back

Лεsinyor fl: Abuubakari ka kalifaya daliluya la

next

  

 

 

I ka dn kumakεla dw ye abuubakari kakalifaya sabati ni nasuw ye kab kurana ni hadiisa kn, an bε no na famaw yira ni sinsinni ye a suruЛali la an ba daminε suna na hadiisa ka sabu kε ale walanwalannen do kosbε, ani ka sabuk kurana aayaw sεmεnen do, a ka kalifaya gilanni na asεmenentε a ka kalifaya sabatili la.

 

Nasu fl:suna fl:hadiisafl:

 

Nasu fl:  kira ko (ki-so) a ka bana na a faatola min na: a ye Abubakari yamaroya a ka seli ni mgw ye.

( مروا ابابكر فليصل بالناس)

Dw ya ye ka f ni hadiisa in bε Abuubakari ka kalifaya jira, hali na ya sr o dogolen don ka sr a ma kε danfara ye seli Alimamiya ni mantow ka Alimamiya ni Лgn cε.

U yu ka daliliya kε ni sahaaba dw ka kuma ye Abubakari fε no ye:

((ارتضاك رسول الله لد يننا, أفلا  نرضاك لدنيانا؟!))

Ko kira jiЛεna I ma kI k an ka diinε Лεmg ye a f an tε jiЛε I ma ka kε an ka jiЛε Лεmg ye. Wa min ye kabako ye ni kumakan laabaa in na, o ye kuma in danbeyali ye ka taa Ali Bunu Abii tkibi ma ([1])!!

Mankan wililen hakε d bε ni kuma dafε ani Abubakari ka yamaroyali in kira fε, o manka wililen bε hadiisa in laЛini bεε tunu ani jaabi fεn o fεn no de bε b hadiisa in kn a bo bεε kunu:

Manka fl: o ye ka f ko danfara tε seli Alimaamiya ni jama kuntikiya ni Лgn cε o ye kabako ye kosbε min kabakoya ka bon ka tεmε o fana kan, o ye Jurujaani ka kumakan ye min ba f ko:

(لا قائل بالفصل)([2])

Maa si teyi min baa f ko danfara bε Лεmgya fila in ni Лgε cε. Alimaamiya seli la, ani jiЛε kuntikiya.

Ibinu Hazimu ya jira kεnε kan ko ni ko fila sumali Лgn ma ka sr suku kelen tε, o dun ye filiba ye, a ko: ni maa min ya f ko Abubakari kεra adamadenw ka Лεmg ye fεn bεε la-jama kuntikiya- walima jama kuntigiya ka sabu kε a kεli ye seli Alimaami ye, o ye nkalon ye daginεЛa yεrε la, sabu a tε se ka f ko maa o maa no kεra seli Alimaami ye ko de bε kε Alimaami ye kalifaya hukumu kn. Sabu maa min bε se kalan na ka tεmε bεε kan o bε se ka kε seli Alimaami ye hali no kεra siya wεrε ye walima Arabu. Unka ni kalifaya ma kan ni maa si ye, sabu kurayishikaw dama de ka kan ni kalifaya ye, cogo jumε sumaЛgna bε kε fεn fila ni Лgn cε minu tε kelen ye?!([3])

Shεki Abu Zahara bε ni Лgna sumaЛgnna bali ani ka kε dalilu ye a bo fana bali a ba f: ko maa dw ye tali kε ni nasu in na ka Abubakari ka kalifaya yira no ye silamaw ka kow la u ka kumakεlaw yu kanto:

( لقد رضيه عليه السلا م لد يننا, أفلا نرضاه لدنيانا)

Ko kira jirenna na ye ka kε an ka diinε Лεmg ye, a f an tε jiЛε na ye ka kε an ka diЛε Лεmg ye. Unka u ye fεn sabati min mankan ni sabati ye, sabu jiЛε taabolo polotiki Лεmgya o ni bato Лεmgya tε kelen ye taamashiЛε tε banke o la. min bε ni bεε san fε, fεn ma kε sakiifa (Лgnlajεrε cibaa kεlen ku gεn) kεnε kan, sakiifa kεnε min ni muhaajiruunaw ni Anisruw ye Лgn sama sama kε kaliifa byrko la kabiilaw cεla, ku to Лgn sama sama na mg d yi kanto jama na, ka daliluya kε ni kumakan tεmεnnen ye, ka sr u ma dancε sigi seli Alimaamiya, ni silamaw kunko tali Alimaamiya ni Лgn cε.([4])

Min bε jate minε kuma in na o ye hadiisa in danbeyali ye ka taa Ali ma (ki-so) o tiЛε yr ka jan ksbε, o kuma in tiЛε tε sr o la, ka sabu kε suna kitaabu kεnεmaw ye min sabati ko Ali ma wotε kε Abubakari ye f kalo wr tεmεnen k fε([5]) I na f kuma min minεna ka b Ali la, o no tε kelen ye, (a ka jaabi) tuma min na u ka daliluya in kuma sera a ma, ka f ko kurayishiw de ye kira ka mgw na ka smgw ye ani maa min ka kan ni Лεmgya ye a ko:(ki-so)

( احتجوا بالشجرة و أضاعوا الثمرة)([6])

U ye daliluya kε ni jirisun ye ka den tunu.

Mankan filana: I ka dn seli Alimaamiya sunamgw ka kalan taabolo la fusamaciya nafa foyi tε jate o la, u ka fiku (diinε faamuya) ba ben ka fusamaci bila k fε a ka fusa ni min ye ko bila Лεfε, wa ali taabolo in ba daga faasiku (jgjugu ni faajiruti-εnnikεla) ka kε Ala ЛεsiraЛε jnw ni Лumankεlaw ka Alimaami ye. A ye seli Лumakεla bεε k fε ani faajiru (tiεnnikεla) bεε k f ε.

 (صلوا وراء كل بر وفاجر)

Mankan-saban: Ahamadu ni Musilimu ani Abuu daawuda ni Ibinu Maaja ani Nisayi, ko Abudu Rahamani Bunu Awufu kεra silamaw ka Alimaami ye ka sr kira yεrε bu cεla([7]) (ki-so).

Ni hadiisa in bε hadiisa sabati min bε Abubakari ka Alimaamiya, yira, I na f a bεna cogo min na, o tuma dalilu ye Abudu Rahamaani Bunu Awufu fana yira, sabu o bilali Alimaamiya la o de kafusa na Лε lajεli kε kow sumali la Лgn na ([8])

Manka naani na: Shiihu bukaari kn: saalimu min ye Abii Huzayifa ka jn ye (maralimg) o tun bε muhaajiruuna flow, ni kira ka sahaabaw laseli kuuba misiri kn ka sr Abubakari ni Umaru ni Abuu salima ni Aamuru Bunu Rabiiya bu cεla.([9])

Umaru bunu Aasi tun ye Лεmg ye(zaatu salaasilu) kεledenw kuna, w ale de tun yu ka Alimaami ye seli la, fa ye seli dw kε nu ye ka sr a bε janaaba la, ka sr Abubalari ni Umaru ani Abuu ubiyida bu cεla([10])

Yala daliluya bε kε ka f saalimu ni Umaru Bunu Aasi ka fusa ni Abuubakari ni Umaru ni Abii Ubayida ye wa, wa yala A bε se ka f ka ka kan ni kalifaya ye ka tεmε olu kan wa?.

Mankan duuru na: an bo kolosi pЛi(tmi) nataw la:A sabatila hadisa sira bεε la ni lakalili dafalen ye ko tuma min na Abuubakari ye seli daminε ko kira bla (ki-so) ka sr a dulonnen do cε fila kan na, no ye Ali ani fadilu Bunu Abaasi ye Abuubakari teruna ka taa k fε ka b a jyr la ka sr a bε kira kfε ka seli, kira kinibolo yanfan fε.

