back

YEWTERE FII FIILAYAARU

next

 

 

Hannde baaba en an hino toolii ka jullere maɓɓe eɓɓaande fii yewtugol tawi moosannde hino feeñi e maɓɓe mi anndiri non wonnde ko huunde ɓe faalaa maakude, ɓe toolii ɓe maaki:

- Hannde mi yewtete fii fiilayeeru.

• Ko adii hannde hari mi anndaa ko honɗun woni fiilayeeru (régre), hay si tawii hari miɗo annditi wonnde mi nanii ngol konngol...kono ko galɗinimmi fii maggol..ko ɓay mi nanii sonnaaɓe ɓen hino yewta fii maggol e hoore hersa..e hoore sownditagol a sikkay konngol ngol hino tinndini fii hersa..No mi anndirnoo ko yewtere fii fiilayeeru mi hersi mi woni e lanndagol hoore an ko fii honɗun hiɓe ɓe munñii yo men yewtidu fii..nden yewtere ɗon himmimi fota.

Ɓaawo ɗun mi waawi jogitaade hoore an mi jaɓi miijo ngon ..ko fii honɗun mi hersanta? Ko fii honɗun?

Si tawii fii fiilayeeru hino hersinii ko fii honɗun baaba en an yewtantammi ɗun hannde, ɓaawo ɗun ko fii honɗun ɓe yewtantammi fii huunde hersiniinde nde tawata gooto haanaa yewtude ɗun.

Kono mi annditi wonnde yewtere amen nden fow ko hakkunde ñaawooje sari’a woni yiilaade, ko bee tawa fiilayeeru ko huunde nde fihgihu on yewtata fii mu’un, si tawii alhaali on ko non woniri, ko honɗun hersanten yewtugol huunde nde alghur’aana on yewti fii mu’unn, nde Annabiijo on (s a w) yewti fii mu’un, nde imaamuuɓe laɓɓinaaɓe ɓen yewti fii mu’un wonndiɓe maɓɓe ɓen, ɓaawo ɗun ko fii honɗun hersanten fii huunde nde haanuɗen anndude ñaawoore mu’un fii yo en gollitirnde.

Mi nani baaba en an hino maaka:

- Ko woni sabu fiilayeeru, ko yaltugol ƴiiƴan fiilayeeru ndun, ko woni ɗan ko ƴiiƴan ɗan sonnaaɓe ɓen wowti ɗun anndi ɗun yaltayɗan e saa’iiji anndaaɗi ko ɓuri heewude kon e nder lewru bee, hiɗan sifee wonnde ko (boɗejan) maa liiɓorɗan e (ɓawlugol) (wuluɗan) (hiɗan yalta hara hiɗan wuli).

• Enee duuɓi toɗɗaaɗi hino woodani sonnaaɓe ɓe fii yo fiilayeeru ndun aruɓe..?

- Ko nde tawata o heɓii duuɓi jeenay (e nder lewru ɓale) e nder ngurndan makko, e tawude o heɓaali duuɓi cappanɗe jeego’o e nden limoore ko ɗun woni duuɓi taƴagol yi’ugol farrilla.

• Awa ko hakkunde duuɓi jeenay e duuɓi cappanɗe jeego’o?

- Ɗun ko non woniri, kala ƴiiƴan ɗan siwo yi’i ɗun ko adii o heɓude duuɓi jeenay haray ɗun wonaa fiilayeeru, hay si tawii ko ado o hewtude ɗon e kinƴan haray wonaa fiilayeeru, kala ƴiiƴan ɗan sonnaajo yi’i ɗun ɗun ɓaawo o heɓude duuɓi cappanɗe jeego’o ɗan wonaa ñaawoore fiilayeeru jogii.

• Ko balɗe jelu ƴiiƴan fiilayeeru yaltata?

- Ko ɓuri fanɗude e ñalaaɗe ko balɗe tati ɗe jemmaaje ɗiɗi woni hakkunde mu’un, ko ɓuri ɗuuɗude e mu’un ko balɗe sappo.

• Si tawii jokkondirii ko hewtaa balɗe tawi ɗan taƴii?

- Ɗan ɗon wonaa ƴiiƴan fiilayeeru non.

• Si tawii non ɗan ɓeydike ɓuri balɗe sappo?

- Fiilayeeru ɓurataa balɗe sappo.

• Si tawii ñalaaɗe fiilayeeru ndun lannii, ɓaawo ɗun ƴiiƴan ɗan yaltii kadi ɓaawo balɗe jeenay e piyude e misal?

- Ɗan ƴiiƴan yaltuɗan ɗon wonaa ƴiiƴan fiilayeeru, sabu dummunne wonayɗo hakkunde fiilayeeruuji ɗiɗi hino waɗɗii yo taw jaasaa balɗe sappo tuma woo.

• Ko honnde tuma sonnaajo jogitotoo hoore mu’un wonnde ko fiiliiɗo?

- Ko si tawii o yi’ii ƴiiƴan ɗan e nder aada makko waghintinaaɗo on maa ko adii waghtu makko on hewtude seeɗa wano ñallal maa ñalaaɗe ɗiɗi.

• Ko honno sonnaajo wonirta jogiiɗo aada waghinti-naaɗo ?

- Ko si tawii o yi’ii ƴiiƴan fiilayeeru ndun laawi ɗiɗi e nder jamaanu hertiiɗo lebbi ɗiɗi jokkondirɗi haa yeeso.

• Si tawii non sonnaajo on wonaa jogiiɗo aada waghintinaaɗo wano jiwo wonuɗo yi’ude ƴiiƴan ɗan ka laawol makko aranol maa on sonnaajo tawuɗo aada makko on wonaa ñiiɓuɗo (Almudtariba) ko honnde tuma o lintata hoore makko fiiliiɗo ?

