|
بةشي سيَيةم (بةرزةخ) |
بةشي سيَيةمي ئةم خانة ترسيَنةرة ( قةبر يان سةفةري ئاخيرةت) بةرزةخة[1] ، لة بارةيةوة خواي تةعالا لة قورئان فةرمويةتي : ( و من ورائهم برزخ الي يوم يبعثون )[2]- واتة : لة ثشت سةريان ( كاتيَ كة ئةمرن ) بةرطريَك هةية ثيَشيان ليَ ئة طريَ ، نايَلَيَت بطةرِيَنةوة بؤ دونيا تا رؤذي قيامةت .
بة شيَك لة فةرمودةيةكي ئيمامي سادق ئةطيَرِنة وة كة فةرمويةتي :
1. سويَند بة خوا زؤر ئةترسم لةوةي كة لة بةرزةخ بة سةرتان ديَ ) . و تيان : بةرزةخ ضية ؟ فةرموي : ( قةبرة،لة كاتي مردن تا كاتي زيندوو بوونةوة).
قوتبي راوةندي لة كتيَبة بةناوبانطةكةي ( لب اللباب ) فةرمودةيةك ئةطيَزِيَتةوة ، ئة لَيَ : لة شة وانيهة يني مانطي رةمةزان مردووةكان ديَنة بة رامبةر مالَي كةس و كارة زيندوةكانيان و بة طريان هاوار ئةكةن ، فريامان بكةون كورِةكانم ، خزمةكانم ، ئةي ناسيارة كان رةحممان ثيَ بكةن ، دلَتان بة حالَمان بسوتيَ . بةزةييتان بيَ بة غةريبي ئيَمة لةم زيندانة تةنط و تاريكة دا ، بة خيلي و سة قيلي لة بة رامبةرئيَمة مةكةن ، ثيَويستمان بة دوعاو سةدةقةي ئيَوة ية ، ضاومان لة دةستي خيَرو خةيةراتي ئيَوةية ، كة م تةرخةمي مةكةن ئةي بةندةكاني خوا ، ئة وسةروةتة زيادة كة بة دةستانةوةية و هةلَتان طرتووة بة دةستي ئيمةشةوة بوو ، نةمان زاني ، لة ريَطاي خوا خةرجمان نةكرد ، شاردمانةوة و طوناهي بؤ ئيَمة بوو ، خةلَكي تر دواي ئيَمة خوارديان و سوديان ليَ وةرطرت .
ضة ند ناخؤشة ئادةميزاد بؤ حالَي خؤي بطري و بؤ خؤي هيضي لة دةست نةيةت و سوودي بؤ خؤي نةبيَ . كةوابوو تيَ بكؤشن ، هةولَ بدةن بؤ خؤتان ثيَش ئة وةي وة كو ئيَمةتان ليَ بيَ .
لة كتيَبي ( جام، الاخبار ) داهاتووة هةنديَ لة ياراني ثيَغةمبةر (س) لة ثيَغةمبة رةوة ئةطيَرِنةوة كة فةرمويةتي دياري بؤ مردووةكاني خؤتان بنيَرن . ياران و تيان : ئةي ثيَغةمبةري خوا دياري مردووان ضيية ؟ فةرموي : سةدةقة و دوعاية ، هةروةها فةرموي : ئةرِواحي موئمنين لة رؤذاني هةيني ديَنة ئاسماني دونيا ، لة بة رامبةري مالَةكاني خؤيان رائةوةستن ، بة دةنطيَكي سؤزاوي و بة طريانةوة هاوار ئةكةن : ئةي كة س و كاري من ! ئةي دايكان و باوكان ! خيَرو خيَراتمان بؤ بكةن : ئةي كةس و كاري من ! ئةي دايكان و باوكان ! خيَرو خيَراتمان بؤ بكةن ، سةدةقةمان بؤبدةن ، رةحمةتي خواتان ليَ بيَ ، هةرنة بيَ نانيَك يان ثةنجاييَكي ، يان كراسيَك لة ريَي خوا بؤمان بدةن ! خوا كراسي بةهةشتان لةبةربكات ، ئةوةي كة ئيَوة لة دونيا هةتانة لةدةستى ئيَمة دابوو، ئيَستاخيَرو سوودى بؤئيَوةية, تة نيا حيساب و سزاي بؤ ئيَمة ية . ثيَغة مبةري خوا ئةوةندة طريا تا توانايي قسة كردني نةما ، ئيَمةش ديسان طرياين ، ثاشان فةرموي : ئة مانةي و ا لةذيَر خاكدا رزيون، براياني ئاييني ئيَوةن ، (هة تا دو يَنيَ لة نازو نيعمة تدا ) بوون ، ئة مرِؤ وا طرفتاري سزاو عة زابي خوان ، هاوار ئة كةن و ئة لَيَن : واي بؤ ئيَمة ئةطةر ئةوةي والة دونيادا لة دةستمان بوو ، بؤ رازيبووني خواجةرجمان بكرداية ، ئة مرِؤ نيازمان بة ئيَوة نةبوو . جا بة حة سرةت و ثة شيماني و هاوار ئة طة رِيَنة وة ئة لَيَن : زوو هةر زوو سة دةقة و خيَر و خيَراتي مردووةكانتان بنيَرن .