A- Abuu Faraji Ibinu Jawuzi ye ni sabati sεgεsεgεli bolo ma, kitaabu d kn a ya dansiki kε ni ko in kama a ya tilan ka taa bonda saba la, a ye bonda flo kε kira ka bli (ki-so) sabatili ye ka taa seli in na ani Abuubakari seginni ka taa kfε, ka b Alimaamiya la, a ye bonda filana kεrεnkεrεn fiku dnnaw ka (faraЛgnkan) walan walanni kuma kan, a ye Abuu hunayifa ni Maaliki ni shaafiyu ni Ahamadu tkw f fiku dnaw la. Bonda sabanana kibaroya minu ba jira ko Abuubakari selila ni mgw ye, a bo lagosi, wa dnibaa minu yo f a bolu wele ku mankutu ko kanagεlεnw do ani nindingn mgw.([11])

Asikalaani ko: ko hadiisaw cayala ka b Ayisha la ni tigεnkan ye ko kira de selila ni mgw ye, ni seli in na A kεra Alimaami ye seli in na.([12])

Kabiini yan mg dw ko:nan ye hadiisa (baro) laban in lajε an bε daliluya kε ka hadiisa in byr Лini ani nakasi ni dεsε (dafabaliya ani kuntaalasuruЛa)min bε hadiisa in na, ko Лinini o ye ka f kira (ki-so)tuma min na a fari laafiyala a kan na ye fangan sr a bra f ka taa misiri la, a bilala Лεfε ka Abubakari lataa k fε ka ba pilasi la, a yεrε ya j a pilasi la. Na ya sr Abubakari ka Alimaamiya tun ye kira ka yamaroya ye, a tun na toyi ka kε Alimaami ye a yεrε ka seli a k fε ina f a selila Abudu Rahamaani Bunu awufu kfε cogo min na.([13])

B-min bε kuma tεmεlen in son ji la o minεna ka b Ibunu Abaasi la, ko yani Bilaali ka seli in weele kira ko:(ki-so)

(ادعوا عليا) فقالت عائشة:لو دعوت ابابكر! وقالت حفصة:لو دعوت عمر! وقالت أم الفضل لو دعوت العباس! فلما اجتمعوا رفع رسول الله صلى الله عليه واله وسلم رأسه فلم ير عليا)([14])

A ko a ye Ali weele,Aayisha ko:nI tun ye Abu-ubakari weele! Hafusa ko ni tun ye Umaru weele, Umu fadilu ko ni tun ye Abaasu weele tuma min na u farala Лgn kan kira ya kun krta a ma Ali ye!!

C- ni bε fεn bεεlajεlen sabati min minana Ali la (ki) ko a tun ba f:

ان عائشة هي التي أمرت بلالا ان يأمر اباها ليصل بالناس, لان رسول الله صلى الله عليه واله وسلم قال: (ليصل بهم أحدهم) ولم يعين.

Ko Aayisha de ye Bilaali yamaroya ka ka f a faa ye a ka seli ni mgw ye ko sabu kira ko (ki-so)ko mg d ka seli ni mgw ye ka sr a ma mg suganti.Ali tun kεrε a bo fa ka sahaabaw ye u ka fεrεli caama na Ali tun ba f (ki) ko Ala ka cibaa (kiso)muna, a tun ba f:

(إنكن لصويحبات يوسف)

I ka dn aw ye Yusufu jeЛgn musoniw ye f na kεra kalalafili ye kana ni lahalaya in ma ani dimi jirali lahaalaya la, sabu ale Aayisha ni Hafusa olu fila de sinna ku faw suganti ko bεna ni kira bli ye (ki-so-) a ya pilasi ta ni ka b Alimaami jyr la (miiraabu)([15])

Ni cogo min filε, cogoya do min ni minεni ka kan ka kε na ye ka baara kε na ye, wa nasu in nafa si tε sr, ani ko kεlen kεnεkan, o fana nafa si tε sr ko toyi ka sabu kε walanwanlanni tεmεnnen in ye wa bε se ka Лa an ka klsili dw fara tεmεnen in kan min nafa tε dgya.

O klsili d ye : fngonЛgnЛaba ye Лgn sama sama min bε hadiisaw ni Лgn cε ni kεlen in kan Ibunu Hajari Asikalani ye Лεfli ko la ka tila ka laЛini ka bε bεgnЛa kε o hadiisaw ni Лgn cε cεsiri k fε.([16])

O d ye:mgdw ka klsili ye minu bε haadiisa bεε nkalotigiya, olu ko, ko hadiisa in mankεnε ka sabu kε a minεni ye ka b Aayisha la:([17]) o de koson a dalilu ma tilen.

A d ye ko Ibunu Abaasi ye Aayisha ka hadiisa in lagosi ni kekuya ye hadiisa lakalibaaw mo klsi, tunma min na ni Aayisha ba f a ka hadiisa kn ko:

( خرج النبي يتهادى بين رجلين احد هما الفضل بن العباس)

Kira bra (ki-so) ka sr a sinsinsinnen do cε fila ni Лgn cε ko dlakelen ye Fadulu Bunu Abaasi ye ka sr a tε cε filanan tk f, tuma min mgw dlakelen ye kuma in jira Abudulayi Bunu Abaasi la, Ibinu Abaasu ka ma, yala I bε cε filanan dn wa min tg ma f Aayisha fε?.

A ya kanto, ayi .(unun)

Ibinu Abaasu ko, o ye Ali Bunu Abuu Tlibi ye, unka Aayisha dusu tun trlen bε Ali kr a tun tε hεεrε kanu ni Ali ye.([18])

Mankan wrna: kokrdna dow ni siiradn-naw (sratigεdnbaw) kila bεε ya jira kaf ko Abubakari tun kεra kira ka bana don labanw la, a tun yamaroyalen do ka b ka taa Usaama ka kεlεbolo la, kira tun kεra a bε gεlεyali kε ksbε Usaama ka kεlebolo labεnni teliyali la, o kεleyrlataga ni seli Alimaamiya bε ben cogo juma na? Sanko ka f ko kira ye taamasiЛε di ka kε kalifa ye:

Ibinu tayimiya ya ye ka f ko ssli bε ko fila in ni Лgn cε, a ya nkalontigiya ka f ko Abubakari tg tun ma f Usaama ka kεlebolo la([19])

Unka Ibinu Tayimiya ka ni Лgnna balili o tε se ka jyr in kisi ka b tiЛε flen in ma, no ye Abubakari srli ye Usaama ka kεledenw cεla, wa Ibnu Tayimiya mana ni dalilu si ye min ba ka kuma sn ji la . ka sr Abubakari tk nana gafe lasili caama na minu ba sabati ka f ko Abubakari tk fra kεledenw fε. Wa Ibunu Tayimiya jεgw bεε ya f ko Abubakari ka bila Лεfε ka seli ni mgw ye ko ye tiЛε ye ka sr daliluya tu bolo.

Abubakari togo fli balili, walima Taariku dna dw bani o lakalili ma, I ka dn o bε segin ka taa olu yεrε ka sugantili ma anu ka taasira lapasali, wa dwεrε si ta la no tε, sabu u ya famuya dankinεya yεrε la ko Abubakari ka Alimaamiya sabatili tε se ka Лa Abada ka sr a tun tg bε Usaama ka kεledenw na, o tε se ka sabati ka sr Abubakari yamaroyalen do ni bli ye Madiina kn kira ka faatoli tile damad kn ka sr a ye Usaama ka kεlεden ye ka sr Usaama ye kamalen (funagε) ye san tanniseegi. ([20]) Лgnna.

