi Makka e Madiina hay si tawii ko e laawol rewugol, e naatugol e juulirɗe go’o hara wonaa rewugol e waɗugol huunde ka nder juulirɗe] reway e suddiiɗo wonnduɗo e ɓesungu, ndaaru yewtere fii fiilayeeru nden.

* * * * * *