هة روةها لة هةمان كتيَب دا لة ثيَغةمبةرةوة ريوايةت كراوة ، فةرمويةتي : هةر كةسيَك سةدةقةيةك يان خيَريَك بؤ مردووي خؤي بكات ، فريشتةيةك لة ناو كةشةفيَكي[3] ثرِ لة نور دايئةنيَ كة تيشكي بؤ حةوت ئاسمانان ئةضيَ ، ئةيباتة سةر قةبري مردووة كة و ئةلَيَ : ( السلام عليكم يا اهل القبور ) سلاَو بؤ ئيَوة ئةي خاوةناني قةبرةكان – ئةم دياري ية لة لايةني كةس و كاري ئيَوة ئةي خاوةناني قةبرةكان – ئةم دياري ية لة لايةني كةس و كاري ئيَوة وة هاتووة ، فة رموون ، مردووةكةوةري ئةطريَ ء ئةيباتة ناو قةبرةكةي و بة هؤية وة قةبرةكةي بةرفراوان ئةبيَ ، ثاشان فةرموي هةر كةسيَك خيَرو خيَرات يا سةدةقة بؤ مردوو بدات ثاداشتي لاي خوا لة رؤذي قيامةت ئةوةيةكة لة سيَبةري عةرشي خواءة بيَ ، لة رؤذيك دا جطة لة سيَبة ئةو هيض سيَبةري ريَكي ديكة نية . وة مردوو و زيندوو هةر دووكيان بة سةدةقة رزطارايان ئةبيَ . [4]
لة ضيرؤكيَكدا هاتووة ميري خوراسان خةوني بيني ، وتويةتي : ئةوةي ئةيخةينة بةرسةطةكانتان بؤ ئيَمة بينيَرن ، ضونة نيازمان ثيَية . عةلامةي مةجلسي لة كتيَبي ( زاد المعاد ) و تويةتي : نابيَ مردووةكان لة بيربكريَنة وة . ضونكة ئةوان دةستيان لة ئة نجام داني كاري ضاك برِاوة . وة ضاويان لة دةستي منالاَن و برايان و خزماني باوةرِداري خؤيانن . وة ضاويان بةرِيَ يةوةية ، بةتايبةتي لة دوعاكردني دواي نويَذي شة و و نويَرةكاني ثيَنج طانة .
هةروةها لة ريوايةتدا هاتووة كورِانيَك لة كاتي زيندووبووني دايك و باوكيان خراث بوون ، دواي ئةوة دايك و باوكيان مرد ، خيَرو خيَراتيان بؤ كردن بة هؤي دو عايانةوة ضاك ئةبوونةوة ، هةروةها بةثيَضةوانةوة
هةنديَ كورِان هةبوون لة زةماني زيندووبووني دايك و باوكيان ضاك بوون ، بةلاَم دواي مردني ئةوان لة بةر خيَرات نةكردن خراث ئةبوون .
باشترين كاري خيَر بؤ دايك و باوكي مردوو ،ئةوةية ، ئةطةر قةرزيان لة سةرة ، قةرزةكانيان بدةنةوةو
مافي خةلَك و خؤيان لة سةر لابدةن و هةروةها حةج و عيباداتيَك كة لة سةريانة يا بؤ خؤيان يان كةسيَك بة كريَ بطرن بؤيان ئةنجامي بدةن .
لة فةرمودةيةكي راست ودروست لة ئيمامي سادقةوة هاتووةكة هةموو شةويَك بؤ كورِةكةي (ئيسماعيل ) و هةموو رؤذيك بؤ دايك و باوكي دوو ركات نويَذي ئةكرد كة لة ركاتي يةكةم سوورةتي حةمد و ( انا انزلناة) و لة ركاتي دووةم حةمد و ( انااعطيناك) ي ئةخويَند .