 

Nasuwεrεw: (kolojε-hadiisakolo)

Nasu kuma fbaaw kalifa sikiko la u ma nasu tεmεnen in sabati, u seginna ka taa nasu wεrε ma min jεlen do kalifa sikiko kan, unka tεЛε yεrε la nasuw do minu bε sika sika wili u yεrε la-u yεrε kan, biskiya si teyi o nasu tiЛεtikiyali la, sikaw do minu bε wili nasu nasiraw nan kumakanw la, o nasuw la nafama o ye ni ye:

1-ko muso d ye kira Лinikan (ki-so) fεn do la a ya yamaroya ka segin kana a feyi muso in ko :Eyi Ala ka cibaa, I ya ye wa ni nana ni mI sr yan dun?-Inaf a kanbε kira ka saya ma kira ko:(nI ma n sr yan I kana Abubakari ma([21])

Wa ni hadiisa in, cεkrba fila benna a kan Bukaari ni Musilimu- nacogo kelen na, o ye: Ibiraahimu Ibunu Saadu ya mnε ka ba fa la, o ya minε ka b Muhamadu Bunu jubayiru Bunu Mutiimu la O ya minε ka ba fa la, Jubayiru Bunu Mutiimu ko:muso do ye kira Лinika (ki-so)maa si ma hadiisa in minε ka b sahaabaw la f na kεra jubayiru Bunu Mutimu ye, wa maawεrε ma minε ka b jubayiru la f na kεra a den Muhamadu ye wa maa wεrε ma minε Muhamadu la f na kεra sa-adu ye, (o ye Ibirahim Bunu Abudu Rahamani bunu Awufu den ye,) wa ma wεrε maa minε ka b saadu la f na kεra a den Ibiraahimu ye o kfε hadiisalakalilaw ya minε ka b Ibirahimu bunu sa-adu la!

Hadiisa nasira ssli: lajεko kelen pe ni hadiisa nasira la, min yr kajan ka b fεrεkε la min bε jigiyaw tiЛε, jigiya minu na bε Лa sirili ka kε o kan

Jubayiru Bunu Mutiimu ye maalabilalen d ye maka dayεli la, kira ye mg minu minε ka kila ka fu ma, a ye taa aw ye maa labilalenw ye, wa Ale de ye Abuubakari jenЛg ye a ye danbew ni kurayishi kibaaroyaw kalan a bolo([22]) Aayisha tun bε weele Jubayiru la, yani kira ka furu([23]) (ki-so) maa dw ko kolu ye maa dusukun delilenw ye, min tun bε nisongon sara ko Jubayiru tun ye maaba ye a ka mgw cεla no ye Bani nawufali ye, olu ye Bani umayakaw jεЛgw ye jaahiliya ni silaamaya tunma na, wa ale de ye maa duuru dlakelen ye (Amuru Bunu Aasi) minu dansikila Abi Muusa Ashi-ari yr ka kε Лgnye mg ye kiri tunmana, olu maa duuru ye: Jubayiru Bunu Muti-imu, ni Abudulayi Bunu Zubayiru ni Abudulahi Bunu Amuru Bunu Aasi ni Abu jahamu Bunu Huzayifa ani Abudu Rahamaani Bunu Harisu Bunu Hishamu Bunu Mugiira ye wa nunu bεε jegεlen tun do ka b Ali ma (ki) o tuma na Ibinu Zubayiru den ani Abudu Rahamaani Bunu Harisu olu fila tun bε jamalu kεlεdenw na minu ye Ali kεlε (ki) Basura kn Abudulahi Bunu Amuru ana fa Amuru Bunu Aasi olu tun bε Mua-awiya ka mgw la, Jubayiru ni Abu Jahamu olu ye maka dayεlεli silamaw ye wu laЛini bε Bani umayakaw fε ([24])

Mahamadu Bunu jubayiru Bunu Mutiimu: ale de ya fbaga ye ko Abudu Maliku Bunu Mariwaani Ale ya Лinika: yala anw ni aw- a kanbε Bani umayiyakaw ma-tun tε fuduulu ([25]) mgw jεgya la wa? Muha-madu Bunu Jubayiru Bunu Mutiimu ya kanto a ma: ayi walaahi yaa Muuminuw Лεmg, anw tun bra ka sr aw bu cεla, wa aw bolow nanw bolow bεε tun ye kelen ye jaahiliya ni silamaya waati la ([26])

Muhamadu ye Ali ni Hasani jεgεn ka b kalifaya la (ki-so) u ka kεlε la ni Mua-awiya ye, tuma mini na bεn baana u ni Лgn cε Muhamadu tun ye nnabila ye Madiinεkaw ka jamakulu la ka taa Muaawiya woteli kama([27]) unka saadu Bunu Ibirahimu Bunu Abudu Rahamaani Bun awufu ale tun ye kiri tigεla ye Bani umayakaw ka masa dw fε Madiina([28]) Kn.

          1)        Unka a den Ibirahimu Bunu saadu ale ye ngniti ki ni dnkilidala ye a tun bε gitari f (ungni) ni bere ye ka dnkili da, hadiisatiki dw nana ku bεna hadiisa minε a bolo u ya sr a bε donkilida la u ya toyi ka taa, Ibirahimu ya kali kale tε hadiisa lakali fa ka donkili da ko k fε a kεra silamaw ka wariso Лεmg ye Bagidaadi, haarun Rashidu ka yamaroya hukumu kn.([29])

Nasu min nana ni nasira kelen in na, Ibunu Hazimu ye lajεli kε o la, ana Лgnnaw ko kε nasu bangelen ye Abuubakari ka kalifaya sabatili la ([30])! unka Jurijaani ani Tafutazaani olu fila mo f ka tεmε a nasira kan wa a daliluya ka dgn fana([31])!

Hadiisa kisε (kolo) ssli: kumakan-senpara wεrε ka taa Лεfε sεkεsεkεli siratigε la, an bε ja wεrε ye Лεfε min faamuya jεεlen do ka tεmε tεmεlen kan, sabu o bε hadiisa in bilacogo yira an na hadiisa kεnεmaw dnyr la minu bra Ali kan (ki) ni hadiis in yεrε kumakan jaati ye.

Tuma min na kira nana (ki-so) Sfiyatu ko: min ye Muuminuw Ba ye.

(يا رسول الله لكل امرأة من نسائك أهل تلجا إليهم,وانك أجليت أهلي, فان حدث حدث فإلى من؟ قال صلى الله عليه واله وسلم (إلى علي بن أبي طالب)" ([32])

A ko eyi kira I ka musu kelen o kelen somgw bu la u bε segin ka taa minu ma I ka dn e ye ne smgw bonЛa ni ko d kεra an ka segin ka taa jni ma?

Kira ko (ki-so)a ye segin ka taa Ali Bunu Abi Tlibi ma. Ahamadu ye ni maafila.

Polotiki waatiw min ni fanga tun ka bon, ka daminε kira faatuli la(ki-so) f ka taa sababu kelen pe ye hadiisa fl bli la ana donni cεkrba fila ka hadiisa kn no ye Bukaari, ni Musilimu ye o nu Лgnnaw ka sr a ma kε hadiisa filana ye!

2- Aayisha ko:ko kira ko ale ma (ki-so)ka ta ka bana na.

