back

Лεsinyr filana :Nasu kεnεman minu ye kiiritigεlaw ye

next

 

 

 

 Nasu d beyi u ye danganiya di sahaaba jamakulu d kan, olu kunfl ye Ali ye danganiya la, a tε bεn sika ka don hadiisa in laЛini la daganεya la, o ye Ali Лnini ye (ki) walasa ka kabako wili ka boyi, tuma min na u ya weele kira (ki-so)faatulen kfε ka taa wote ma jna, a ko: ko jni de bε ni koЛε in Лini anw k.

(ومن يطلب هذا الامر غير نا) ([1])

Unka kow teliyala Лgn k o waati la ani ko jalatigεlen ka di Abuubakari ma, o fila ma jyr fyi to hadiisa kεnεma nunu na, min bε Лini ni jiki bε do kan, unka tuma min na sahaaba wr ka lajε hakilina sabatila Лgnye kama kalifa sigi kan, ani tuma min na tiЛa ma laЛini kalifa sigiko la tun, Ali ma sumaya hakili lajigi la ni hadiisa kulu dw ([2]) fli ye.

Tuma min na wote kεra a ye, hakiliw tun labεnnen do lamεni kama, wa ka miiri juru tun ka jan, a ye hakilijigin kε ni nasu ni daliiluya ye fa taara kutuba janw ni surumaw fa la, wa ka hakili lajigi tun tε n taЛa.

A jyr hadiisa kulu dw filε ni ye.

(من كنت مولاه فعلي مولاه)

1-Kira ko:ni nε kεra maa min ka waliju(kuntigi) ye Ali fana yo ka waliyu ye (kuntigi).

Ali ye kutuba(kuma) kε maaw cεla(ki) a ko: un bε sereya Ala la jni ya mε kira la(ki-so) a ba f, gadiiru kumu don (aka mg faraЛgnkan a ka Heji laaban na) ko ni nε kεra maa min ka waliju ye(kuntigi) Ali fana yo ka waliju ye tuma min na Ali wilila ka ni sereya!

(من كنت مولاه فعلي مولاه)

Baduru kεlεkεla maa tan ni fila wilila u ko:an bε sereya ka f an ye ni mε kira (ki-so)la gadiiru kumu don (Heji laaban don) a ba f:

(الست أولى بالمؤمنين من أنفسهم)؟ قلنا:بلى,يا رسول الله قال فمن كنت مولاه فعلي مولاه, اللهم وال من والاه وعاد من عاداه) ([3])

A f nε ma kan ni muuminuw ye ka tεmε muumi-nuw yεrεkun kan an ko: o ye tiЛε ye kira, a ko: ni nε kεra maa min ka waliju ye Ali fana yo ka waliju ye, Ala maa kε waliju ye, maa min ye Ali kε waliju ye wa maa kε jugu ye maa min ye Ali kε jugu ye. Waliju kr ye ko (Лεmg) (kuntigi).

Musinadu Ahamadu kn hadiisa si nasira ma can ka tεmε gadiiru baro nasira kan f na kεra hadiisa kelen ye ([4]) unka suna gafe kn min ye Ibinu Abii Aasimu ka gafε wlfulen ye,hijira san(287) ani Taariku Ibinu kεsi-iru kn hadiisa tε gadiiru hadiisa b caya la o la. ([5]).!! maa wεrε ye hadiisa in lakali ni nasira kεnεma ye. I na f Tirimizii ni Ibinu Maajata ni Nasaayi ni Ibinu Abii shayibata ani Haakimu([6]) wa Zahabi ya jira ka f ko hadiisa lakodnnen dn.([7])

Unka ni tεmεnen k fε dni kumakεlaw ye cεsirili kε walasa ka hadiisa nunu yalama ka b akr lakiika kan, u ye hadiisa nunu yalama ka b kr bεεlajεlen ma!!

Tuma min na u ya ye ni hadiisa nunu kr sabatila ni walijuya kr, na sabaabu ye, min bε jirali kε ka taa Taariku ka tilenneЛa ma ka sahaaba caama nkalotigiya, o de la, u taara hadiisa nunu yalamani sira fε ka kr kε demebaa ni kanubaa dama ye, o tuma hadiisa in kr bε kε:Eeyi aw muuminuw I ka dn aw bε nε fε ka tεmε aw yεrεkunw kan ni maa min bε nε fε o tiki ka kε Ali fε,Ala, kε mg fε mg min kεra Ali fε, wa mg juguya mg min ya juguya.([8])

Tuma min na u ya ye ko maa dw ya jukuya sahaabaw la ani ka kεlε,ina f olu d ye Aayisha ni Tlaha ani Zubayiru ye, ani maa wεrεw minu yu ka diinε ni jiЛε j a kniЛa na jkuya kan, Ina f olu d ye Mu-aawiya ni Amuru Bunu Aasi ni Mugiirata ni Mariwaani ani Abudulayi Bunu Zubayiru olu taara sahaabaw hakε sira fε, ka nasu tiЛεtikiyali toyi, ka f ko hakεto bu ye nu filila walama ku saralen do baraji kelen na u ka jijali koson([9]) ((cεsiri))

A bo cogo la bli kεra nasuw kan, f ka taa se o taamasira ni ma, ka cεsiri kε fεn ye baraji bε s r min na, wa ko danfara tε maa ni maa cε min ye sariya minε ka baara kε na ye ani maa min ye kεlε kε fεn wεrε la min ni sariya tε kelen ye, ko f na kεra baraaji danfara ye! Maa min ye fεn wεrε kεlε min tε sariya ye baraji to tigi ye!!

 Min tun ka fusa u ma u ka tuku kira ka sunaw k, u ka nasuw sabati minu minεna ka ba la, falen ksn u ka dansago la, ko kεlen in tukuЛgnyali kson, min fnggnya ka can

TiЛε yεrε la ni ye nasu bangεlen ye Ali ka walijuya kan (Лεmgya) (ki) wa yalamani si tε jatεminε min tun ma kε f na kεra ko kεlen dεmεli ye.

Min bε nasu tεmεnεn in bangeli caya o ye nasu wεrεw ye minu bε sereya kε o la ani ka walanwalan, ina f an bεna a ye nasu nataw kn cogo min na.

2- Kira ka kumakan (ki-so)ko I ka dn Ali blen do nε na wa ne blen do Ali la, wale de ye muninu bε Лεmg ye.

(ان عليا مني وأنا منه وهو ولي كل مؤمن بعدي) ([10])

3- A Лgnna ye kira ka kumakan ye(ki-so) Ali ka ko la:

(انه مني وأنا منه وهو وليكم بعدي انه مني وأنا منه وهو وليكم بعدي) ([11])

Ko Ali bε b ne na ne bε b Ali la ale de y aw ka waliju (Лεmg)ye ne k fε Ale bra ne na ne bra a la ale de yaw ka waliju(Лεmg) ye Nε k fε, a tra a bε segin segin a kan.

 4- a Лgnna ye kira ka kumakan ye Ali ye:

(أنت وليي في كل مؤمن بعدي) أو (أنت ولي كل مؤمن بعدي ومؤمنة) ([12])

Ko E ye ne ka waliju ye muminu bεε kuna n k fε,walima a ko, E ye muuminu cεman na musuma bεε ka waliju ye.

Ni dangεnεya bεε tεmεnen k fε hadiisa nunu tiЛεtikiyali la, a tε bεn a kr ka f a sanfε (kr bangelen)kr jateminε fε no ye Tariku ko kεlenw bε jatε diinε d ye!

Tuma min na u ya laЛini ku bε walijuya kr f ka kε demεbaa ni kanubaa ye u kεlen k ka Aaya jate minε min ni Ala ba f, aka se krtalen do ko.

( المؤمنون والمؤمنات بعضهم أولياء بعض) ([13])

Muuminu cεman na musoman d ye d ka waliju ye, u nana se kumakan ma hadiisa tεmεnεn kn min krfli yu kamanagan, sabu o kr ni demεbaa ni kanubaa kr tε se ka taa ni Лgn ye,

((بعدي))

No kr ye ko (un kfε)I na f ka hadiisa in kr f ko:ni maa min kεra nε kanubaa ye walima ko: ni maa min kεra ne demεbaa ye ko tigi fana ye Ali kanubaa ye walima ko tigi ye Ali dεmεbaa ye ne kfε. Unka ni ye kuma in taabolo lajε I ba sr ani sawaaba tε bεn Abada.

Tuma min na cεw jyr bonЛana u bolo katεmε nasu jyr kan, hadiis in kεnεya na ka sabati a sabatila u fε, u ya ngalontigiya,u ko ko: hadiisa in nasira ka kεnε unka a kr ma sabati ka sabu kε ni kumaka in ye.

(بعدي)

No ye un kfε

Tuma min na u ya laЛini ka dalilu kε u ka snbaliya kan hadiisa in ma, a ngyala u bolo ksbε u ka shiyamg d sr hadiisa in nasira la, ka hadiisa kr nkalontigiya no shiyamg srli ye hadiisa in nasira la)[14] ( unka a bε kεnε kan kojugu ka f ko ni Лgnna dalilu laban in o mako bε danaya sinsinli la a yεrε kan, kεrεnkεrεnnenyala hadiisa min nasira ka kεnε na ka can ksbε ko nkalontikiya, walima ko b baara la pew! O tuma ni daliluya danaya sinsinna cogo dla u fε?!

Hali u tun kana hadisa in danaya sinsin wa ali u tun ka toyi gaansan Ina f dni diyalatigεbaw ba kε cogo min na ka fεn caama toyi u tε se ka dalilu di minu kan.

U ko hadiisa in danaya sinsinni na: ko min bε danaya sinsin o ye Alimaami Ahamadu Bunu hanibali ka hadiisa in lakalili ye ni nasira caama ye, ka f ko shiyamg srli hadiisa nasira la ko bε hadiisa in unkalontikiya([15])

I ka dn ni ye maa ka kuma ye min tε siran ЛεЛinini lebu Лε!!

Nasu saba min na yo f hadiisa in na a bεε kn (ne kfε) kumakan ba la

(بعدي)

A bεε bε musinadu Ahamadu kitaabu kn([16])

Wa min kabakoya ka bon ka tεmε ni bεε kan o ye min ye ЛεЛinini kε a ba ka b kuma flen tεmεnen in b musinadu Ahamadu kitaabu kn o yo fana ka sinsin berε ye!! ([17])

SiЛε wεrε la tun, ni danaЛa sinsinlen in hadiisa in kan o bε wili ni hadiisa wεrε ye ka musinadu kitaabu kn no ye ko E ye ne ka waliju ye (Лεmg) muuminu bεε cεla un k fε.

(أنت وليي فى كل مؤمن بعدي) ([18])

Wa hadiisa in nasira kelen si teyi ko shiyamg nana a la, sanko u ye maa minu bisikiya ka ko ye o si tε shiyamg ye o toyi Haakimu ni zahabii ni Alibaani olu bεε bεna a kan ka f ko hadiisa in ka kεnε)[19] ( ni daliilu minu ye ni ye a ta jira ka f ko(un kfε) kumakan ye tiЛε ye I ka dn hadiisa fεn o fεn nana musinadu Ahamadu kn o na ygnaw ni (un kfε) kumakan to la, a bo sabati, sabu Taariku dεmbaaw de wilila ka hadiisa nunu labεn Лgn kan, Taariku dεmεbaa minu ye dεmεli kε ali jεgεnni waati la ka b kira ka suna taabolo kεnεman ma.

Cogo jumε ayi? Ka sr kεnεkan ferekε do, min ba ka sira jεgεnnen fε, min kεεra maa dw ka dusunkunasirisira ye na bε fo ma larabukan na ko (Akiida) anu ya kε diinε ye, u bu yεrε fereke min na wa maa o maa ma taa u ka sira fε u bo kε maa fililen ye.

5-Hadiisa min tununa hadiisa kitaabuw kn unka Taarikutigiw (kokr) ni kurana krflaw ya b kεnε kan

(ان هذا أخي ووصيي, وخليفتي فيكم فاسمعوا له وأطيعوه)([20])

Ko ni ye ne balimacε ye ani nka nnabila anun ka kalifa (kto) aw cεla, a ya lamε a ka labato.

Na ya sr ko fεn min ye kurayishikaw kabakoya u ka jaahiliya tuma na no ye ko Abuu Tlibu ka yamaroya ka den lamε ani ka labato a bo cg la u kabakoyala silamaya k fε ko sahaaba bεε ka yamaroya ni o ye!