- Si tawii gooto e piiji ɗiɗi waɗii haray ko’o fiiliiɗo:

1-Si tawii ƴiiƴan ɗan hino wonndi e sifaaji ƴiiƴan fiilayeeru ko woni ɗun ko wojjugol ngol maa ɓawlugol ngol e wulugol ngol...

2-Si tawii o yi’ii ƴiiƴan ɗan o hoolike wonnde ɗan jokkondiray balɗe tati haa yeeso.

• Si tawii o lintii hoore makko fiiliiɗo sabu gooto e piiji feƴƴuɗi ɗin o accitii juulude kono ƴiiƴan ɗan taƴii ko adii balɗe tati timmude o anndii jooni wonnde hari wonaa fiilayeeru, ko honɗun o waɗata?

- O yoɓay julɗe fuutiiɗe mo ɗen e nder on dummune ɗon.

• Si tawii ɗan ƴiiƴan ɗan o yi’i jokkondirii balɗe sappo maa ko jaasi ɗun kono feƴƴiitii ñalaaɗe aada makko on?

- Haray ko o fiiliiɗo e nder dummune ɗe o yi’i ƴiiƴan e mu’un ɗen fow hay si tawii ɗan jogaaki yoga e sifaaji ƴiiƴan fiilayeeru ?

• Si tawii ƴiiƴan ɗan jokkondirii ko ɓuri balɗe sappo hara himo marunoo aada happaaɗo wighintinaaɗo limaaɗo ?

- Haray ko’o fiiliiɗo e nder ñaalaaɗe aada makko ɗen pet, wonaa ko adiiɗe kon wonaa ko woni ɓaawo majje kon.

• Joomiraaɗo aada si tawii o yi’aali ƴiiƴan ɗan e nder saa’i aada makko on, o yi’ii ƴiiƴan ɗan ɓaawo on waghtu ɗon ɗun jokkondiri ko ɓuri balɗe sappo hara yoga e majjan hino jogii sifaaji fiilayeeru yoga e majjan jogaaki ko honɗan e majjan woni fiilayeeru ?

- Ko aranan e majjan on woni fiilayeeru, kono himo haani ndaarude limoore aada feƴƴuɗo on, si tawii jogiiɗan sifa  fiilayeeru ɗan hino fanɗi ɓuri limoore aada on o timminiray adadu on ɗan jogaaki sifa fiilayeeru ɗan, si tawii jogii ɗan sifa fiilayeeru ɗan hino ɓuri ɗuuɗude limoore aada on, o waɗay emmbere aada makko on fiilayeeru.

• Si tawii ƴiiƴan ɗan jokkondirii ko ɓuri balɗe sappo hara wonaa o jogiiɗo aada few wano fuɗɗotooɗo maa mo aada mu’un tabitaa, ko honno o senndindirta ƴiiƴan fiilayeeru ndun e ko wonaa kannjan?

- Si tawii sifaaji ɗin luutondirii si tawii emmbere ƴiiƴan ɗan o yi’i ɗan hino jogii sifaaji fiilayeeru hara ko hakkunde balɗe tati haa balɗe sappo o waɗay ɗan fiilayeeru luttuɗan ɗan o waɗaɗan istihaada ɗan ƴiiƴan ɗan mi saatimaa yewtude fii mu’un e nder yewtere aroore.

• Si tawii non sonnaajo sikkitike e taƴugol ƴiiƴan fiilayeeru ? Ko woni ɗun o sikkitike si tawii o laaɓii kaa o laaɓaali ?

- Haray hiɗo waɗɗii mo ɗaɓɓitugol ?

• Ko honno o ɗaɓɓitirta ?

- Ko yo’o waɗu ka ƴiiƴan ɗan wonata ɗon bunahun haa neeɓa seeɗa si tawii hikun laaɓi haray o laaɓii hino waɗɗiimo lootagol lonngal o waɗa dewe ma makko ɗen wano julde e korka e piyude e misal..si tawii hikun jilli ƴiiƴan maa hikun ɓesi hara haa jooni ko o fiiliiɗo?

• Si tawii sonnaajo anndii wonnde ko’o fiiliiɗo ko hon ɗun o waɗata? Ko honɗun o accata ?

- Ñaawooje sonnaajo fiiliiɗo ko ɗe’e wonuɗe arude ɗo’o:

1-julde makko sellataa..wonaa julɗe waɗɗiiɗe ɗen wonaa julɗe yiɗaaɗe ɗen.

2-O yoɓataa julɗe fuutiiɗe mo ɗen e nder ñalaaɗe fiilayeeru ndun.

3-Korka makko sellataa.

4-O yoɓay korka fuutiika mo e suumayee e nder dummune fiilayeeru ndun [ko wano non kadi korka takkaaka e nder waghtu happaaɗo].

5-wanngagol makko ka suudu Kaaba e nder hajju on sellataa..woni ko hajju waɗɗiiɗo maa ko yiɗaaɗo.

6-Seergol mo sellataa himo fiilii si wonaa e nder nokkeeli ittintinaaɗi.

7-Renndugol e makko hino harmi e nder ñaalaɗe fiilayeeru ndun, hino dagii tuma ƴiiƴan ɗan taƴi hara o lootaaki [tuma o laɓɓini farju on].

8-Hino harmani mo kala ko harmani wonnduɗo e janaaba hiɗa waawi ndaarude ka yewtere fii janaaba.

9-Hino waɗɗii mo lootanagol julde nden si tawiii dummune fiilayeeru ndun lannii.

Miɗo saatimaa firannde ko honno lootortaa lonngal ka nder yewtere fii lonngal araynde.

 

* * * * * *

 

 

 

index