(ادعى لي أبا بكر أباك وأخاك حتى اكتب كتابا, فإني أخاف ان يتمنى متمن ويقول قائل أنا أولى, ويأبى الله والمؤمنون إلا أبابكر). ([33])

Ka ko ale ma: Abubakari na balimacε weele nЛε,f n ka gafe sεbε aw ye, sabu ne bε siran natabaa kana nata fbaa kana f: ko ne de ka kan na ye (kalifaya) ka sr Ala ni muuminuw bε ban maa wεrε ma f na kεra Abubakari ye.

Musilimu ye hadiisa in sira b, o nasira ye nata in ye: Ubayidulaahi Bunu Sayidi ya minε ka b Yaziidu Bunu Haaruuni na, o fana ya minε ka b Ibirahimu Bunu Saadi la, o ya minε ka b Slihu Bunu kiisaani na, o fana ya minε ka b Zahari la, o fana ya minε ka b Uruwata la, o fana ya minε ka b Aayisha la.

Ibiraahiimu Bunu saadu yela ni hadiisa in nasira fana na tun, ka sr ale de ye hadiisa tεmεnεn tiki ye, Ale min ye ungonnitigi ni dnkilidala ye, wa Haaruna Rashiidu jεgn do.

Unka Zahari ni Uriwata ani Aayisha olu ye maaw la jukuma ye jεnkεli la ka b Ali fan fε.u jyr kalifaya la, anu jyr Ali fan fε o ye jkuya kεrεnkεrεnnen ye, u jyr fana Bani Haashimukaw fan fε, o ye jukuya lblen ye, wu jyr nunu dnnen do ksbε!

Bukaari fana ye Hadiis in lakali sira wεrε fε, o bε labani Aayisha ye tun, ale Aayisha kelen de ye ni hadiisa in kunkolo ye, a nasira bεε lajεlen na.

Wa d la mankanba min bε wili yan ko Hadisa in, ko shayiku fila ya lakali ( Bukaari ni Musilimu) o tuma na ko, jigina jumε bε se ka kε hadiisa in na ?!

Fyi ma ng ka tεmε o jaabi kan ni maa min yI yεrε walaka tiЛε Лinini kama, ka fεn toyi min tε tiЛε ye, tiЛε min ni maa jεεlenw yo bange, taariku dnnaw ni Imaamuw la, sika foyi makan ka don olu ka danaya nu ka tiЛεf la:

Nifitowayi ko: A ka Taariku kn: hadiisa caama minu dalen do sahaabaw la, ku ka fusamatiya fo la, a bεε yalamana Bani umayakaw ka fanga waati la, maa minu ka baara tun ye hadiisa bayalamali ye, u tun bu yεrε lasuruЛa Bani umyakaw la, u ba laЛini ka Bani Haashimukaw ladimi ku dusukasi!

Madaayinu ko a ka kitaabu kn min tg ye ko Ahadaasu: ko hadiisa caama lakalila sahaabaw kun kan a bεε ye hadiisa gilannew ye tiЛa kisε kelen tu la, f kibaroya ni hadiisa nunu yalamana ka taa se diinε dungεbaw ma minu tε son unkalon ma Abada,olu kilala ka son kibaroya nunu ma ani hadiisaw, ka sr u ba miiri ko tiЛε do nu tun yadn ka f ko nkalonw do u tun tεna son ka kibarya ni hadiisa nunu lakali, wu tun tε na son a ka kε u ka diinε ye.

Imaamu Baakiru(ki) ko:

(حتى صار الرجل الذي يذكر بالخير, ولعله يكون ورعاً صدوقا, يحدث بأحاديث عظيمة عجيبة من تفضيل بعض من قد سلف من الولاة ولم يخلق الله تعالى شيئا منها ولا كانت وقعت, وهو يحسب أنها حق لكثرة من رواها ممن لم يعرف بالكذب ولا بقلة ورع)([34])

Ko f maa minu beyi nu bε mankutu ni hεεrε ye, a d la u tun ye Ala Лεsira maaw ye, ani tiЛεflaw ye, f olu fana bε hadiisa kabakomaba lakali sahaaba dw ka fusamatiya la, minu ye kalifaya mara kε katεmε, ka sr Ala ma tiЛε foyi dan a la, ka sr mankutuw ma kε yεrε, o maa Лuma in ba jatε ko f taw ye tiЛε ye ka sabu kε a kibaroyaw na hadiisaw lakalibaaw cayali ye, wo lakalibaw fana ma dn ni nkalon ye, wu ma do ni Ala ЛensiraЛε dgya ye.

O tuma ni Лgn nkalonw srli kitaabu shiihu (kεnεma) fila kn (Bukaari ni Musilimu) o tε kabako fεn ye, ni Лgnna nkalontigiya (nagarya) bε b min, ka sr minu ya lakali u tun dlen do ni tiЛεf ye.

Wa ni hadiisa kelen in Muutazila (o ye suna taabl d ye) yo tiЛε klsi, ka f ko Bikiriya mgw de ye hadiisa tεmεnεn in gila ka hadiisa wεrε kunbε na ye, hadiisa min ni kira yo f a ka Bana waati la:

(ائتوني بدواة وبياض اكتب لكم كتابا لاتضلوا بعدى أبدا) فاختلفوا عنده, وقال قوم منهم: لقد غلبه الوجع حسبنا كتاب الله) ([35])

Ko a ye na ni daba ni kalemu ni gafeden jεεma ye (furajε) un bε kitaabu(bataki)sebεn aw ye, a tε fili min kfε abada, u fra Лgn ko la, cibaakr mg dw ko: baana dimi ya tr, ko an jigi ye Ala ka kitaabu ye.

Min bε ni kuma in tiЛεtigiya, na ba kε danginneya ye ka sr sika ma don a la, o ye min sabatila ka b Ibinu Abaasi la, sahaabaw ka fnggnЛa mankutu la kira kuna (ki-so)min ya to kitaabu in ma se ka sεbεn, Ibun Abaasi tun kεra a bo hadiisa in mankutu ka f ko: ni ye masiiba ye masiiba (trko) bεεjεlen a ba Лεf a bi kant.

اختلافهم ولغطهم-(الرزية كل الرزية) ويذكره ويقول: (يوم الخميس, وما يوم الخميس, قالوا: وما يوم الخميس؟ قال اشتد برسول الله صلى الله عليه واله وسلم وجعه فقال: (ائتوني اكتب لكم كتابا لا تضلوا بعدي,فتنازعوا وما ينبغي عند نبي تنازع! وقالوا:ما شانه! أهجر؟

استفهموه!!:فقال دعوني, فالذي انا فيه خير) قال ابن عباس:ان الرزية كل الرزية ما حال بين رسول الله صلى الله عليه واله وسلم وبين ان يكتب لهم ذلك الكتاب. ([36])

Alamusa don, Alamusa don yεrε ye don juma ye?u yu kanto:Alamusa don ye don jumε ye? A ko:o ye don ye don min ni kira ka bana dimi jukuyala o la, (ki-so) a yI kanto a ye na n ma, un bε kitaabu ( bataki) sebεn aw ye aw tε fili n kfε Abada, u ye Лgn ss, a dun makan sli ka kε kira feyi! U ko:kira cogo bε di, yala a hakili bolila wa? A ya Лiniga kosbε! Kira ko a ye n toyi, ne bε min na, o hεεrε ka bon, Ibinu Abaasi ko:ni ye Masiiba ye masiiba bεεlajεlen, mun de ya bali kira ma kitaabu (bataki)in sebεn u ye, f na kεra u ka Лgn ss ye anu ka mankan kira kunna. Ibunu Abasi tun bε kasi fa Лεji bε dεbεn Лigin.