Ibinu kasiiru ko: u ye Abudu gafaari kaasimu kof hadiisa in nasira la, ko tun ye nkalon tigεlaba ye wa shiiyamg do, Ali Bunu Madani ya kunada ni hadiisa gilan ye ka da kira la, maa tw ya kε maa lafulen ye a ka kumakan na. ([21])

Unk Abu Mariyama, Abudu gafaari Bunu kaasimu Taariku ye marali ka ye min ni Ibinu kasiiru ka flen tε kelen ye.

Taariku ye ka Лanamaya taabolo lasuruЛa ka tangan an ye, ana ka tukuli hadiisa la, a na yεrε jyr hadiisa la Taariku ye a ka hadiisa toli sababuya tanga an Лε:

Ibinu Hijiri Asikalaani ko: Abuu mariyamu tun ka hami ye dnni Лinini ye, ani hadiisa cεw dni, Shu- ubata fana ko: ne ma mg ye min bε durusili kε ka b Ibinu Adiyi : ne ya mε Ibinu ukudata la, a bε Abii Mariyamu tannu, ka mankutu f ka tεmε a dan kan fa ko: ni kεnε tun tra Abii Mariyamu bolo, ka bange a bolo mgw tun tε na fara Лgn kan ka taa shu- ubata ma. ([22])

O tuma na ko d kama kεnε ma bange Abii Mariyamu bolo! Bukaari ko: Abuduli gafaari bunu kaasimu o tε mg sεmεtiЛalen ye, olu bolo ko ka sabu kε a ye Burayidata ka hadiisa lakali no ye ko

(علي مولى من كنت مولاه) ([23])

Ali ye mg ka waliju(Лεmg) ye ne kεra mg min ka waliju ye.

Unka Burayida ka ni hadiisa kelen Ibinu kasiiru yεrε ya lakali ni sira wεrε ye, a ya mankutu ka f ko hadiisa ye nasira Лuma ye wa barikalen do, ko sabu kε a nasira cεw bεε ye danayamaaw ye! ([24])

Kira ka ladilikan lasuruЛalen a ka mantow ye a ka cidenЛa klsili kama ka ko:

(ألا أيها الناس, إنما أنا بشر يوشك ان يأتي رسول ربي فأجيب, وأنا تارك فيكم الثقلين: أولهما كتاب الله, فيه الهدى والنور, فخذوا بكتاب الله واستمسكوا به وأهل بيتي, أذكركم الله في أهل بيتي, أذكركم الله بأهل بيتي, أذكركم الله بأهل بيتي) ([25])

EEyi aw adamadenw aw ka dn ne ye adamaden ye, a d la Ala ka ciden bε nana ne ma, un ba ka ci jaabi, ne bε fεngirima fila taw cεla: a fl ye Ala ka kitaabu ye, min ni kanda ni nr ba kn, a ye minεni kε ni Ala ka kitaabu ye, aw kaw banban a ma ani ne smgw, un baw hakili lajigi ni Ala ye n ka smgw la un baw hakili lajigi ni Ala ye n smgw la, un baw hakili lajigi ni Ala ye, n smgw la.

(إني تارك فيكم ما ان تمسكتم به لن تضلوا بعدي:كتاب الله حبل ممدود من السماء إلى الأرض, وعترتي أهل بيتي, ولن يفترقا حتى يردا علي الحوضفانظروا كيف تخلفوني فيهما) ([26])

O kr ye ko:ne bε fεn t aw cεla na ya banban o ma aw tε na fili Abada ne k fε Ala ka kitaabu, o ye jurukisε ye min samalen do ka b sankolo la ka taa dukukolo la, ani un ka smgw kanuni, wa u fila tε fara Abada fu ka ne sr hawudu k la, a ya lajε cogo min na a bε na n fonЛ g nЛa u fila la,

(أني تارك فيكم خليفتين: كتاب الله وأهل بيتي) ([27])

O kr ye ko:ne ye kalifa fila bilabaa ye aw cεla, Ala ka kitaabu, ani n ka smgw.

Ni ye sankolo cidenЛa lasuruЛalen ye ani taasira Лuma konεkε min ni kira yo laЛini a ka sariya taabolo la..(ki-so)

Ni ye kuma ye kunfi ni dnibaa si tε f Лgn ko la o tuma na hadiisa nunu yalamani bε b mini?! I ka dn na tun latigεla kalifaya tun ka sabati Ali kan maa si tun tεna sikasika nasu tilenlen kεnεma nunu na Abada unka taasirako kεli ka krlen fgngoya , ani ka sahaabaw saniЛa ka b fili bεε ma, o fila de ba kε an Лεbε sikasika in na, ani jaahiluya (fendonbaliya) nasuko la, an ma se ka tiЛε sira dn no ye, ka sr foyi tεyi min bε se ka silaamaw ka Imaamu (Лεmg) yira u la min ye kira ka kalifa ye f na kεra nasu ye!!

Min ye kabako ye ksbε, o ye min nana (kitaabu Taatiilu) kn ka f ko nasu ni binnen do, a ma kan ni minε ye Ibinu Tayimiya de fl ye ni kuma daminε tuma min na a ko:ko hadiisa in ma yamaryali kε ni fyi ye f na kεra tukuli ye kurana k, I ka dn a ma yamaroyali kε ni kira smgw labatoli ye, unka a ko:(un baw hakili lajikin un ka smgw la)!. ([28])

Ni drn wa ni drn, ni kumakan kelen pe!!

Ni kumakan binen in fana ladegelibaa dw bo la, wa fεn tε jigin ladegebaaw hakili la min bε jigin maa gaansaw hakili la fu ka se ku ka cεkrba Лinika ko: fen giriman filana bε min? (min ni yamaroyali kεra ni tukuli yo la)o tuma kalifa filana bε min ?kira dun ba f ko :(fεn giriman filao ye kaliifa fila ye wa ?(kt)fεn fila jumε de tε faran ka b Лgn na f hawudu k la?

(Ala ka kitaabu(ana smgw) I ka dn o fila de ye bl fila ye min bε na wugu jyr ta silaamaya taasira lasili yira sini kira faatolen k fε (ki-so).

Hadiisa wεrε si tε ni gadiiru kumi hadiisa k fε tun min bε kε sababu ye ka ЛεЛini boli hadiisa wεrε kan, na ye maa min diya I ka limaniya nasu tεmεnen nunu na.

 

Kutuba min bε kumaw bεε fara Лgn kan, ana nasira flenw Лgn k:

 

Hadiisa kεnεman d kn a ye kuma fara Лgn kan ka lasuruЛa:

Tuma min na kira ye lamagali kε (ki-so) ka b Heji la, tuma min na a sera(jigina) gadiiru kumi kεnε kan, a ye yamaroyali kε ni farali ye Лgn kan ni ka matunli kε a srla ka f ko:

(كأني دعيت فأجبت, وأني تارك فيكم الثقلين, أحدهما اكبر من الآخر كتاب الله, وعترتي أهل بيتي, فانظروا كيف تخلفوني فيهما! فانهما لن يفترقا حتى يردا علي الحوض)

O kr ye ko: a kεra I na f ne weelela, wa n ye weele jaabi,(saya bεna ma) ne bε fεn girima fila taw cεla, a d ka bon ka tεmε d kan.Ala ka kitaabu, ani smgw, a ya lajε a bε fnggnЛa u fila la cogoya min na, u fila tε faran Abada fu ka Лgn sr hawudu k la. O kfε a ko: (ان الله مولاي, وأنا ولي كل مؤمن)

O kr ye ko Ala ye ne ka waliju(Лεmg)ye wa nε ye muuminu bεε ka waliju(Лεmg)ye, o k fε a ye Ali bolo krta a ko:

(من كنت وليه فهذا وليه, اللهم وال من والاه, وعاد من عاداه)

O kr ye ko ni nε kεaara maa min ka waliju (kuntigi(Лεmg)ye ni min filε ni ye, o yo tigi ka waliju ye, Ala mg krta ni maa min ya krta, kakε kuntigi ye, wa maa juguya ni maa min ya jukuya (ka b kuntigiya la).

Abuu Tufayilu ko: ne ko Ziyidu ma, yala I ye ni mε kira la wa(ki-so)?!

A ko: awo I ka dn maa si tun tε jamakulu in cεla f no ya ye, a Лε na ni ka mε a kulo la([29])

Ni kumakan min filε ni ye a kεra silama Bakεmε de cεla minu ye gadiiru kεnε y u Лε na a nu faran faran yrw ka taa u ka dugubaw la,kira ma Лεnamaya o k fε ka tεmε tile Biseegin kan([30]) ka kila ka ye ko ni kuma in kεli ni tile biseegi ni Лgn cε o kεra faranni ye silamaw ni Лgn cε f kana se bi don in ma!!

Tile biseegin tε wasa kε Лinεni na dε!!

Wa hakililajigin weeleli min kεra a waati kn no ye gadiiruko da kεnε kan o tε se ka Лinε waleya Abada!!

Unka Taariku man baro ka f Ko mg hakili jiginna gadiiru waleya in na, mi ni hakiliw ma kan ka miiri fεn wεrε la na tε, wa gadiiru kibaroya in ye nasu ye min bε kalifasikiko jyr fa, wa hali mankan tε wili a k fε, ni baara kεla ni nasu nunu ye no kεla laЛiniw ni nataw bε tigε ani dni cεsiri waati fana bε dan sira la.

(أني أوشك ان ادعى فأجيبأني تارك فيكم ما إن تمسكتم به لن تضلوا بعدى:كتاب الله, وعترتي أهل بيتي)

I ka dn ne ka surun weelela, un ba jaabi ne bε fεn fila taw cεla, na yaw banban olu ma aw tε fili Abada ne k fε: Ala ka kitabu ani n smg kanu nu labatoli.

Ni ne kεla maa min ka waliju (Лεmg) ye Ali yo ka waliju ye (Лεm g ).

(من كنت مولاه فعلي مولاه)

Waati, kuntaala ka jan, a ka suru, ksbε.

Nan ya ye bi ko mg mi ma sn ka limaniya nasuko la kalifasikiko la kira fε, o kr tε ka f ko kira ma f, o toyi o kr ye ko mgw de ma Лεf o waati la!!

(أنت مني بمنزلة هارون من موسى, إلا انه لا نبي بعدي)

O kr ye ko E Ali jyr ne na o bi na f Haaruuna jyr Muusa la unka nabiЛuma tε ne k fε dεε.

Ni ye hadiisa lakodonnen ye fnggnya ta la ([31]) unka kuma ba kr de nfε, mun de ye an kaari ka b fεn yalamani ma min tora kolojε in na, f na kεla a sigini denw ye.

Ni ye kabako ye ksbε yalamali kεlaw taara yalamali sira min fε, ko kira ma ni f foyi la f na kεra Ali dusukun nusondiyali ye ani negeminε koson Madiina toli matarafali la tuma min na naafikuw ya lamuruti, u ko: kira yI ni musow ni denmisenw to Madiina kI ku klsibaa ye! Ko juyr fila in blen tε Лgn fε f na kεra smgya suruЛali ye, ko kira tun ba fε ka Ali ka smgsuruЛa yira mgw la ko kalifaya jyr([32])tε!

Ni ye kabako ye ka ni Лgnna laЛiniw danbeya ka taa kira ka hadiisa ma min kr bε kεnε kan kira ka hadiisa min tε foyi f, f na kεra tiЛε ye, a kan tun bε Ali yεrεkun de ma ale min ya yεrε ka lamden ye ana ka kεlεyr cεfariba!

Wa kabako don, ka yεrε laЛinε kε kurana k, i na f kurana ma fyi f Haaruna ka kibaroya la Musa yr!!

Wa kabako don Лinε yεrε hukumu kn ka ni kr yalama in danbiya ka taa Ali ni sa-adu ni Ibinu Abasi ma, ka sabu kε jaasili ye miri la ani faamuya lafuli!!(kuntaalasurun faamuya la)a f Ali ma jyr dn kira yr ka kn ni don Лε wa?

Yala sa-adu ma fyi kanu? Ka nata f na kεla kira ka smgya ye,ka sr a ba f ko: ne ya mε kira la (ki-so)a bε joko saba f Ali la, no kelen kεla ne la o ka di ne ye ka tεmε Лaamε bilen kan(buren sanu)a ba f,

(انه مني بمنزلة هارون من موسى إلا انه لا نبي بعدي) ([33])

Ko Ali jyr ne na o bI na f Haaruna jrr Muusa la unka nabiЛuma wεrε tε ne k fε yala smg surunЛa dama de faamuЛa, da wa? u tε fεn wεrε ye no tε wa?!