Na ya sr hadiisa min danbeyala ka taa Aayisha ma no bε Abubakari mankutu, no ye ko:

(يأبى الله والمؤمنون الا أبابكر)

Ala ni muminuw bε ban bεε la f na kεra Abu-Ubakari ye. Ni ni tun ye tiЛε ye nafa tun tε na kε Ibunu Abasi ka kuma la no ye masiibako ye, wa ka kasi na ka dusunkun tr tun na kε gaansa ye.

I ka dn Ibunu Abasi ka kasi na ka dimin jukuma ni hadiisa in na, o ye daliluya ye fyi bangelen tε kεnε kan ka tεmε a kan, ka f kira tun ba fε ka min sεbεn kitaabu la(bataki) o ma se ka kε,o toyi fen wεrε de kεra min no tε kelen ye, wa min tun tε kira ka laЛini ye (ki-so) wa mo kεlen taamasiyεn jira hali fitiini.

D bε fara ni tiЛε bankeli kan tuma min na an ba ye ka f ko Ibinu Abaasi ye Bani Haashimu maabaw dlakelen ye minu ma sn ka Abuubakari wote, ka son a ye f kalo wr k fε. ([37])

Ni tiЛε kama Aayisha ka hadiisa in tε se ka kε hadiisa kεnεma ye!

3-Hadiisa:

(اقتدوا باللذين من بعدي, أبي بكر وعمر)

Ko a ye ladegeli kε mg fila la ne k fε, Abuuba-kari ani Umaru.

Ko tirimiizi ni Ibunu Maajata([38]) ye ni lakali, wa maa caama ye hadiisa in sabati Abubakari ni Umaru kan ani ku sikicogo kalifaya la ko sabati na ye ko kε tiЛε ye([39]) Unka Ibinu Hazimu ye cεjuguyali kε ksbε ni dalilu-sigi ye ni hadisa in na a ya jatε lebuba ye, kεlεЛgnw bu bεlen ni min Лgnnaw ye a ya kanto:

(ولو اننا نستجيز التدليس والامر الذى لو ظفر به خصومنا طاروابه فرحا, او ابلسوا اسفا, لاحتججنا بما روي (اقتدوا باللذين من بعدي ابى بكر وعمر) ولكنه, لا يصح, ويعيذنا الله من الاحتجاج بما لايصح. ([40])

Ko hali na ya sr an bε hadiisa Лaganmi sa, unka fen min ni kεlεЛgn yo sr, u bε pan nusndiya fε walama u bε segin u k u nimisalen, an tun na daliluya kε nu ka lakalili ye no ye ko: a ye ladegeli kε mg fila la ne k fε, Abuubakari ani Umaru, unka a tε bεn Abada an ka daliluya kε no ye,wa Ala kan kiisi an ka daliluya kε ni fεn ye fεn min tε bεn Abada.(fεn min tε kεnεya abada)

4- Nasu wεrεw minu danbeyalen do ka taa Ali ma (ki) wala sa ka filiw dagere no ye ani ka sira tigε kεlεЛgn na. Muhibu Tbari ye o hadiisaw unkalotigiya, ka tiЛε yr jaЛa ka sabu kε Ali banni ye ka wotε kε Abuubakari ye f kalo wr k fε, wa ka f ko Лinε kεra hadiisa in k ni Лgnna waati suruma na, o yr ka jan kosbε([41]) Ina f d ya f cogoya min na, o min filε in ye, o bε tiЛεtikiya ni fεn ye Ali dnen do ni min ye (ki) ani min fra Ali hakε la([42]) (an ka hakε fli kalifaya la)

Ni ye kumakan ye u yu sinsin nasu minu kan ka Abuubakari suganti ani ka bila Лεfε.

 

Filana: Nasu dw ka b kuranaba kn:

1-Ala ko:a ka se krtalen do:

]وعد الله الذين آمنوا منكم وعملوا الصالحات ليستخلفنهم فى الارض كما استخلف الذين من قبلهم وليمكنن لهم دينهم الذى ارتضى لهم[ ([43])

Ko Ala ye layidu di maaw ma maa minu limaaniyalen do aw la a ni maa minu ye baara Лuma kε, ka bεna u kε kaliifa ye ka kn aw Лε, wa bεna u ka diinε sabati u bolo diinε min na yεrε jεnnen do no ye.

U ko: kumakan in ye sahaabaw ko ye ko tuma a bε waajibiya jamakulu d ka sr u cεla mimu bε kε kalifa ye, walasa diinε ka sabati no ye, wa ko maa si masr ni mankutu in sira kan f na kεra kaliifa naani ye, wa ko Ala y o de layidu di. ([44]) F dw ya jira ka f ko Aaya in jiginna u kan, walima ka jiginna Abubakari ni Umru kan. kεrεnkεrεnnenЛa la. ([45])

Wa ni krf cogo (dalilu sigi) min ye ni ye kurana krflaw yo laafu ni fεn fila ye:

A fL: o ye ka f ko kurana Aaya in laЛini layidu ye makow bεε ye, dukukolo masaya bεε la silamaya darapo (jnjn)jukr,Ina f kira ya f cogo min na.(ki-so)

(زويت لي الأرض, فرأيت مشارقهاومغاربهاوسيبلغ ملك أمتي مازوي لي منها)

KO dukukolo kurula ne ye, ne ye dukukolo krnЛanfan na kilebiЛa nfan ye, wa ne ka mantow ka mara bεna se yr la yr min kurula ne ya la, ko tiЛε na ni Aaya in na, o ye ka f ka kanbε jama de ka kalifaya ma, wa kalifaya kr ye, ko ka dugukolo mara ani ku kε dugukolo mg ye.

I ma ye kurayishikaw ye silamaw kεlε uhudu kεlε la, kεrεnkεrεnnenyala kandaki(kεlε min ni kira ye sahaabaw yamarya ka digεn kε ka Madiina lamini) kεlε la, f Ala kuma na u bεε kibaroya kan, ko:

]اذجاءوكم من فوقكم ومن اسفل منكم واذ زاغت الأبصار وبلغت القلوب الحناجر وتظنون بالله الظنونا * هنالك ابتلي المؤمنون وزلزلوا زلزالا شديدا[ ([46])

Ku nana aw ma aw sanfε an aw duku ma, f Лεkisεw suranana f dusakunw sera kanw kn, f a bε bisikiyaw ta ni Ala ye, o yr de la sa muuminiw lajarabila, wu yεrεyεrεla, yεrε yεrε min ka jukun ksbε, o k fε Ala ye kaafiruw lasegin, u ma hεεrε si sr, a ye muuminuw basiki ka ku ye dukukolo ciЛεtabaaw ye anu ka sw nu ka nafolow, wo de ye Al kumakan in laЛini ye ani Aaya wεrε kr no ye)

]ليستخلفنهم فى الأرض كما استخلف الذين من قبلهم[

Ka nu kε dukukolo kaliifaw ye. Ina f a ye mgw kε kalifa ye ka kn aw Лε .a kan bε Banii Isirayilakaw ma sabu Ala yu la kanagεlenw halaki Misira, kn ka kε, u yu ka dukukolo ciЛε ta anu ka sw, wa bo cogola sahaabaw tun kεra maa laafulenw ye, siranbaatw ye, o k fε Ala yu limaaniЛa ku sabati ku kε marabaw ye, o tumana a bεnna ka f Aaya in ka kε frba ye kira Muhamadu ka mantow ma (ki-so)a kεrεnkεrεnnen tε sabu kεrεnkεrεnni tε se ka kε f kibaroya d ko jira hadiisa kn min bε se ka kε, o minεni bε kε waajibi ye, unka lasili min dnnen do, o ye ko Aaya in bε kε frba krfli ye ([47])

A-filana: U ye min f Aaya in jiginni sababuya la, Ika dn min tεmεna sisan a no kr bεnnen do, a tε dεmεn si kε kalifa naani kεrεnkεrεnni la walima u Лgn wεrεw ali na ya sr fεn bε Aaya in kn min bε kεrεnkεrεn ni kira na ka sabaabaw ([48]) ye.

Baraa-a suura kn a ko:ko Aaya ni jiginna ka sr anw bε siran juguma na.

Abii Aaliya fana ka lakalili la, a bε kira ka sahaabaw lahaalaya mankutu ka sr u sirannen do, u tun bε tilen kεlε la. Wu tun bε si kεlε la, u yu ka kira bange Arabu jamana kan, u limaaniyala, u ye panmuru bila. (kεlεkε minεw bila)

A Лgnna ye Ubayi Bunu kaabu ka lakalili ye, a na ka kumakan lakalili filana kn: ko tuma min na Aaya in jiginna kira kan Ala ye lahidu di mgw ma mg minu limaniyala ka bara Лuman kε.

]وعد الله الذين امنواوعملوا الصالحات[

F ka se Aaya laaban na, Ala ye mantow lanusonja ni krta ni kunkrta ye ani diinε ni dεmε ani sabatili dukukolo kan ni maa min ye lahaara baara kε jiЛε koson ninyr to tigi ye lahaara don na ([49]).

Unka Abudu Bunu Humayidu ka lakalili ye min minε ka b Atiyata la, kεrεnkεrεnni wεrε bo kn min ni tεmεlen flen do Лg k kalifa naani kan, sabu Aliya ko: olu ye kira smgw ye yan, a ya bolo Лεsin ka taa krn ma. ([50])

Ni min flen filε ni ye sisan, tukuЛgnЛa bo ni shiiya kuranakrfla donibaa caama ka taabolo cε, ka ko Aaya ni no ye ko maa minu lamaaniyalen don ni ka baara Лuman kε

]الذين امنوا وعملوا الصالحات[

Yan a kanbε kira na smgw ma (ki-so)wa ko ni Aaya in bε nusunjali kε ni Mahadi bli ye ale min ni layidu dira a kan kira smgw la, min bεna mara kε a ka jamana kn([51])

Ka kaf ni kumakan in na, walima ka kaf fεn bangelen ma, min tεmεna na bε foroba krf jira, Лε si tε toyi, kana minεni ma kurana kolo nunu na yan.

2-Ala ko, a ka se krtalen do:

]قل للمخلفين من الاعراب ستدعون الى قوم اولى باس شديد تقاتلونهم او يسلمون فان تطيعوايؤتكم الله اجرا حسنا[([52])

Ko Muhamadu a f Arabuw Лεna minu ni aw flen do Лgn k, ku na weele ka taa mgw ma minu ye fariЛa tigiw ye, o bu kεlε, walima u ka silamaya,na bε tuku u la ku labato, ale Ala bε sara Лuma di aw ma.

Weelekεbaa ya jira ko maa min labatoli ye waajibi ye, o laЛini ye Abuubakari ni Umaru ni Usumaani ye kolu labatoli ye waajibi ye ni kurana nasu(kolojε) ye, o tumana nu labatli kεra waajibi ye hakiika yεrε la a bε bεn u ka kε Imaanu ni kalifa ye([53]) tiЛε min ni Taariku bεnnen do Лogn ma na ni Kεlen bε bεn Aaya in jiginni kibaroya la, no ni kεlen bεnnen do, o ye fakiru Raazii ye min f no ye ko min labatoli Лinina, ni weeleli kεra ka taa o ma, o ye kira ye([54]) (ki-so) na ya sr Aaya in jiginna Hudayibiya kεlε la, ko Лgn ss to la, o dun kεra Hijira san wrna na, o k fε kira ye kεlε kε Huwaazinukaw ni Sakiifakaw fε olu ye fariya gεlen tikiw ye Hunayini kεlε la kεnε kan min lakodnnen do, o min kεra Maka dayεli k fε Hijira san seegina na, wa Maka dayεlenli de ye weele laaban ye, ka taa fariya tigiw kεlεli ma, sabu u ye silamaya ni silamaw kεlε, f Ala ye silamaya bange u kan ni Maka dayεlεli ye, o kfε Muuta kεlε kεla kεlε min jukuyala ksbε, o k fε Taabuuku kεlε fana kεla o min tg dnlen do ni usira kεlεdenw(gεlεya kεlebolo) tg ye, min kεla sababu ye ni Ruumukaw ye shaamikaw kεlε ,o k fε kira yu weele tukuni ka taa Ruumu kεlεli ma ni Usaama ka kεlεbolo ye min labεnna kira fε(ki-so) a ye yamaroya kε ni kεlε in kεli ye, a ya kεli gεlεya kosbε tuma min na a ba ka bana na a faatola bana mi na.

O tuma na a bε f cogodi ko kira (ki-so)mu weele ka taa kεlε ma Aaya jiginnen kfε?!

Ni digεn flen in sisan o ЛεsiraЛε kama u blila ka taa Aaya wεrε ma suuratu Tawuba kn min kumalen do mgw kan mg minu ye kira janfa kεlε yr la ni ka fnggnya. O Aaya filε ni ye.

]فان رجعك الله إلى طائفة منهم فاستأذنوك للخروج فقل لن تخرجوا معي أبدا ولن تقاتلوا معي عدوا إنكم رضيتم بالقعود أول مرة فاقعدوا مع الخالفين[([55])

Ko ni Ala yI lasegin ka taa jamakulu ma minu ye jεn Лini I fε ka b ka taa kεlε la, a f k aw tε na b Abada, w aw tε na kεlε kε ne fε ka jukuw kεlε Abada, sabu aw sna sigili ma siЛε flo la, o tuma a ye sigi ni mogw ye minu ye fnggnЛa kε.

Ibinu Hazimu ko tuma min na a ye Aaya in kalan: ko suuratu Baraa-a jigina, min ni kiti in bo kn Taabuuku kεlε k fε sika to la pew o kεlε min ni maa saba yo fnggnya minu tun ye lujuratw ye minu ni Ala sna u ka tuubi ma suuratu Baraa-a kn, o min ni kira ma kεlε wεrε ko k fε f ka taa s a faatuli ma .Ala ko tun:

]سيقول المخلفون إذا انطلقتم إلى مغانم لتأخذوها ذرونا نتبعكم يريدون ان يبدلوا كلام الله قل لن تتبعونا كذلكم قال الله من قبل[([56])

Ko maa minu ye fnggnЛali kε, u bε na f ko naw taara ganiimata la, a yan toyi an ka tuku aw k, u ba fε ka Ala ka kumakan yalaman, a fu ye a tε tuku anw k Abada Ala ya f cogola ka tεmε. A bangela sisan ka f ko Arabuw tε na kεlε kε kira fε Taabuuku kfε!(ki-so)!.

Ni ye binnin fl ye! Aaya kolojε filana ye Aayatu (kolojε) ye min bε suuratu Faatihu kn, O Aaya in jiginna Hudayibiya kεlε la Hijira san wr na, fnggnЛa to la, sani Taabuuku kεlε ka kε ni san saba ye! Binnin bε bangε ksbε, tuma min na Ibinu Hazimu ba f, a tilalen kuma fl la, ko:o k fε Ala ye tukuli kε, a kεlen ku bali kεlε la ni kira ye(ki-so) ani Ala kεlen ka tuubi bonda datuku. Ako a ka se krtalen do.