Walima Ibinu Abaasi tun tε fyi fε f na kεra kira ka smgya ye?? tuma min na a bє joko tan f Ali la min tε maa si kelen na a bε ni hadiisa in jate a la ! yala kira tun kεla ko binaacεden wεrε ta fε f na kεla Ali ye wa?!

I ka dn Ibinu Abasi fana tun ka surun kira la, I na f Ali(ki-so)u fila ya faniciiniden ye!! Wa Abuu tlibi den bεε nu fila ka kan ani Abaasi denw ani Abii lahabi denw somg suruЛa na.

Wa dogolen tε fana ka f Ali ka suruЛa kira la, o ni Haaruni suruЛa tε kelen ye Muusa la,wa nasu kan to ma Abada

Wa kabako do k s bε ni ka dogo olu la ka sr a bangelen do mg bolo min b u ni dugumana cε, kira ka kumakan na

(أنت مني بمنزلة هارون من موسى)

No ye, E jyr bε ne na i naf Haaruna jyr Muusa la I kadn a bangelen do jyr bεε kan f na kεla NabiЛumaЛa ye Ina f a yεrε ya f cogo min na, (ko nabiЛuma tε nε k fε).

(إلا انه لا نبي بعدي)

Nasu in bε jyr wεrεw yira min ni smgya suruЛa jyr tε kelen ye, o d ye:Minisiriya ani kalifaya ye.

Na ya sr nasu in ma dwεrε yira ni Tabuuku kεlε kibaroya tε no ya kεli ye Madina klosibaa ye, o kεrεnkεrεnni kεlε in dama na, o tun tε nafa Лa maadaama hadiisa in bε kuma bakuruma(lbolen)kan.

Ni hadiisa in fla fan wεrεw la min ni Tabuuku kεlε tε kelen ye, Ina f Ibinu Habaani ya f a na Лgnna wεrεw, u ka balimaya kε waati la no ye hijira san fl ye ([34])

8- Ni hadiisa in lakodnen do([35])! kt tan ni fila bε kε ne k fε u bεε bε b kurayishiw la.

(يكون بعدي اثنا عشر خليفة, كلهم من قريش)

 

Kira smgw fl-fl:

 

Ibinu Tayimiya ba f ko Bani Haashimu ye kurayishiw la fusamanci ye kurayishiw ye Arabuw la fusamanci ye Arabuw ye Adamadenw la fusamanciw ye ina f kira ya jεlen f cogo min na(ki-so) i na f a ya f hadiisa kεnεma kn cogo min na:

(ان الله اصطفى بني إسماعيل, واصطفى كنانة من بني إسماعيل, واصطفى قريشا من كنانة, واصطفى بني هاشم من قريش)

Ko :I ka dn Ala ye Bani Isimaa-ilu fusaya (no ye Isimaaila dew ye) a ye kanaanata fusaya ka b Isimaa ila denw la a ye kurayishiw fusaya ka b kanaanata la, a ye Banu Haashimu fusaya ka b kurayishi la

A bε bεn caama ka fara ni kan:

A-(اللهم هؤلاء أهل بيتي فأذهب الله عنهم الرجس وطهرهم تطهيرا)

O kr ye ko Ala, E ye sεεrε ye nunu kan (ne smgw) Ala ye ng taa ka bu kan ku sanuЛa sanuЛa dan bεε la. Ali ni Faatumata ni Hasani ani Husayini,nunu ni maasi tε suma tuma min na Ala kumakan jiginna a ka se krtalen do.

(إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا)([36])

O kr ye ko:I ka dn Ala ba fε ka ng taa ka baw kan kira smgw ani kaw sanuЛa sanuЛa dan bεє la, a ye binifini kε ku lamini a srla ka kuma f bεn kεlen do min kan. ([37])

B-ko:

(نحن بنو عبد المطلب سادة أهل الجنة: أنا, وحمزة وعلي وجعفر والحسن والحسين, والمهدي) ([38])

Ko anw ye Abuduli Mutlibi denw ye minu ye Arijinε kuntigiw ye, ne ni Hamuza ni Ali ni jaafari ni Hasani ni Husayini ani Mahadi

C-ko:

(الحسن والحسين سيدا شباب اهل الجنة) ([39])

Hasani ni Husayini ye Arijinε kamalenw (funagεni) ka kuntigi ye.

D-ko:

(المهدي من عترتي من ولدفاطمة) ([40])

Mahadi bε b ne ka klε la Faatima den do.

Fyi ma to dg la tun Bani Haashimukaw bilalen ko Лε fε ni kumakan jεεlen ye ani kira smgw bilalen k fε kεrεnkεrennenyala Bani Haashimukaw bεє kan, ani nasu jεεlen tεmεnenw, sanko gadiiru nasu(cibaa ka baro Heji laaban na)ni wilaaya (no ye Ali ka Лεmg ya baro) ani sakalayini-no ye fεn giriman fila ye-wa Лεfla Лεf cogo la min ka ng Ina f diinє ka ng cogo min na, wa yr ka jan ka b yalamani ferekelen na I na f Diinε yr kajan cogo min na ka b fereke ni Лagamini na. O tuma na Alimaami tan ni fila ka Alimaamiya bε da kεnε kan ka b kira smgw la(ki-so)walima ku dansiki, u fl ye Ali ye ani Hasani ni Husayini anu laaban min ye Mahadi ye(ki-so)

Ni maa min ye klsili kε ksbε sikasika ni Лugun min kεla hadiisa kεnεma nunu Лεfbaaw fε, kεr-εnkεrεnnenyala hadiisa min bε kalifa tan ni fila kof([41]), d bε fara o tiki ka danganεya kan ka f ko hadiisa in kεrεnkεrεnna kira smgw de kama, mg wεrε si tε,

I ka dn Ahalukitaabu(keretiЛεw) mg dw kandala ka taa ni tiЛε ma tuma min na Ala yu dusukun kanda ka taa silamaya ma,u kεlen k ka lajεli kε kitaabu kn ko Alimaami tan ni fila de ye kalifa ye kira k fε (ki-so)kolu ye Isimaayila denw([42])ye Ibinu kasiiru yu fnЛngoya, a yo minε ka ba ka cεkrba la no ye Ibinu Tayimiya ye ale min bε sahaabaw kε, o Alimaami (kto) tan ni fila ye,ka kila ka Mua-awiya ni yaziizdu ni Mariwaani ni Abuduli Maliki ani Hishaamu kε olu cεla ani mg wεrεw, u tε minu dn. ([43])

 

Ani Kira smgw fl-fl:

Na ya sr ko nasu tε Alimaami sigili kεcogo la, ko mgw ku yεrε ka mgw suganti tuma min na mgw yεrε ye Bani Haashimukaw fusamantiya, kεrεnkεrεlenyala o ba yira ka f kolu ka kan ni Alimaamiya ye ka tεmε mg wεrεw kan wa hali ssli to la.

 

Ani Kira-somgw fl-fl:

Na ya sr kalifaya tun dannen do kurayishiw dama na ka sabu kε kira ka nasu ye (ki-so)walima muhaajiruunaw ka kumakan ye sakiifa kεnε kan no ye ko kurayishikaw ye kira somgw na ka walijuw ye(Лεmgw)anu ka kumakan wεrε no ye ko kira somgw de ka kan ni kalifaya ye anu ka kumakan wεrε no ye ko panmuru fila tε don frko kelen kn anu ka kumakan wεrε no ye ko Arabuw tε bali ka ko in Лεmgya ta Arabu minu ni NabiЛumanЛa tun bu cεla.

Anu ka kumakan laaban no ye ko jni de bε anw sama sama Muhamadu ka fanga nfε,ka sr anw ya ka walijuw(Лεmgw)ye ana somg(klε)surunw, f na kεra maa ye min bε a sinsinbere kε nkalon ye walima maa jurumit, walima maa min binnen do halaki kn([44])?!!

Ni bεεlajεlen min ye ni ye o tε maa si kε Лεmg ye f na kεra Banii Haashimukaw ye,na ya sr kira smgw de ka kan na ye kεrεnkεrεnnenyala. Wa maa si tu sama sama a nfε f na kεra tlkεla ye,wa maa si mankan na ye ni Banii Haashimukaw tε aini kira somgw kεrεnkεrεnnen ya la!!

Kurana Aaya min ba f ko kira ka smg surumaw ladi ni Ala dni ye cidenЛa daminε na o kan tε maa si ma kurayishi kn f na kεra Bani Haashi-mukaw ye o Aaya ye ni ye.

]وانذر عشيرتك الاقربين[

O kr ye ko I somg surumaw snsira ni Ala dn ni Ala ЛεsirnЛε ye([45])

Bani Haashimukaw de datukula Abuu Tlibi ka dokoyrw kn san saba kn wu ni maa si tun tε Лgn fε f na kεra Mutlibi denw ye, unka kurayishi kn kabiila wεrε si tun ta la I na f Tayimi kabiila ni Asiyi kabiila ni Umaya kabiila ni Makizuumu kabiila ni Zuhurata kabiila anu na Лgnna wεrεw, olu de farala Лgn kan ka Muhamadu somg surunw datuku Bani Haashimukaw ni Mutlibi denw!!

Yala ni dogola mg la wa, na ya sr nasuw dgola o tiki la?

Maa min ye ssli kε nasu nunu kan ani ku Лni ka byi ka f na ya sr nasu nunu bε kira somgw(klεw)yira,wali na bε kalifaya kibaroya de yira, o tun tε na dogo sahaababaw la Abada, wa tun tε na dogo u ka jamakulu fana na o tuma na a ka kan,u ku j ni tiЛε in Лεfε,ka f ko tiЛε in dgla u la cogodi?!

 

Kira jogo Ali ka Alimaamiya laseli la mgw ma:

Kira (ki-so)tun bε Ali ka kalifaya labεn baara kε ka waleya, ka daminε cidenЛa daminε na a tun ba bange mgw Лεna ka f ka bεna Ali kε Лεmg ye tuma dw la, a tun ba waleya ka kuma f,wa tun ba jεlen f waati ni waati ka bra Ala yr ana ka yamaroya.

Ka daminε cidenЛa daminε na, Ali lamna kira ka so kn, a tun bε tuku kira n fε ina f jaa bε tuku a tiki k cogo min na,f tuma min na kira cira Ali kεra maa fl ye min limaaniyala a la ana furumus kadiija([46])

Kira tun bε b ka taa Haramu so kn no ye Alikaaba ye, walasa ka seli Ali ni kadiija tun bε taa fε u fila tun bε seli a k fε mg dw Лεna,maa si tun tε dugukolo san fε min bo seli Лgnna kε nolu tε ([47]) Ali tun bo donw mankutu a ba f:

(وقد علمتم موضعي من رسول - الله صلى الله عليه واله وسلم - بالقرابة القريبة و المنـزلة الخصيصة, وضعني في حجره وانا ولد, يضمني إلى صدرهوكان يمضغ الشيء ثم يلقمنيه, وما وجد لي كذبة فى قول, ولا خطلة في فعلولقدكنت اتبعه اتباع الفصيل اثر أمه يرفع لي في كل يوم من أخلاقه علما ويأمرني بالاقتداء, ولقد كان يجاور في كل سنة بحراء فأراه ولايراه غيري, ولم يجمع بيت واحد يومئذ في الإسلام غير رسول الله صلى الله عليه واله وسلم وخديجة وأنا ثالثهما أرى نور الوحي والرسالة واشم ريح النبوة ) ([48])

O kr ye ko aw ye ne jyr dn kira yr ni surunЛa surunЛa dan bεε ye, ani jyrr kεrεn-kεrεnlen ye,a ye ne bila a ka so kn ka sr ne ye denmisen ye, a tun bε ne da disi la, a tun bε fεn Лimi ka fili ne da kn wa ne ma nkalon tigε n ka kuma na wa ne ma tεrεntεrε(cεεnεni)kεwale lane tun bε tuku a n fε ina f Baganden bε tuku a ba n fε cogo min na, o don a tun bε ne yamarya ka ladegε, wa tun kεra san o san a bε taa Hirawu kulu la ne ba ye maa wεrε si ta ye ne k o don ya sr so si ma don silamaya la f na kεra kira ye (ki-so)ani kadiija, ka sr ne yu sabana ye, ne tun bε wahayu(Alakacikan)nr ye ani cidenЛa nr wa n bε nabiЛumaЛa kasa sumu sumu ([49]) don min na a ya smgw ladi(sonsira)a ye Ali ka ko krta u cεla a ya kεrεnkεrεn ni jyr ye maa ta jεgnya min na.