]قل للمخلفين من الأعراب ستدعون إلى قوم أولي باس شديد تقاتلونهم أو يسلمون[

Ko a f mgw Лεna minu ye kεlε fngg-nЛa Arabuw la, ka bεna weele ka taa maaw ma minu ye jukuya bilen tigiw ye a bu kεlε walima u ka silamaya. Ala ye kibaroya di a ka se krtalen do, ku bεna weele mg wεrε fε min ni kira tε kelen ye ka taa maaw ma u bu kεlε walima u ka silamaya ([57])

Ni cogoya in de la, u ye Aaya nunu nacogo yalama, a ye tuubi ka kolojε bila Лεfε,o min jiginna taabuuku kεlε k fε Hijira san kn na, a tkelen jiginna hudayibiya kεlε k fε Hijira san wrna u ya yalama ka kε fεn ye min nu ka laЛini bε bεn.

Wa ni de ye fili fl ye cogo jumεn na min jiginna Hijira san kntn, o bε bila Лεfε, min jiginna Hijira san wr o bε bila k fε.?

Unka, fili filana o bangεli man dgn ka tεmε fl kan Aaya min bε suuratu faatihu (dayεlεli taamasiЛε kurana kn) kn, min jiginna Hudayibiya kεlε la, Hijira san wrna. O ye weeleli kibaroya di ni ka sara di maa ma minu ye labatoli kε, ani ka Лangata di maa ma minu ye weleli ss: o la Aaya ye jirali kε ko:

]ستدعون إلى قوم أولي باس شديد[

Aw bε na weele ka taa mgw ma minu ye jukuya bilen tigiw ye, wa kira ye weeleli in kε tiЛε yεrε la Hunayini ni Muu-uta ni Taabuku kεlε kεnε kan.

Aaya min bε suuratu Tawubatu kn min jiginna Munafiku fngЛgЛabaaw la, o Aaya in ye tuubi bonda tuku u Лε a yu ka b li ni kira ye,anu ka bli ni mg wεrε ye, cogo jumεε Abubakari ni kira sereyala u kan ni kaafiruya ye anu faatoli fili sira kan. Ala ko a ka se k r talen do:

]فان رجعك الله إلى طائفة منهم فاستأذنوك للخروج فقل لن تخرجوا معي أبدا ولن تقاتلوا معي عدوا إنكم رضيتم بالقعود أول مرة فاقعدوا مع الخالفين, ولا تصل على أحد منهم مات أبدا ولا تقم على قبره انهم كفروا بالله ورسوله وماتوا وهم فاسقون[([58])

Ko na Ala yI lasegin ka taa jamakulu ma u cεla, nu ye jiЛε Лini I fε, a fu ye,aw tεna b ne fε, sabu aw jiЛεna ni sigili ye siЛε fl la, o tuma a ye sigi ni maa banenw ye, wI kana seli maa si kan u la, Abada, min sala wI kana ju ka kaburu kuna, I ka dn u kaafiriyala Ala na ka kira ma ,u sara ka sr u ye faasikuw ye .(tiЛεlikεlaw)

Ni jεεlen Don Ala kumakan na,ka f, u ye kaafiri ye, Aaya in jigin tuma na, ani ka f ku bε sa fili ni kaafiriya la, Ala yo gεlεya na kumakan ye Aaya nata kn:

]ولا تعجبك أموالهم وأولادهم إنما يريد الله ان يعذبهم بها فى الدنيا وتزهق أنفسهم وهم كافرون[ ([59])

Ku ka naflow kana i kabakoya anu denw I ka dn Ala ba fε ku Лagata na ye diЛε kn u ninw ka minε(fosi)ka sr u ye kaafiri ye nunu de ka kaafiriya dangεnεya bo la ani ku bε sa kaafiriya la, suuratu falatihu ye maa minu kof ku layidu ni baraaji ye nu ye weelelibaa jaabi.

Kfilεli nafama, o ye:ko kurana Aaya fl in jiginna ko min na hudayibiya yεrε la kira ko(ki-so) kurayishikaw ka jεkulu d ma

]قل للمخلفين من الأعراب ستدعون إلى قوم أولي باس شديد تقاتلونهم أو يسلمون فان تطيعوا يؤتكم الله أجرا حسنا[

 (يا معشر قريش, لتنتهن او ليبعثن الله عليكم من يضرب رقابكم بالسيف على الدين,قد امتحن قلبه على الإيمان):قالوا:من هو يا رسول الله؟ فقال أبو بكر:من هو يا رسول الله ؟ و قال عمر:من هو يا رسول الله ؟ قال صلى الله عليه واله وسلم (خاصف النعل) وكان قد أعطى عليا نعلا يخصفها)

Eeyi kurayishikaw aw ta dabila Abada, f Ala ka mg ci aw ma min baw kanw bug ni panmuru ye diinε koson, Ala yo tiki dusukun krb ni limaaniya ye, u ko, o ye jni ye kira? Abubakari ko: o ye jni ye kira? Umaru ko: o ye jni ye. kira ko ( sabara gilan na ni) o ya sr a tun ye sabara di Ali ma ka gilan.

Tirimizi ni Nisaayi ni Ibinu Abii shayibata ye ni hadi-isa in lab na nasira kεnεmaw ye ([60]) Kira ye ni Лgnna de f tun kεrεnkεrεnnenyala (kiso) sakiifakaw ye, a ko:

(لتسلمن او لا بعثن عليكم رجلا مني - او قال:مثل نفسي ليضربن أعناقكم وليسبين ذراريكم, وليأخذن أموالكم)

Aw bε silaamaya walima n bε mg caw ma min bla ne yεrε la, walima, a ko ne yεrε Лgnna a baw kanw bug, a baw ka klεw minε a baw ka nafolow minε. Umaru ko walayi un bε kali Ala la, ne ma Лεmgya kanu don si la f na kεla ni don ye, ne tora n bε n disi jira ka sr n ba nata a ka f ko ni don, a yi Лεsin Ali ma ka ta bolo ma, ka sr ka f:

(هو هذا هو هذا) ([61])

Ko ye ni ye, o ye ni ye.

O na Лgnna min ni kira yo lakali ka f ko bε na kε a k fε a ko:

(ان منكم من يقاتل على تأويل القران كما قاتلت على تنزيله)

Ko mg baw la min bεna kεlε kε kurana yalamani na i na f ne ye kεlε kε kurana jiginni na cogo min na .maaw ye bonЛa lasegin kε kira ma, Abuubakari ni Umaru tun bu cεla Abuubakari ko: o ye ne ye wa? Kira ko ayi Umaru ko: o ye ne ye wa? Kira ko ayi unka sabara gilanna ni do

((ولكن خاصف النعل))

O ya sr Ali tun bε ka kira ka sabara gilan.

Nunu ye nasuw ye minu jεra sabatili ni balili la kεnε kan:

A ya bali kεnε kan ko weelelibaa ka kε Abuubakari ni Umaru ye.

An a sabatila kεnε kan ka f ko welelibaa kira k fε, o ye Ali ye.

Ni nasu nunu bεεlajεlen srlen k fε minu ni da kelen do u la, o ka kan ksbε, o tuma na ssli juru makan ka jaЛa tun, ka sabu kε dnni kumakεlaw ka kumaw ye.



[1]- cibaa ka flen ania ye min kє,ani min kєra,a Лєna na ma kuma o la.

[2]- sharihu Mawaakifu 8:365.

[3]- fasilu4:109.

[4]- Mazaahibu Isilamiya:37.

[5]- Shiihu Bukaari Baabu gaziwatu kayibara/3998 sohiihu  Musilimu kitaabu jihaadu wa siyaru3:138/52 sunanu kabiiru Bayihaki ka kitaabu6:300Taariku Tbari.

[6]- Nhaju Balaaga:97 kutubatu 67 E ka Imaama wa -siyaasa- lajє min ye Ibunu kutayiba ka kitaabu gilanlen ye.

[7]- Musinadu Ahamadu4:248-251,sahiihu msilimu: Thaara-B masihu Ala naasiya ni imaama.sunanu Abii daawuda :masihu Ala kufayini/149-152 sunanu Ibinu Maaja:/1236. msunanu nisayi Thaara/112.

[8]- Ibinu jawuzi,Aafatu Asihaabu Hasiisi 199.

[9]- shiihu Bukaari kitaabu Ahakaamu/6754.

[10]- Abu Faraji Ibinu Jawuzi,Aafatu Asihaabu hadiisi babu fl ani filana ani sabana.

[11]- Abuu faraji Ibunu jawuzi Aafatu Asihaabu Hadiisi Baabu fl ani filana ani sabana.

[12]- fatihu baari shiihu bukaari ka walanwalanni2:123.

[13]- Ibunu Isikaafi Mi-iyiaaru wali Muwaazana:41-42.

[14]- Musinadu Ahamadu1:356 tbari ya b a ka taariku kn3:196 unka ama umu fadilu ka kuma fa la.

Musinadu Ahamadu1:356 tbari ya b a ka taariku kn3:196 unka ama umu fadilu ka kuma fa la.

[15]- Ibinu Abii Hadiidu sharihu Nahajulibalaaga:197.

[16]- fatihu Baari shiihu bukaari ka walanwalanni2:122-123.

[17]- Mi-iyaaru

[18]- Abudu Razigi min ye musnifu ye 5: 429-430.fatihu baari shiihu Bukaari ka walanwalnni2:123.

[19]- Ibunu tayimiya, Minihaaju suna kn 3:113.

[20] -Tbaakaatu kubura4:66 fatihu Baari sharihu shiihu -Bukaari 8:124tahaziibu taariku Dimashika 2:395ni.5:129 ni 56 Usaama Bunu waarisu ka bayєlєmali, tariku-yaakuubi 2:77 Taariku kamiil i2:172. sharihu Nahaju Balaga 1: 159 ani 200 ani 9:197.

[21] Bukaariyu ni Musilimu ya lakali Baabu fadfilu kn Abubakari ka fusamatiya bonda -fatihu Baari ka gafe shiihu Bukaari ka sharihu 7:145 shiihu Musilimu sharihu nawawi8:-154: E ka tasibiitu Imaama wa taritiibi kitabu lajε:90no 56.

[22]- Tarijumatu jubayiru Bunu Mutiimu fi siyari Aalamu nubala a3:95no18 Isbaatu1:226 no 1092.

[23]- Ibinu Abii hadiidu sharihu Nahaju Balaaga.

[24]- E ku ka kitaabu bayalamanen kalan Isitii-aabu ni usudugaaba ni Isba ni Mukitasru taariku Dimashiki ani siyaru AALAMU Nubalaa kn.

[25]- fuduulu:Bani Haashimuka ni zuhuratakaw ni tamimikaw ka faraЛgkan ye, u farala Лgn kan Abudu Rahamaani Bunu jahami feyen u bєє farala Лgn kan walasa ka tonЛlikєla ka tiЛє segin ka b tonЛlikєlaw bolo ka segin kataa tiЛєtiki tonЛlen ma.

[26]- Agaani 17:295.

[27]- E ka fatihu Baari lajє shiihu Bukaari ka sharihu13:98.

[28]- Taariku Bagidaadi6:83.Agaani15:329.

[29]- Taariku Bagidaadi6:86 Aalaamu1:40.

[30] -fasilu4:108 Alajє tun tasibiitu Imaama wa taritibi-kn.

[31]- E ka jurijaani ka kitaabu lajє sharihu Mawaakifu kn8:364-364 tafutazaani sharihu Makaasidu5:263-367.

[32]- Musinadu Ahamadu6:300 Majima-u Zawaayidu9:113.

[33] -shiihu Bukaari kitaabu Ahakamu-Baabu Isitikilafu6/6791 shiihu -Musilimu Baabu fadyilu Abiibakari5/2387 nasu baala.

[34]- Ibinu Hadiidu sharihu Nahaju Balaaga11:43-46.

[35]- Ibinu Hadiidu, sharihu Nahaju Balaaga11:49.

[36] -Shiihu Bukaari-kitaabu Marida-Baabu17/5345 a b kn ka f maa min ye kira bali ka kitaabu in sebєn o ye Umaru de ye.Shiihu Musilimu kitaabu wasiya 15 ani 21 ani 22 Musinadu Ahamadu1:324 siiratu Nabawiya zahabi ka gafe-:384 Bidaaya wa Nihaaya 5:248.

[37]- sunanu kubura 6:300 Taariku Tbari3:208 Muruuju-zahabu 2:316 kaamilu fi taariku2:331 jaamiyu usuulu 4:482.

[38]- sunanu Tirimizi-Manaakibu Abibakari5/3662 sunanu Ibinu Majata1:97.

[39]- sharihu Mawaakifu 8:364 sharihu Makaasidu 5:266. Tasibiitu Imaama:92 no 59.

[40]- fasilu 4:108.

[41]- Riyaadi Nadira: 48-49.

[42]- a bє na ЛєЛinni nata la.-

[43]- Suuratu Nuur24:55.

[44]- Sharihu Mawaakifu8:364,sarihu Makaasidu5:265.

[45]- Tafusiiru kurutubi12:195.

[46]- Suuratu-Ahazaabu33:10ani11.

[47]- Tafisiiru kuritubi12:-196-197 Tafisiiru shawukaani (fatihu-kadiiru) 4:47. E ka Miizaani fi tafisiiru kuraani lajє 15:167.

[48]- Ina f a tєmєnna kurutubi ka kuma laaban na cogo min na,o ye sira ye Muhamadu jawaadu Muginiya taara o sira fє a ka kitaabu kn mi tg ye Tafisiiru,kaashifu5:436.

[49]- Duraru Manisuuru6:215-216.

[50]- Duraru Manisuuru6:216.

[51]- Majimaawu Bayaani4:152 Mizaani15:167 Ifushu fi Imaama:102.

[52]- Majimaawu Bayaani4:152 Mizaani15:167 Ifushu fi Imaama:102.

[53]- fasilu 4:109-110 sharihu mawaakifu 8:364 sharihu maka-asidu5:266.

[54]- Tafisiiru Raazi 28:92-93.

[55]- Suuratu Tawubatu9:83.

[56]- E ka Bidaaya wa Nihaaya lajє 5:233.

[57]- Fasilu 4:109.

[58]- suuratu Tawuba 83-84.

[59]- Suuratu Tawubatu 9:85.

[60]- Sunanu Tirimiizi 5/3715. sunanu Nisayi 5/8416 kitaabu kas-yisu Takiriju Asari/30 a wlfubaa o ye Ibinu Abii shayiba ye fad-yilu Ali-/7/18.

[61] -Abudu Razaaki, kitaabu wlfubaa o ya lab 11: 226/20389. A wlfubaa Ibinu Abii shayiba fadyilu ALI-7/23 ani 30 Sunanu Nisayi, kitaabu kas yisi/8457Ibinu Abudu Bari Isitiiyaabu3:46.-Musinadu Ahamadu:82,Ihisaanu shii Ibnu Habaani4:ni ka Taritiibu 9:46. Ni 6898 awlfubaa--Ibinu shayiba fadyilu Ali-7/19. - - -Musitadiraku 3:123 Bidaaya wa Nihaaya 7:398.

 

 

index