Don min na kira ye hijira (taali) kε ka taa Madiina a ye Ali suganti ka ka si a ka gilan kan, o k fε a ka kira ka kalifaw lase u tikiw ma, o k fε a ye hijira kε ni muso tw ye minu tora k fε Banii Haashimukaw la.

 O k fε a ya suganti ka kε a burankε ye a denmusw la hεεrεma furuli la min ye jiЛε bεε musow kuntigi ([50]) ye tuma min na ni Abuubakari taara a maminεni Лini o kfε Umaru kira yu fila lasegin! ([51]) a yI kanto a denmuso ma:

(زوجتك اقدم امتي سلما وأكثرهم علما واعظمهم حلما)

Ne yi furu mg ma min fl silaamayala ne ka mantow la ani min ka dni ka can ka tεmε u bεε kan ani min ka muЛu ka bon ka tεmε u bεε kan. ([52])

Kira ye balimaya don muhaajiruunaw ni Anisrw ni Лgn cε, a ye Ali suganti a yεrε ye a yI kanto Ali ma:

(أنت أخي فى الدنيا والآخرة) أو(أنت أخي وأنا أخوك) ([53])

O kr ye ko E ye ne balimacε ye jiЛε ni lahara, walima a ko: E ye ne balimcε ye ne fana balimacε ye E ye Ala ka cibaa tun kεra (ki-so)cibaaw kuntigi ye ani Ala Лεsiranbaaw Лεmg ani Ala ka ciden,Лgnna tε min na wa bonfεgnЛabaa tun ta la jonw na, ani Ali tun ye balima fila ye([54])

Wa ka kεlεw la, a ka darapo(jnjn) tun bε Ali de bolo (ki-so) ([55]) walima muhaajiruunaw ka darapo (jnjn) tun bε ale de bolo.

Kayibara kεlε la kira ye Abuubakari ci ni kεlε darapo ye (jnjn)a seginna ka sr a ma se sr a kilala ka Umaru ci na ye o fana seginna ka sr a ma se sr.kira ko (ki-so).

(لأعطين الراية رجلا يحب الله و رسوله, ويحبه الله ورسوله لا يخزيه الله أبدا, ولا يرجع حتى يفتح عليه)

O kr ye ko:ne bεna kεlε darapo(jnjn) di cε d ma a bε Ala na ka kira fε, wa Ala na ka kira fana ba fε,Ala ta bololankolob Abada a tε segin fa ka kayibara dayεlєn ni Ala ka jiЛε ye kira ye Ali weele a ye darapo(jnjn)da ma ka duwawu ka ye. Dayεlenli kεra a bolo. ([56])

A bε kibaroya dw kn k a ye Abuubakari ci a taara ni mgw ye se kεra u la f a seginna kana kira ma a ye Umaru fana ci, se kεra o la ni mgw da ye f o fana seginna kana kira feyi. ([57]) dw fana ka kuma na ko Umaru seginna a ba ka mgw lasiran olu fana ba lasiran. ([58])

Kira ba f(ki-so)a ka sahaabaw ma

(ان منكم من يقاتل على تأويل القرآن كما قاتلت على تنـزيله)

O kr ye ko mg baw la min bε kεlε kε kurana kr yalamani n fε ina f ne ye kεlε kε a jiginni nfε cogo min na u bεεlajεlen yu yεrε lasu kira la bεε ba f ko ne wa? Wa Abuubakari ni Umaru tun bo fbagaw la,kira ko: ayi ayi unka Ali do ([59])

Kira bε Abuubakari ci ni suuratu Baraa-atu(jεyali sura ye)ye ka taa heji la walasa a ka kε heji Лεmg ye o k fε a ye Ali ci, a n fε a ka ci in minε Abuubakari la Abuubakari ka segin kana kira ma(ki-so)a ba f ko:o tuma fεn de kεra nε na wa yaa kira?!

Kira ba f(ki-so)

(لا, ولكني أمرت ان لا يبلغ عني إلا أنا أو رجل مني) ([60])

Ko ayi ne yamaroyala ko maa si kana a lase f ne yεrε, walima cε min bla ne na!

Soda Лεsinnen tun bε sahaaba dw bolo ka taa misiri ma kira ku ma:

(سدوا هذه الأبواب الا باب علي)([61])

O kr ye ko a ye da nunu bεε datuku f na kεra Ali ka da ye.

Sahaabaw tun bε kira fε misiri kn, tuma min na Ali dona u bra tuma min na u bra u ye Лgn jalaki!u segin na,kira yI kanto u ma (ki-so)

(والله ما أنا أدخلته وأخرجتكم, بل الله ادخله وأخرجكم) ([62])

O kr ye ko:wa laahi ne bε n kali Ala la ne ma ladon kaw lab I ka dn Ala de ya ladon kaw lab.

Kira ye Ali weele Tyifa don na walasa ka fεrε na ye mg dw ko: a ka fεrεli kuntaala jaЛana na faniciini(binaacε den)den ye, a yI kanto u ma (ki-so)

(ما انا انتجيته ولكن الله انتجاه) ([63])

O kr ye ko ne ma fεrεli kε ni Ali ye,Ala de ye fεrεli kε na ye.

Kira ka heji laaban na a ye Ali ni a yεrε jε a ka bagan fagata la,a ma maa si wεrε ni a jє a la, a ka sahaabaw la f na kεra Ali ye, wa hali a ma a yεrε masuruЛa-mgw na jε, ([64]) sahaabaw la (jεnЛgnw).

A d fana ye ko kira ye kutuba lakodnnen kε Ali kunkan ana smgw kunkan (ki nε)gadiiru kumi yr la a nasu tεmεna sisan.

Kira ye Ali kεrεnkεrεn ni jyr ye a yεrε ka Лanamaya kuntaala kn, o jyr tε maa si bolo, a ye waati d suganti sudugukila fε,a bεna a feyen su o su. ([65]) (a ye Ali kεrεnkεrεn no ye)

Tuma min na Ala ka kumakan jiginna min ba f ko: (وأمر اهلك بالصلاة) ([66]) I ka smg yamaroya ni seli ye, kira tun kεra a bεna Ali ka da la tilegan o tilegan donko don seli waati la a ba f:

(الصلاة, رحمكم الله, إنما يريد الله ليذهب عنكم الرجس أهل البيت ويطهركم تطهيرا) ([67])

Ko seli waati sera(walima seli-seli)Ala ka hinε aw la, I ka dn Ala ba fε ka ng lataa ka b aw kan kira smgw kaw saniЛa saniЛa dan bεε la(sanuЛako Лuma na).

Tuma min na kira bε faatu a ya ka ciЛε kεrεnkεrεn Ali ye ka faniciini Abaasi toyi, Abaasi denw Лinikala o la, u ko:I ka dn Ali de ye anw fl ye ka tuku kira la, wale de ka nrna tun ka juku ka tεmε anw bεε kan.([68])

Wa ni Лgnna ka can ksbε sahaabaw ye ni dn kira ka ЛanamaЛa kn.

 

Ali sugantili Dni sahaabaw fε:

Sahaabaw ye kira ka nasuw ni a taabolo mεn Ali sugantili kun kan (ki nε) ka kε kalifa ye kεnε kan u yo faamuya ku miiri o la ka klsi ksbε fa bangena sahaaba dw kumakan na, wa bangera sahaaba wεrεw kumakan nu kεwale la.

A bangena dw kumakan na u bε nata ka f ko ali Ali jg kelen tun ka kolu la,a kεrεnkεrεnna ni jg minu ye, I na f a dna ko Umaru bunu katbu ni Sa-adu Bunu AbiiWakaasi ani Abudulahi Bunu Umaru la cogo min na olu de ye nata kuma in f([69])

Wa maa wεrεw dna ni tukuli yu la folu dna o waati la ku ya ka jamakulu ye kolu tun bε weele ko Ali ka jamakulu.

Olu d ye Abu Zari ni Amaaru ni Salimani ani Mikidaadi ye([70])

Wa ali Muhaajiruunaw ni Anisruw si tε sika pew ka f ko Ali ye ko tiki ye kira k fε(kisi ba kan) ([71])

Wa Abuubakari ya denmuso kumakan mεn ni mankan k'rtalen ye kira kuna a ba f:

(والله لقد علمت ان عليا احب اليك من ابي)

O kr ye ko ne bε n kali Ala la ne ya dn ka f Ali kanu ka bon E yr ka tєmє ne fa kan.Abuubakari ya laЛini ka bє tεgε da tulo kr a yi kanto yaa karisa denmuso ne Лє bi la I bε kI kan krta kira kuna ([72]) (ki-so)

Mu-aawiya Bunu Abii Sufiyaani ko a ka bataki d kn ka taa Muhamadu Bunu Abiibakari ma, o ye bataki ye min ni Tbari yo yira o k fε a ko: ne ya lakalili kn ka bali ka sabu kε ko dw ye,maa caama tε sn minu ma ([73]) mu-aawiya ko Muhamadu Bunu Abuubakari ma:

(قدكنا وابوك معنا في حياة نبينا نرى حق ابن أبي طالب لازما لنا, وفضله مبرزا علينا)([74])

Ko anw ni an ka kira tun bε Лgn fε ka sr E fa nan bε Лugon fε, an tun bε Abii Tlibi dencε ka hakε dn waajibi ye an kan, an tun ba ka fusamaciya dn kεnε kan anw kan.

Umaru ye kuma min f gadiiru kumi don na o lakodnnen do ksbε no ye ko:

(هنيئا لك يا ابن أبي طالب أصبحت مولى كل مؤمن و مؤمنة) ([75])

O kr ye ko: E taarε taarε Abii Tlibi dencε E kεra ne ka waliju ye-Лεmg-ani muuminu cεman na musoman bεε ka waliju ye(Лεmg).

A dna ko ni daЛε in no ye(waliju)ye o ma dn ni maa si ye sahaabaw la f na kεra Ali ye hadiisa kulu dw cєla minu blen do kira la, I na f a tεmεna cogo min na sisan.

Wa nana kurana fana kn tun:

]إنما وليكم الله ورسوله والذين آمنوا الذين يقيمون الصلاة ويؤتون الزكاة وهم راكعون[ ([76])

O kr ye ko:I ka dn, aw ka waliju ye Ala na ka kira ye ani maa minu limaaniyala maa minu bє seli j ka jaka di ka sr u bε ruku-u(birilen do seli la) la.

Aaluusi ko:hadiisa dna caama ko ka jiginna Ali bunu Abii Tlibi de kan([77]) ka blen ba fε I na f kurana koroflaw ka bεnkan do([78]) ani hadiisa dna jamakulu dw ([79])

Wa sahaabaw ni Anisruw tun bε ni bεε dn sanko a ka suruЛa kira la-kisi ni nεεma bε a na smgw kan.

Muhamadu Bunu Abuubakari ka kumakan na a ka Bataki kn ka taa Mu aawiya ma,a bε Ali mankutu (ki nε) a kn a ba f:

(وهو وارث رسول الله صلى الله عليه واله وسلم ووصيه, وابو ولده, أول الناس له اتباعا وأقربهم به عهدا, يخبره بسره, ويطلعه على أمره) ([80])

O kr ye ko: Ali de ye kira ciЛε tabaa ye (ki-so) a ka layidu tigi do, a bonsonw fa do,Ale de ye maaw la gale ye min tukula a la ale de ye maaw lasuruman ye kira ka layidu la,a ba ka gindow fa ye a ba ka kow yira a la.

Abudulayi Bunu Abasi min ye mgw la dnibaa ye o fana ba mankutu Mu-aawiya ye, a bє Ali weele ko kira ka kalifaw Лεmg([81]).

Hasani min ye kira mden ye a ye kutuba fl kε a fa faatalen k fε(Ali)a ko:

فذكر:(عليا خاتم الأوصياء) ([82])

Ali ye kalifaw laban ye (ktw laaban).

Kuzayima Bunu Saabitu min ye sereya fila tigi ye o fana ba mankutu Aayisha ye,a ba f:

وصي رسول الله من دون أهله       وأنت على ما كان من ذاك شاهدة([83])

O kr ye ko:kira ya kεrεnkεrεn ka kε kalifa ye a ka smgw la, ka sr min kεra ana kεra cogo min na E bo kalama, we yo seere ye.

A bε ni cogo la kalifaya jamu jara Ali kun(ki)sahaaba damadw fε minu ni flen nunu fana tε kelen ye, i na f Abu Zari gafaari ni Huzayifa Bunu Yamaani ni Amuru Bunu Humuku Kuzaayi ni Hujiri Bunu Adi Hijiru Kayiri (o fana bε fa ma,) ani Abuu Hayisamu Bun Tayihaani, an olu Лgnnaw.([84])

I na f u ya dn ka ye Лεmg ye cogo min na u ya dn kira ka layidu tiki ye a bo cogo la,tuma min na sereya fila tigi ya jira a ka kuman tεmεnen kn cogo min na,na ka seereya fila ye, ko Ali ye kira ka layidu tiki ye, a ma dan o ma a ye Aayisha kε o seere ye.

O tuma na ALI ka layidu tikiya jamu tε ko kura ye, ina f kalankεla dw ya jira cogo min na minu Лinєna taariku sereyaw k o k fε u yu yεrε ka hakilina ssli bin faamuyaw kan ani Taariku yεrε fana kan,u ye kalifa (wasiyu) miiri u hakili la ko ye yahuudiyaw ka kuma gilannen ye,a bla u la ka taa silamaw feyi olu fana snna o kuman ma([85]) u ye ni kuma in nasira kε Abudulayi Bunu Sabayi ye min bisikiyalen do, o na Лgnna wεrεw([86]) ko walima ko shiiyaw ka kuman labεnnen do,Hishaamu Bunu Hakamu ye min daminε Hijira san(191)na na tun lakodnen tε ka kn o Лε,ka sr na ma kε Ibinu sabayi ka nasira ye, o na Лgnnaw([87]) payi ni nasu tεmεnenw, minu klsila ka b sahabaw la o knnen do Hishaamu Bunu Hakamu bangeli Лε ni san bi seegin Лgnna ye!

Pati sangana o tyi, ni ye fen ye sahaabaw ye min dn Ali kun kan wali sahaaba dw ye min dn Ali kun kan,ni Taariku yo tanga u ye f kana se bi don in ma!!

A dla,a bε f ko kuma nunu bla kitaabu lasili minu kn ko ye shiya kitaabuw ye,ka sr shiiya ka hakε tε,u ka Taariku kura sebεn,o toyi ba,u ka hakє yєrє fana tє u ku yerε ka Taariku kεrεnkεrεnnen sebε tun!

Unka yala,ni bε f Ibinu Hajari Asikalaani ka gafe kn wa?!.

Asikalaani kεt ka shiihu Bukaari walawalan a ba sabati ka f ko siiyamgw tun bε kira ka layidu ta Ali ye,o hadiisa yalama yalamana u ni Лgn cε, Aayisha bra o kalama,a yI Лεsin o hadiisa in lakalili kεlεli ma na ka hadiisa ye min ni Bukaari yo sabati.a ba fo hadiisa in na ko tuma min na ni saya jiginna kira kan ka sr a kunkolo bε ne woro fila kan, a kirina ka sr ka Лanatikε,a srla ka f: ko: Ala, jεЛgon krtalen do.

(اللهم الرفيق الاعلى)

Ko kira ka kumakan laaban kєra o ye.

Asikalaani,bε ka kuman minε ka b Zahari la Zahari fana bε ka minε ka b dnibaa dw la,olu d ye Uruwata Bunu Zubayiru ye:a kεra I na f Aayisha ye yirali kε maa murutilenw ka kuman lakalelen na,na bε fo maa murutilenw ma larabukan na ko (Rawaafiduw) ko kira (ki-so)ye layidu ta Ali ye kalifaya la,ka ka ka juruw sara.([88])

Unka Asikalaani ni Zahari ani dniba jamakuluw tε se ka senpaara foyi ta ka silaamaya Лεmgya (Ali ma-miya) ЛεЛini, sabu u ka kan ka senpara min ta, u bε na sr u bolo lankolonЛala fen na min ni Aayisha ka hadiisa yo kibaroya bila hadiisa kεnεmanw cεla minu bra kira yr Ali kun kan!.

Seyida Umu Salima yI kali ka Aayisha ka hadiisa flen unkalintigiya, tuma min na na yI kali ka f ko maaw laaban kira ka layidu la o ye Ali Bunu Abii Tli-bi ye!a ko:

(والذي احلف به, ان كان علي لأقرب الناس عهدا برسول الله صلى الله عليه وآله وسلم عدنا رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم غداة بعد غداة يقول:جاء علي؟ مرارا, فجاء بعد, فخرجنا من البيت فقعدنا عند الباب وكنت من أدناهم إلى الباب, فأكب عليه علي, فجعل يساره ويناجيه, ثم قبض صلى الله عليه وآله وسلم من يومه ذاك وكان اقرب الناس به عهدا) ([89])

O kr ye ko:ne ye n kale Ala la na ya sr Ali de ye maaw lasuruman ye kira ka layidu la (kisi ni nεεma ba na smgw kan)anw taara b kira ye (ki-so)tilegan d fε selifana seli d k fe a yi kanto:Ali nana wa?a yo f ka segin segin a kan, o k fε Ali nana, anw bra so kn an yan siki soda la ne tun ka surun soda la ka tεmε u tw kan,Ali yI kuru a kr, a ya daminε a ba gindoЛgnЛa,a bε fεrε na ye,o k fε a nin minεna a la(ki-so)o don kelen na Ali de tun ka suru kira ka layidu la ni mg tw ye.

Sahaabaw tun bε ni dn ali ni Aayisha ma sn a ma, shiihu Bukaari ya ka Hadiisa ta,ka Umu Salima ta toyi, o min lakalicεw tun ka kεnε lakalili siratigε fε!

Umru Bunu Kataabu ni Ibinu Abasi ye baro min kε,o ye baro ye min bε Umu Salima ka kuman in kr bange.

O barow dlakelen ye:Umaru ba yira ka f ka bε Umu Salima ka kuma in kalama,a ba f ko:

(لقد كان النبي يربع فى أمره وقتا ما, ولقد أراد فى مرضه ان يصرح باسمه فمنعت من ذلك, إشفاقا وحيطة على الإسلام! ورب هذه البنية لا تجتمع عليه قريش أبدا).

O kr ye ko: kira tun kεra a ba siki na ka ko in ye waati kn,a ya laЛini a ka bana waati la ka b a ka kalifa tg f,ne ya bali o la hinε ni silaamaya tangali kama, ne ye n kali Ala la a d la ni sira min ye ni ye ni ne yo ta, kurayishikaw tε sn o ma Abada.

Unka Ibinu Abasi ba gεleya ka f ko kira(ki-so)a ye nasu kε Ali kan ka kε kalifa ye,ka yo fana mε Ali yεrε ni Abaasi la.(1)

Kuma wεrε la Umaru bε kurayishikaw ka laЛini gεlεya,a ba f:

(كرهت قريش ان تجتمع فيكم النبوة والخلافة فتجخفوا جخفا, فنظرت قريش لنفسها فاختارت!!)([90])

O kr ye ko:kurayishikaw, ne ya kn nabiЛu-maЛa ni kalifaya ka kε kuriyishi kn walasa u kana yaada, yaada la min ka jugun,kurayishikaw yεrε ye lajεli kε,ka sugantili kε!!

Unka Ibinu Abasi bε dankari Umaru ka ni dalilu in na, a kεlen k ka ka dankari minε ka kε kurana Aaya ye,ni siЛa in na,a ba f:

أما قولك:كرهت قريش! فان الله تعالى قال لقوم:]ذلك بأنهم كرهوا ما انزل الله فاحبط أعمالهم[([91])

O kr ye ko: I ka kuma flen, ki ya kn ko nabiЛuma Лa ni kalifaya ka jε kurayishi kn,o tε tiЛa ye,sabu Ala ko maa dw ma(aka se krtalen do) u yu ban Ala ka kiri jiginnen ma a fana yu ka baaraw bεε ciЛε.

AnI ka kuman min ba f ko: anw(انا كنا نجخف!)

Tun bε yaada, na yaasr an tun bε yaadani kali-ifaya ye an tun na yaada ni somg suruЛa ye fl, unka anw ye mgw ye an jogo pεrεnlen do ka b kira jogo la(ki-so)Ala ya f ale min ma a ka se kortalen do,ko I ka dn E bε jogo lahrmaba kan.

]وانك لعلى خلق عظيم[([92])

Ana kotun:

]واخفض جناحك لمن اتبعك من المؤمنين[([93])

I kI kamankun jigin mg ye min ye I labato ani maa minu tukula I nfε muuminuw la, anI ka kuma min ba f ko kurayishikaw yεrε ye sugantili kε o fana tε tiЛε ye sabu Ala ko a ka se krtalen do.

]وربك يخلق ما يشاء ويختار ما كان لهم الخيرة[([94])

O kro ye ko I dabaama bε fεn dan min ya diya,a bε fєn suganti u ye fεn min nu sago bo la.(hεεrε).

Yaa muuminuw Лεmg i ya dn sisan ko Ala ye sugantili kε a ka danfεnw la maa min ya yεrε ja,na ya sr kurayishikaw tun ye lajεli sawaaba sr,u tun na bεnseman sr!!.

Ni baro in bra kitaabu lasili minu kn u nafa ka bon ks([95])

Ni de ye nasu ka lajεli ye kalifaya hukumu kn min dafalen do

]وربك يخلق ما يشاء ويختار ما كان لهم الخيرة[

Ala bε fεn dan min ya jiya a bε sugantili kε a ka danfεnw na kalifako la a ye maa min suganti o de ya jiya,wo yaw sago ye.

Wa baro jan min beyi ni Usumaani yo munu munu a ka kalifaya waati la ka kafo Ibinu Abaasi ma o bε ni kalifako in bangε kεnε kan kosbε,sabu Usumanu ba ka kuma laban dafa na fli ye ko:

(ولقد علمت ان الامر لكم ولكن قومكم دفعوكم عنه واختزلوه دونكم)

Ne ya dn ka f ko ni kalifako in ye aw ta ye, unka aw yεrε ka mgw yaw digi ka ba Лinini kan, maa wεrεw fana ya bsi aw la, kaw to:

Ibinu Abasi ye ni kr gεlεya a ka jaabi kn a ya sababu f,i na f a yεrε Лε ba la cogo min na,a Лε ba la ka f ko kalifako in ma kε dogo si la tun, Usumaani tε min kalama a ba f:

(أما صرف قومنا عنا الامر فعن حسد قد والله عرفته)([96])

Ko I ka kuma in min ba f ko anw ka mgw ye kalifako yalama ka b anw kan,o ma kε dwεrε la ni haasidiya tε, un ye n kali Ala la E yεrε bo kalama.

Ni bεlajεlen na Лgnna caama sahaabaw yo dn, Taariku fana ya tanga kira smgw ye sahaabaw kan!

O tuma na a bεnna kumabaa ye o ka f ko:kira faatora waati min na, silaam caaman tun bε Ali Bunu Abi Tlibi fanfε ana jεЛgnw,sabu kira tun ye ALI ka taabolo kuntigi ye([97])

Muhaajiruunaw ni Anisruw si ma sika few ka f ko Ali de ye ko in tiki ye kira k fε(ki-so).

 

Ali ka hadisa Nasu (kolojε):

A bangelen do ksbε kalifaya dakun kalanto Taariku kn ka f ko Ali ka bangεli na ka taamasiЛε yira ka can hadiisaw kn min ba ka sugantili yira,ka kε kira ka kalifa ye Ala fε, kira faatolen k fε,(ki-so)nasu kεra a kan natg ye.

A ka kumaw ba ka kalifaya sinsinli yira kira k fε ka sr na ma ke ni danfara jan ye wa kalifaya yalamani ka taa mg wεrεw fε ka sr na ma kε ni tiЛε ye,o kεra nbila ni dankari(dansago)ye,I ka dn Ali ka kumkanw krw bangelen do o Лεfli la.I na f an bε na ye cogo min na.

 

Ali kelen ka hakε La

Ali de ye kira ka hadiisaw lasegin ka na hakili la,a ba ka hakε bangen kalifako la, a tε sslibaa sr, jεn tun ma kε ni kira ka hadiisa lakaleli ye kalifaw ka waati la,u ye maaw bali hadiisa yεrε fli la,f ni min kεra farida d kan nu ba fε ka kiti Лini no ye walima bato bolofaraw:

1-I ka dn maaw farala Лgn kan a ka kalifaya waati la,a ye kutuba kε u cεla min lakodnen do ksbε,a bε kira ka sahaabaw hakili kanda kutuba in kn,a yu Лiniga ko jni ye ni kuma in mεn kira la gadiiru kumi yr la, a bε ka kutuba kε,a baf:

(من كنت مولاه فعلي مولاه)

O kr ye ko:ni nε kεra maa min ka waliju ye (Лεmg)Ali yo ka waliju ye (Лεmg)ni maa min kni ye ni mεn kira la, o ka wili ka seereya!([98])

2-Ali de ye hadiisa dwεrε cεrin kura ye a bo Лεsin Abuubakari ni Umaru ma kεrεnkεrεnnenya la,sabu kira ye kibaroya kε ko a ka sahaaba dw bε na kεlε kε a k fε kurana kr yalamani na I na f ale yεrε ye kεlε kε(ki-so)a jiginni na, Abubakari ya laЛini ale ka kε o ye kira ma ka laЛini tiЛεtigiya,kira yI kanto a ma ko:ayi Umaru fana ya laЛini a yεrε ye o fana garisεgε ma Лa ka tεmε Abuubakari ta kan o k fε kira ye laЛiniw bεε ktikε tuma min a yu kibaroya ko Ali do maa wεrε si tε!([99])

Ni hadiisa nunu o na Лgnna wεrεw, ali ni hadiisa nunu minεna ka b mg wεrε la,o na ta o ta,u minεni ka b Ali la danfara bo ni mg wεrε ta cε,sabu a minεna Ali la ka b kutuba kn mg caamaw cε la,maa si kelen ka hadiisa tε,wa maa kelen si ka hadiisa gilannen tε,wa ni bε Ali ka kalifaya sinsili gεlεman yira wa ba yira fana ko sahaabaw caaman tun bε ni kalama u fililen ta ma!

3-Ali ye hakili lajigin kuraya ni fen ye min ba ka hakε bange Abuubakari kan kεrεnkεrεnnenyala, waati min a ye maaw hakili lajigin ni suuratu Baraa-a minεni ye Abuubakari la!Nisaayi ya lakali ni lakalisira kεnεma ye,a ba minε ka b Ali la:(ki-so)ko kira (ki-so)ye Abuubakari ci ni suuratu Baraa-a ye ka taa Makankaw ma, o k fε a ye Ali tuku a n fε a yI kanto Ali ma: ko:

خذ الكتاب فامض به إلى أهل مكة

Bataki in minε ka taa na ye makankaw ma Ali ko:ne kunna Abuubakari la, un ye Bataki minε a la,Abuubalari seginna ka sr a kun suulilen do a yI kanto: yaa Ala ka ciden, yala fεn jiginna ne kan wa? Kira ko:

 (لا, إني أمرت ان ابلغه أو رجل من أهل بيتي)([100])

Ayi, ne yamaroyala n ka lase,walima cε ka lase min bra ne ka somgw la.

Wa ni hadiisa kelen o kelen ni hadiisa nunu na, o bε Лnini kε mg,la min ba f ko Ali ma foyi Лini a hakε la kalifaya hukumu kn!ni min filε ni ye tuma min na an bε don kutuba in kn,an kεlen k ka cogobali kє Nahaju Balaaga kn.

4-O ye Ali ka kutuba ye min tg ye ko:kutuba shakishakiya damakasi kutuba o kutuba min ni tuma o tuma d bε fara mgw ka danaЛa kan ka taga,a fan fε([101]) o ye Ali ka kumakan lakodnnenba ye min no bangelen do ksbε a ka kalifaya sinsinni la:kutuba shakishakiya file ni ye

(اما والله لقد تقمصها فلان, وانه ليعلم ان محلي منها محل القطب من الرحى, ينحدر عني السيل, ولا يرقى إلي الطير)

O kr ye ko wa laahi n ye n kali Ala la,karisa ye kalifaya fini don,ka sr a ba dn tayi ko ne jyr kalifaya la,o ye wuguden jyr ye wuguba kan ji bε woyo (jigin) ka bn na,unka kn tε yelen na..

فسدلت دونها ثوباً, وطويت عنها كشحا, وطفقت ارتئي بين ان أصول بيد جذاء, أو اصبر على طخية عمياء!فرأيت ان الصبر على هاتا احجى, فصبرت وفي العين قذى وفي الحلق شجا أرى تراثي نهبا!)

O fana kr ye ko:un ye fini wεrε don ka toyi,un ye n kuru ka ba ma pew,un ya daminε n bε miri:yala ka bolo sinsinlen lase kalifaya in ma wa?walima n ka sabali fili fiyenlen kan wa!ne ya ye n ka sabali kalifaya in toli kan, o de suturalen do,un sabalila ka sr kuruji bε n Лε kn,kunaya bε un gn kn ne Лεbε n ka ciЛε taat la ni bsili ye,

حتى مضى الاول لسبيله,فادلى بها الى فلان بعده فيا عجبا! هو يستقيلها في حياته, اذ عقدها لاخر بعد وفاته! لشد ما تشطرا ضرعيها.

O kr ye ko f kalifa fl tεmεnna a ka sira fε,a ye karisa yira ka ka ka kalifa ye, a yεrε k fε.ni ye kabako ye !ka sr a yεrε tun ba fosila ka b kalifaya la a ka Лanamaya waati la,a tilala ka siri maa wεrε la, a faatolen k fε !u fila disi fεrεla ni kalifaya ye
-Abuubakari ni Umaru-

فصبرت على طول المدة, وشدةالمحنةحتى اذا مضى لسبيله جعلها في جماعة زعم اني احدهم! فيالله وللشورى متى اعترض الريب فيّ مع الاول منهم حتى صرت اقرن الى هذه النظائر؟!!.

Ne sabalila waati kuntaalajan kr a nu ka ko kєta jukumaw f tuma min na a tєmєna a ka sira fє ni saya ye-Umaru-a ye kalifaya bila jamakulu cє la a ya bisikiya ko ne yolu d ye,EE kabako yr jam bє Ala ye,ka b Лgnlajε magε) waati jumε sikana gulonna nε na,ka kafo u fl ma f ne taara laban,un bε suma ka taa ni hakilina nunu Лgnna ma,

O tumana Abuubakari fana tun ba dn ko Ali jyr kalifaya la o bI na f wuguden wugoba kan!!

Ni kibaroya kni bε bange a dan bεε la ni maa min ye miirina sanuma ta kalifaya kεcoko la miirina min ni Taariku yo gilan,ina f an Лa daminε ye u bana Ali la, I na f u bana a ka kuma ma cogo min na kalifaya kan,wa sani o cε u bana kira ka hadiisa dw ma minu bε kalifaya sanuya!

Unka tiЛε yεrε bεε ye ni ye, Taariku hakilina nunu jateminε ka sn u ma I tε tiЛε fyi sr i bolo kalifaya hukumu (kiti) kn.

Taariku ma Ali ka kuma si lamε!!Taariku de ye sabatili kε ni fεn ye sika tε min na,no ye ko Ali ma sn ka wotε kε Abuubakari ye Abada f kalo wr k fε Abuubakari ya kulo geren ka b daliluyaw mεnni ma Ali la,ni waati mεnen bεlajεlen kn.

Kuma dw bε Лgn ss Taariku kn, Taariku kalanna si ma o ssli klsi, cogo jumє na Abuuba-kari ni Umaru bu yεrε lebu f ka sr olu de ye hakilina nunu bila Taariku kn anu ka Лεyεlen sira u yo fana bila Taaruku kn.!?

5-Ali ka kuma d kn shuura kεlen k fε, (Лgnlajε) u kεlen ka laЛini ka wotε Usumaani ye:

(لقد علمتم أني أحق بها من غيري, ووالله لأسلمن ما سلمت أمور المسلمين ولم يكن فيها جور إلا علي خاصة, التماسا لاجر ذلك وفضله, وزهدا في ما تنافستموه من زخرفه وزبرجه)([102])

O kr ye ko,aw ya dn ko ne ka kan na ye ka tεmε mg wεrε kan wa ne bε n kali Ala la ne na fen minε fen min kisila silamaw ka kow la-kalifaya-ka sr tli ma kε maa si kan f ne kelen kεrεkεrεnnenЛa- na, ka sr n bo sara no fusamatiya Лini, un bε n yεrε minε ka b fεn na aw bε samasama min n fε jiЛε bεnjakow na masiriw la.

(وقد قال قائل:انك على هذا الامر يابن ابي طالب لحريص فقلت:بل انتم والله لاحرص وابعد, وانا اخص واقرب, وانما طلبت حقا لي, وانتم تحولون بيني وبينه, وتضربون وجهي دونه! فلماقرعته بالحجة في الملا الحاضرين هب كانه بهت لايدري ما يجيبني به)([103])

Ko mg d ya kanto ko: Abuu Tlibi dencε I ka dn I nrlen do ko in na kle kle-kalifaya-ne ko:un Лε n kali Ala la aw de nrlen do a la,ka sr a yr ka jan aw la, wa ne ka kan na ye, un ka surun a la ka tεmε aw kan,i ka dn ne ye n ka hakε de Лini, aw bε kaw banamini n na cε,aw bε ka n Лεda buk jamakuluw cεla,dalilu nunu cira,I na f fiЛε, a ta dn a bε n jaabi ni min ye.

A fbaga na ma kε Saadu Bunu Abii wakasi ye shuura don na, Ina f sunamgw ya f cogo min na,walima Abuu Ubayidata Sakiifa don k fε ina f shiiyaw ya f cogo min na.a mana ka fεn o fεn ye, ni kuma in kni lakodnnen do, mgw bεε ba lakali, I na f sunamg Mu-utazili ba f cogo min na no ye Ibinu Abii Hadiidu ye.([104])

(اللهم اني استعديك على قريش ومن اعانهم, فانهم قطعوا رحمي, وصغروا 7-عظيم منـزلتي, واجمعوا على منازعتي امرا هو لي ثم قالوا: الا ان في الحق ان تاخذه وفي الحق ان تتركه)([105])

Ala ne ba Лini E fε I ka kε kurayishi jukuyabaa ye,ani maa min ye kurayishi demε,I ka dn u ye ne ka sinji tikε, u ye n jyr dgya, u kafola n samasamali kama fεn n fε min ye ne ta ye, o k fε u ko:tiЛε do i ka dn a bε tiЛε na I ko minε a bε tiЛε la tun I ko toyi.

(اما بعد:فانه لما قبض الله نبيه صلى الله عليه وآله وسلم قلنا: نحن اهله 8-  وورثته وعترته واولياؤه دون الناس, لا ينازعنا سلطانه احد ولا يطمع في حقناطامع, اذ انبرى لنا قومنا فغصبونا سلطان نبينا فصارت الامرة لغيرنا).

O tεmεnen k fε, I ka dn tuma min na kira faatola anw ko:an ya ka smgw na tiЛεtabaaw ye,anw ya smgw ye ana ka walijuw(Лεmg)ka tεmε mg tw kan,maa tan sama sama a ka hakε n fε, an ka mgw bangela an kan, ka kalifaya bsi an na, no ye kira ka fanga ye, mara kεra maa wεrε ta ye, min nanw tε kelen ye.

Ni ya ka kutuba daminε ye Madiina duku nrma in kn a ka mara kunfl la, unka a ka mara ma tεmε kalo kelen kan.([106])

 

Kira smgw la:

I na f a bangela walanda tεmεnεnw la cogo min na,an Лan sinsin Ali kelen ka hakε Лεfli kan, unka yan,an bε na sinsin hadiisa kulu wεrεw fli kan minu bε kira ka smgw bεε ka hakεw kofo:

1- (لايقاس بآل محمد صلى الله عليه وآله وسلم من هذه الأمة أحدهم اساس الدين وعماد اليقين ولهم خصائص حق الولاية وفيهم الوصية والوراثة )([107])

O kr ye ko maasi ni kira somgw tε suma (ki nε so) ni Maantow la,olu de ye diinε jsenw ye, olu de ye diinε danganiya ntulomaw ye,walijuya (Лεmgya) hakε jogow bu la,kira ka layidu tiki kalifaya la a na ka ciЛε tiki bu la.

Walijuya (Лεmgya) hakε flen k fε,ni fana ye yr wεrε nat ye,min bε kira ka layidu tiki yira kεnε kan,walima a ba yira ni taamasiЛε ye.([108]) o k fε o ye yr ye, min bε kira ka layidu yira kεnε kan ka taa ale Ali yεrε ma, ana somgw, ka tεmε a Лgnna wεrε kan,unka o na ta o ta,Dktr Muhamadu Amaara bε Ali ka kumakan nunu yr janЛa tiЛε la,walima a Лinεna kεlenw k Taariku kn,unka a ye ni kε walasa ka f ko:anw tε Ali ka kuma na ka bataki nunu sr a ka kutuba kn-minu ni Nahaju Balaaga yu fara Лgn kan ni mankutu nunu ye ni cogo in na!.

Ni bεε kun ye walasa, a ka se ka kumakan demε min tεmε na, tuma min na u ye wasiyuno ye kira ka layidu tiki ye,ko danbeya ka taa shiyamgw ma, kolu de ya gilan. wasiyu ni bε kira ka hadiisa d de kn, no ye

(انت اخي ووصيي)

Ko E ye ne balimacε ye ani n ka layidu tigi.u ko shiyaw ye(wasiyu)falen waziiru la,([109]) waziru kr ye ko(minisiri)(dεmεbaa)wasiyu kr ye kolayidu tikika sr ni hadiisa in ma lakodn sunamgw fε ni dwεrε ye f na kεrawasiyuye!([110]) layidu tiki.

2- (ان الائمة من قريش, غرسوا في هذا البطن من هاشم لاتصلح على سواهم,

ولا تصلح الولاة من غيرهم)([111])

O kr ye,i ka dn kalifaw bε b kurayishi kn,u turula Banii Haashimu kn, kurayishi kn kalifaya tε bεn maa wεrε la nu tε,marabagaw fana tε Лa maa wεrε la nu tε.

I ka dn an ye hadiisa kulu dw ye sisan hadiisa kεnεmaw la, minu ye Banii Haashimu sєkε sєkє ani hadiisa kuluw Taariku ko kεlenw na minu fana bε Bani Haashimu bila kurayishi Лє fє,walima kurayishi te se ka dalilu si kε kalifaya Лinini kama fa ka sr Banii Haashimu ka kan no ye.

3 - (أين تذهبون؟!وأنى توفكون؟! والأعلام قائمة,والآيات واضحة والمنار منصوبة, فأين يتاه بكم؟! وكيف تعمهون وبينكم عترة نبيكم وهم أزمة الحق وأعلام الدين والسنة الصدق؟! فانزلوهم بأحسن منازل القران وردوهم ورودالهيم العطاش أيها الناس خذوها عن خاتم النبيين صلى الله عليه واله وسلم انه يموت من مات منا وليس بميت, ويبلى من بلى منا وليس ببال)([112])

O kr ye ko,aw bε taa min?! aw bε sawaba sr min?! ka sr taamasiЛεw jlen do,ka sr taama-siЛεw Bangelen do,ka sr TaamasiЛε fεεnsεlen do, o tuma aw fili yr bε min?!

Muna aw bε tεmε naw kun ye ka sr aw ka kira somgw baw cεla,ka sr olu de ye tiЛε tigiw ye olu de ye diinε taamasiЛεw ye,olu de ye tiЛε nenkunw ye?!

A yu jigin kurana jyrbaw la, a ka segin I na f mingto bε taa ji nfε cogo min na.

Eeyi Adamadenw a ye kalifaya minε kira laaban bolo(ki-so)I ka dn mg bε sa anw na ka sr o tigi tε su ye, wa maa bε jarabi ni balawu ye anw na ka sr a ma balawu.

Ni ye bankojuku ni nimisaba ye mgw ma, minu ma tuku kira somgw k ka sr daliluw bangelen do.

4 - (إنا سنخ أصلاب أصحاب السفينة, وكما نجا في هاتيك من نجا, ينجو في هذه من ينجو, ويل رهين لمن تخلف عنهموإني فيكم كالكهف لأهل الكهف, وإني فيكم باب حطة من دخل منه نجا ومن تخلف عنه هلك حجة من ذي الحجة في حجة الوداع: إني تركت بين أظهركم ما ان تمسكتم به لن تضلوا بعدى أبدا:كتاب الله وعنزتي أهل بيتي)([113])

O kr ye ko: I ka dn anw ye Nuuhun ka batn (kunu) kn mgw bkolo ye,olu kisila cogo min na ka b tli ma ji pyilen na,a bo cogola kira somgw ka batn (kunu) fana kn maa bε kisi maa min ye kisi Лini ni donni ye u ka batn(kunu)kn, bnε cεjuku bε mg ye mg min fnna baton(kunu) donni k,aw ka dn ne bε aw cεla inaf kuluwokn mgw ka kulu, ne bε I na f tanga bonda, ni maa min dona n kn o kisila, ni maa min fnna a k o tigi halakila, ne ye dalilutiki ye ka b dalilutiki yr hiji kalo la hiji laban na, kira ko don na: ne ye fεn bila aw bolo,na yo minε kaw banban o ma aw tε fili Abada ne k fε:Ala ka kitaabu ani n ka klε, minu ye n smgw ye,

5 ـ (انظروا أهل بيت نبيكم, فألزموا سمتهم, واتبعوا أثرهم,فلن يخرجوكم من هدى,ولن يعيدوكم في ردىفان لبدوا فالبدوا,وان نهضوا فانهضواولا تسبقونهم فتضلوا ولا تتأخروا عنهم فتهلكوا)([114])

O kr ye ko:a ye kira somgw lajε,a ye tuku utaafan k,a yu nw matarafa,u tεna aw b kandan sira kan,wu tε n aw lasegin halaki la, nu yu j a yaw j, wa nu kununa a ye kunu, aw kana bila u Лε aw ka fili, aw kana tu k fε aw ka halaki.

6 - (الم اعمل فيكم بالثقل الاكبر واترك فيكم الثقل الاصغر؟!)([115])

O kr ye ko:a f ne ma baara kε aw cεla ni fεn girima belebeleba ye,ka sr ka fen girima fitiini t aw cεla?!

Fen girima belebeba, o ye kurana ye,fitini ye Hasani ni Husayini ye (ki-so) .

7 - المهدي منا أهل البيت يصلحه الله في ليلة([116])

Ko: Mahdi bε b anw na kira somgw Ala ba labεn su kelen kn Musinadu Ahamadu, na minεni ye ka b Ali la(ki-so).

8 - (المهدي منا من ولد فاطمة)([117])

Mahadi ye anw d ye Fatumata denw d do Suyuuti ka gafe a minεna ka b Ali la(kisi ba ye).

Ali ka kumakanw kilala ni cogo in na,min ni kira ka hadiisaw bra Лgn fε,walima a krw na bε tali kε Лgn na,ana bε Taariku ko kεlenw mankutu a bεlebeleba na fitiini.

 

Danganiya Ali ka hakε la,o lasuruЛalen:

 Ni dalilu caaman nunu,ni maa min ya lajε ji Лamajlen na,o tiki tε sika si sr Ali ka hakε la kalifaya hukumu kn

TiЛa Лinina bεεlajεlen daganiЛana Ali ka kalifaya la,ka sabu kε a jyr jnjn ye kira yr(ki-so)a na ka Лanamaya knnajεεlen ye silamaya Baara la,Ali de tun kεra tenI ka dn a tun kεra kira ka Лanamaya waati la,a tun ba f ko:Ala ko:

]افان مات أو قتل انقلبتم على أعقابكم[([118])

O kr ye ko:a f ni kira faatola walima na fagala aw bε yalama ka taa aw sen tntnw kan.wa laahi n bε kali Ala la an tε segin an sen tntnw kan an kandalen k fε Ala fε,wa laahi n bε kali Al la, ni kira faatora walima a fagala ne bε fagali kε fεn nfε, a ye kεle kε min nfε, f ka taa sa saya ma,wa laahi ne ya balimacε ye ne ya ka waliju (Лεmg) ye,ne ya faniciini den ye, ne ya ka dni ciЛεtabaa ye,jni ka kan na ye ka tεmε ne kan.([119])?!

Unka a ya laЛini tiЛε yεrε la, maaw fana tun ba Лinina wu tun ta dan a Лinini na.( ([120]

 



[1]- Imaama wa Siyaasa:12.

[2]- Isitiiyaabu lajє hashiyatu Isba 3:35. sharihu Nahaju Bala-gafe 6:167-168.

[3] Musinadu Ahamadu 1: 84 88 118 119 - siЛє fila sunanu Nisaayi-kitaabu kn kasyisu-/8542 Bidaaya wa Nihaaya 5:229-232. ani 7:385:a nana sira mugan Лgnna fє.

[4]- Ahamadu ye gadiiru hadiisa lakali sira tan ni knnton fє.Musinadu gafe bko fl fana kn-1:84 ani 88 ani 118,a nasira saba bo kn ani papiye 119 a nako fila bo kn ani 152 ani 331, mussinadu gafe 4:281 ani 368 ani 370 ani 372 a siЛє fila bo kn a gafe 4:347 ani 358.ani 361 ani362 ani419.wa hadiisa ta b caya la f na kєra ( من كذب علي متعمدا فليتبوا مقعده من النار)

O ye hadiisa ye min ba f ko:

ni maa min ye nkalo da nє na o ka pilasi labєn jahanama kn. a ya lab f siЛa 25.

[5]- E ka bidaaya wa Nihaaya lajє 5:228-233-an7383-386.a ya lab f nasira (40)ani hadiisa tєmєnnen min bє Лinigali kє hadiisa gadiiru tiЛєtikiyali la.

[6]- E ka Bidaaya wa Nihaaya lajє 5:233.

[7]- E ka Bidaaya wa Nihaaya lajє 5:233.

[8]- Aaluusiyi Ruuhu Ma-aani6:195 o na kfεta

[9]- E ka fasilu fi Milalu wa Nahalu lajє 4:116 ani 163 Bidaaya wa nihaaya7:29 Baayisu Hasiisu:182.

[10]- Musinadu Ahamadu4:437-438 sunanu tirimiizi 5/3712. kasyisu Nisaayi ka kitaabu, Asiriyi ka kitaabu blen do/65-86 a wlfubaa Ibinu Abii shayiba-fadyilu -Ali-7/58 Ihisaanu shiihu Ibinu Habaani ka dadaЛgn kan.9:41/6890.

[11]- Musinadu Ahamadu5:356 kasyisu asiriyi ka blen:87

[12]- Musinadu Ahamadu1-331 kasyisu Asiriyi ka

[13]- Suuratu Tawuba 9:71.

[14]- A dn ka f ka kє shiyamg ye u ka famuya la:o ye Ali fusaya ni Usumaani ye dwєrє tє no tє,ani Bani umayakaw dgyali!.

[15]- E ka Abaa Isihaaka Asiriyi ka hadiisa blen lajє 60 kitaabu kasyisu kn.

[16]- Musinadu Ahamadu1:331-4:438-5:356 an ye a kuma f nasuw bli la a bєє ba pilasi la.

[17]- Asiriyi kitaabu kasyisu kn min ye WISAYI ka kitaabu ye.

[18]- Musinadu Ahamadu 1:331 a bra Ibinu Abaasi ka hadiisa kn.

[19]- Musitadiraku 3:/133-134-134 ani Zahabii ka lasuruЛalen min ye Zahaba ka gafe ye ani kitaabu suna Ibinu Abii Aasimu ka gaf do min Alibaani ka blen ye.

[20]- Taariku Tbari 2:217 kaamilu fi taariku 2:62-64 siiratu Halabiya 1:461-

[21]- Bidaaya wa Nihaaya 3:38-39.

[22]- Lisaanu Miizaani 4:42no 123.

[23]- lisaanu Miizaani 4:43.

[24]- Bidaaya wa Nihaaya5:228.

[25]- Shiihu Musilimu 4/2308 ka ba lakali f sira damad.

[26]- Sunanu Tirimizi 5/3788, Musinad Ahamadu 3: 17.

[27]- Musinadu Ahamadu 5:182 ani 189.

[28]- Minihaaju suna 4:85 furukaanu Bayina haki wa Baatilu.139.

[29]- Nisaayii ya b a ka kitaabu kn min tg ye sunanu 5/8463 Asiriyi Takiriju kasyisu Ali(ki)a ye lasili damad f a la o d ye Musinadu Ahamadu 1-118 Bazaari/2538-2539 Ibinu Abii Aasimu:1365 Haakimu Musitadiraku 3:109 Ibinu kasiiru fana ya b Bidaya wa Nihaaya kn 5:228 a ko:ko an ka cεkrba ko zahabi ko ni ye hadiisa kεnεma ye yaakuubi fana ya b a ka Taariku kn2:112.

[30]- Kira ka kutuba tun kεra(ki-so)gadiiru kumi kεnε kan Hijikalo tile 18 Hijira san 10 na kira ka faatoli kεra Rabiiyukalo fl tile2 walima tile12 hijira San 11 Ina f taariku yaakuubi ni tbari ni kulayini ya f cogo min na,walima sfarukalo tile 28 Ina f Tbirasi ya f cogo min na.

[31]- Musinadu Ahamadu 1:173-175 ani 184-331 shiihu Bukaari -fadyilu Ali-/3503 shiihu Musilimu fadyilu Ali/2404 a wlfubaa ye Ibinu Abi shiyibata ye-fadyilu Ali-7:496/11-15.

[32]- Ibinu Hazimu fasilu 4:94 Ibinu Tayimiya,Minihaaju suna 4:87-88.

[33]- Shiihu Musilimu-fadyilu Ali-/32.kasyisu ASIRI ka kitaabu blen do-/9-10-43-52 awlfubaa Ibinu Abii shayiba fadyilu Ali-/15.

[34]- Musinadu Ahamadu 1:331 kasyisu Asiri ka blen do/23, Musitadiraku 3:132-133 a bε nana sisan.

[35]- Shiihu Bukaari -B Ahakaamu/8461 shiihu Musilimu Imaaratu/1821-1822 Musinadu Ahamadu -B 1:398-406 sunanu Abii daawuda/4280 sunanu Tirimizi-kitaabu fitani/2223 Masbiihu suna 4/4680 o de la dktr Nashaari ba f kitaabu kn min ye Nasha-atu fikiri falisafi fi Isilami kn 1:448 ani 2-218. ko kalifa cε tanifil ka hakilina ko tε tiЛε ye wa ko srlen tε - -silamaya kn I ka dn o ye sufε cugancogan ye.

[36]- Suuratu Ahazaabu 33:33.

[37]- Shiihu Musilimu fadyilu sahaaba-/2424 sunanu tirimiizi /5787-3871 Musinadu Ahamadu 4:107 ani 6:291 ani 304. Masbihu suna4:183/ 4796 Asibaabu Nuzuulu:200 ani kitaabu

[38]- Sunanu Ibinu Maajata 2/4087.

[39]- Musinadu AHAMADU3:3-62-64-80-82.

[40]- Sunanu Abii Daawuda/4284 Taariku Bukaari 3:346 Masbi-ihu suna/4211.

[41]- E ka fatihu Baari lajε shiihu Bukaari sarihu kn 13:180-183 Irishaadu saari ani sarihi shiihu Bukaari:15-212-213 shiihu Musilimu- -sharihu Nawawi 12:201-203 Bidaaya wa Nihaaya 6:278-281.

[42]- Ahadu kadiimu-safaru Takiwiinu-Isihaahu17 Aaya:20.

[43]- E ka Bidaaya wa Nihaaya 6:280.

[44]- Imaama wa siyaasa lajε:12-16 kaamilu fii Taariku2:329-330.

[45]- Suurat shu-ara 26:214..

[46]- Tbakaatu kuburaa 3:21 Siiratu Ibinu Hishaamu 1:228 kitaabu Awaayilu:91-93 Badi-u wa taariku4:145 siiratu Nabawiya Ibinu Habaani:67 jawaamiyu siira Ibinu Hazimu:45.siiratu Nabawiya zahabii:70 Isba 4:269.

([47]) Musinadu Ahamadu 1:209 Musitadiraku 3:183 a lasuruЛalen Zahabi fε.kasyisu Asiri ka kitaabu blen-/2-ani 3.Taariku Tbari 2:311 Majimawu Zawaayidu 9: 103.

[48]- Nahaju balaga Subuhu Slihu ka walanwalannen; 300 301 kutuba 192.

[49]- Nahaju Balaaga subuhi slihu ka walanwalanli:300-301 kutuba 192.

[50]- Kasyisu Asiri ka kitaabu blen do/127 ani 128 ani 129.

[51]- Kasyisu-Asiri ka kitaabu blen do/120

[52]- Musinadu Ahamadu5:26.

[53]- Musinadu Ahamadu 1:23 sunanu Tirimizii 5/3720 Masbi-ihu suna/4:4769 Tbaakaatu kubura3:22 Bidaaya wa Nihaaya 7:371 Dalaayilu Nubuwaa, Bayihikii ka kitaabu blen do 4:209.

[54]- Sunanu Ibinu Hishaamu 2:109.

[55]- Isba 2:30 sa-adu Bunu ubaada ka bayamali.

[56]- Fadyilu Ali a wlfubaa ye Ibinu Abii shayiba ye-7/17 sunanu Nisaayi5/8402.kasyisu.

[57]- Ibinu Abii shayiba o ya wlfuba ye fadyilu Ali.

[58]- Haakimu ni zahabii Musitadiraku 3:37 ana lasuruЛalen.

[59]- Musinadu Ahamadu3:82 shiihu Ibinu Habaani9:46/6898 a wlfuba Ibinu Abii shayiba fadyilu ALI-7/19 Bidaaya wa Nihaaya 7:398.

[60]- Musinadu Ahamadu 1-3:331 ani3:212 ani 283 ani 4:164 kasyisu Asiri ka blen-/23 ani 72 ani73 wa bεε ya kε hadiis kεnε ma ye

[61]- Musinadu Ahamadu1:331 sunanu tirimiizi5/3722 kasyisu Asiriyi ka blen-/23 ani 41 Bidaaya wa Nihaaya 7:374 ani379. Fatihu Baari7:13, Isba 4:270.

[62]- Musinadu Ahamadu1:331 sunanu tirimiizi5/3722 kasyisu Asiriyi ka blen-/23 ani 41 Bidaaya wa Nihaaya 7:374 ani379. fatihu Baari7:13,Isba 4:270.

[63]- Sunanu Tirimiizi5/3726 Masbiihu suna 4/4773 jaami-u usuulu 9/6493 Bidaaya wa Nihaaya 7:369.

[64]- Kaamilu fi taariku2:302 E ka Hijatu wadaayi lajє sunamgw ka kitaabu tw kn.

[65]- Kasyisu Asiriyi ka blen-/112 ani 113 Nisaayi ni Ibinu Maajata ani Ibinu kuzayima ya b ni Лε wεrε ye.

[66]- Suuratu Tha20:132.

[67]- Sunanu Kubura 5:139/8493.

[68]- Sunanu Kubura 5:139/8493 ani 8494.

[69]- Minihaaju suna3:11-12 Musitadiraku 3:125 Majima u Zawaa-idu 9:130 swaa-iku Muhirika :127 Bonda a so fl1 Taari-ku kilafa:161.

[70]- Abu Haatimi Raazi kitaabu ziina:259 Abudulahi saluumu saamirayi ka kitaabu sεkεsεkεlen do. Muhamadu karidi Ali:kuttu shaami. Taariku Ibinu kaliduuni3:224:215.

[71]- Isitiiaabu 3:55 Taariiku yaakuubii2:124 Taariku Tbari3:202 kaamilu fi Taariku 2:335 sharihu Nahaju Balaaga 6:21.

[72]- Nisaayi ya lab ni lakalili kεnεman ye sunanu kuburaa kn 5:139/8495.

[73]- Taariku tbari4:557.

[74]- Muruuju zahabi3:21 waka atu sfayini:118-120 sharihu Naha-ju Balaga 3:118.Bataki in laaban beyi o bεna na a nayr la ЛεЛini-ni wεrε kn min bε da in kan.

[75]- Musinadu Ahamadu 4:281 Tafisiiru Raazii12:49-50 sibitu Ibinu jawuzii Tazikiratu kawaasi:29-30.

[76]- Suuratu Maayida 5:55.

[77]- Ruhu Ma-ani6:167.

[78]- Maalimu Taniziilu-Bagawi ka gafe do-2:272 kashaafu1:649 Tafisiiru Raazii 12:26 Tafisiiru.

[79] - Abudu Raziku ya lab ani Abudu Bunu Hamiidu ani .

[80]- Muruuju zahabu 3:21 waka-atu sfayini:118 sharihu Nahaju Balaaga 3:188.

[81] - Muruuju Zahabi 3:8.

[82]- Majimawu zawaayidu 9:146.

[83]- Sharihu Nahaju Balaaga 1:143-150.

[84]- Taariku yaakuubi2:171 waka atu sfayini:103-104 sharihu Nahaju Balaaga3:81-82 sharuhu Nahaju Balaaga1:143-150.(o bε bonda kn min bε Ali ka kalifaya kof.

[85] - Musitafa Hilimi ka kitaabu no ye- Nizmi kilaafa ye:157.

[86] - Ina f kashi ya yalama a ka gafe kn min bε hadiisa cεw kan, min ye Abudulayi Bunu sabaayi kitabu bayalamanen ye.

[87] - Muhamadu Amarata kilaafa wa Nashi-atu Ahazaabu Isilamiya do:155.

[88] - Fatihu Baari fi sharihu shiihu Bukaari8:122.

[89]- Musinadu Ahamadu 6:300 Hayisami ya kε hadiisa kεnεman ye Majimawu Zawaayidu kn9:112.

1 - Sharihu Nahaju Balaaga 12:21 a minεna ka b Ahamadu bunu Abii thiru la a ka -Taariku Bagidaadi kn.

[90]-Yaada yεrε bonЛa, sonyεrεye.

[91]- Surat Muhamadu 47: 9.

[92]- Suuratu kalamu 68:4.

[93]- Suurat shuwara 16:215.

[94]- Suuratu kissu 28:68.

[95]- Taariku Tbari 4:223 kaamilu fi Taariku3:63.65.sharihu

[96]- Zubayiru Bunu Bikari ye ni lakali a ka kitaabu kn min tg ye ko (Muwafakiyaati)Ibinu Abi -Hadiidu fana ya minε ka b ale la Nahaju balaaga kn9:9.

[97]- Ahamadu Abaasu slihu Mujalatu (kitaabu)min bra kεεri janwiyekalo kn sam 1965 Muhamadu jawadu Muginiya fa ya minε ka ba la kitaabu kn min tg ye ko shiiyatu fi Miizaani:431.

[98] - A tεmεnna Лεfε ani gafe lasili minu beyi na bra olu kn, segin a kan :papie 109- nana.

[99] - Sunanu Tirimiizi 5/3715 sunanu kubura-Naayi ka kitaabu do 5/8416.A tεmε na.

[100]- Sunanu Nisaayi5:128/8461.

[101]- Ibinu Hadiidu ye a kumakan in lakali ka b a ka karamg cεkrbaw la,min ba f ko:un bε un kali Ala la,ne ye kutuba in sr ka b kitabu kn min gilana sani Radiyu sharifu ka dan ni san 2000 ye, Radiyu sharifu min filε ni ye ale de ye Ali ka kutubaw ana ka batakiw fara  Лgu kan Nahaju Balaaga kn.

[102]- Nahaju Balaaga-subuhi slihu ka gafe segεsgelen do-:102 kutuba 74.

[103]- Nahaju Balaaga subuhi slihu ka segεsegεli do Nahaju Balaga :246 kutuba172.

[104]- Sharihu Nahaju Balaaga Ibinu Abii Hadiidu ka gafe-9:305.

[105]- Nahaju Balaaga subuhu slihu ka segεsεgεlen:246 kutuba 172.

[106]- Sharihu Nahaju Balaaga Ibinu Hadiidu ka kitaabu:1:307 a ya minε Madaayini la

[107]- Nahaju Balaaga subuhu slihu sεkεsεkεlen:47 kutuba2.na kn.

[108]- E ka Nahaju Balaaga lajε-Dktr subuhu slihu ka sεkεsekεlen:-kutuba88 182.

[109]- Muhamadu Amaarata kilaafatu wa Nasha-atu Mazaahibu Isilaamiya:33-157-158.

[110]- Ma-alimu taniziilu-Bagawi ka gafe do 4:278 Taariku Tbari 2:217 Tafisiiru kaazinu 3:371-372 Mukitasru Taariku Dimashika 17:310-311 sharihu Nahaju Balaaga -13:244. Munitakabu kanizu umaalu a bε Musinadu Ahamadu ka Лεfli misεnman kn 5:41-42.

[111]- Nahaju Balaaga subuhu shihu ka kitaabu201 kutuba 144.

[112]- Nahaju Balaaga D. subuhu snihu ka sεgεsεgεlen:119- kutuba 87.

[113]- Taariku yakuubii2:211-212.

[114] - Nahaju Balaaga D. subuhu slihu ka sεkεsεkεlen :143-kutuba 97.

[115] - Nahaju Balaaga D. subuhu slihu ka sεkεsεkεlen :119-kutuba 87.

[116] - Musinadu Ahamadu 1: 84.

[117] - Suyuuti, Musinadu faatima: 94/224 min gilana kitaabu gila-nyr Aziizi la min bε Hayidara Abaadi la

[118]- Suuratu Aali Imurani 3:144.

[119]- Musitadiraku 3:126 Majimawu zawaa-idi9:134 a ko ka cεw ka kεnε, no ye hadiisa lakalibaacεw ye ku ka lakalili ka kεnε.

[120]- Akaa-idu faatimatu zahara wali faatimiyuuna.

 

 

index