بةسةنةديَكي راست و دروست لة ئيمامي سادقةوة ريوايةت كراوة ، مردوويَك قةبريَكي تةنط و تاركي هة بوو ، خواي تةعالا قةبرةكةي فراوان ئةكات ، ئةيخاتة خؤشي و ثيَي ئةلَيَ ئةو طؤرِينة لة بةر ئةوة بوو كةفلانة كةس نويَذيَكي بؤت خويَند ، هةروةها لة ئيمامي ثرسي ئايا ئةكريَ نيةتي خيَرات و يان دوو ركاتي نويَذ بؤ دوو مردوو ثيَكةوة بكريَ ، ئيمام فةرموي :بةلَيَ .هةروةها فةرموي ضؤن زيندو بة ديارييَك خؤشحالَ ئةبيَ ، هةروا مردوو بةسةدةقة شادو خؤشحالَ ئةبيَ . ديسانةوة فةرمووي حةج و نويَذ و رؤذوو تةواوي كارة ضاكةكاني لة طةلَ مردوودا ئةضنة قةبرةوة ، وة هةر كةسيَك كردةوةيةكي ضاك يان سةدةقةيةك بؤ مردوو ئةنجام بدات ثاداشتة كةي بؤ هةرد و وكيانة ، هةم بؤ مردووة كة و هةم بؤ زيندووة كة .
لة فةرمودة يةكي ديكةدا هاتووة هةر موسلَمانيَك كردةوة يةكي ضاك بؤ مردوويَك ئةنجام بدات ، خواي تةعالا ضةندين بةرامبةري كارةكةي ثاداشت ئةداتةوة ، زيندووةكة ، وةمردووةكةش سوودي ليَ وةرئةطريَ.
لة فةرمودةدا هاتووة هةركةسيَك بة نيةتي مردوويَك سةدةقةيةك بدات ، خواي تةعالا فةرمان بة جبرائيل ئةدات لة طةلَ هة فتا هةزار فريشتةوة هةر يةك لةو فرشتانة كةشةفيَك ثرِ لة نيعةتة كاني خوايان ثيَية ، ئةيبةن بؤمردووة كة و ثيَي ئة لَيَن : سلاَو بؤتؤ ئةي دؤستي خوا ، ئةمة دياري فلانة كةسة بؤ تؤ ، قةبرةكةي رووناك ئةبيَتةوة ، خواي تةعالا هةزار شت لة بةهةشت ، وةهةشت ، وةهة زار حؤري ئةداتيَ ، وة هةزار خشلَ و زيَرِي لةبةر ئةكات ، وة هةزار حاجةتي بؤ ئةنجام ئةدات .
نووسةر ئةلَيَ : بة ثةسةند ئةزانم ضةند ضيرؤكي بة سوود لة كةسانيَ خاوةن باوةرِ كة خةونيان بينيوة بطيرمةوة،وة ئةم ضيرؤكانة خةون و خة يالَ نية ، بةلَكو راستة قينةو جيَ ي سةرسوورِمانن :
ضيرؤك :
سة ييد حةسةن حوسةيني ئيسفةهاني لة زاناياني بة ناوبانط و خاوةني عيلم و تة قوا ئة لَيَ : لة شاري نةجةفي ثيرؤز خةريكي دةرس خويَندن بووم ، باوكم عالميَكي ناسراو بوو ، بة رةحمةتي خوارؤيي و هةر لة شاري ئيسفةهان بة خاكيان سثارد . كاروباري باوكم بة دةستي براكاني ترمةوة بوو ، شةش مانط دواي باوكم ، دايكيشم بة رةحمةتي خوا رؤيي ، بةلاَم جةنازة كةيان هيَنا بؤ نةجةف بة خاكيان سثارد ، رؤذيَكيان خةونم بيني وا لة ذوورةكةي خؤم دانيشتبووم لة ثرِ خواليَ خؤشبووي باوكم هاتة ذوورةوة، لة بةر ثيَي هةلَسام و سلاَوم ليَي كرد ، لة سةرةوة دانيشت ، دةستي كرد بة ئامؤذطاري ، لة بةر خؤمةوة وتم خؤ باوكم مردوة ، ثيَم وت بابة تؤ لة ئيسفةهان بة رةحمةتي خوا ضووي ، ليَرة ضي ئةكةي؟ فة رموي بةلَيَ كورِم راست ئةكةي ، بةلاَم ليَرة ذووريَكيان ثيَم داوة ، هيَنايانمة ئيَرة ! ئيَستا جيَطاي من وا لة نةجةفة! منيش و تم كةوا بوو دايكم لاتة ؟ وتي : نةخيَر ! زؤر ترسام كة وتي نة . وتي : لة نةجةفة لة شويَنيَكي ترة! كةواي وت حةسامةوة،زانيم كة جيَطاي زانايان لة طةلَ نةزان يةكيَ نية . دواي ثرسيارم كرد ، ئةي باشة حالَ و ئة حوالَت ضؤنة ؟ و تي : لةتة نطانة بووم ، بةلاَم سثاس بؤ خوا ئيَستا وا باشم ، ثيَم سةير بوو ! ثيَم وت : باوكة تؤش لة تةنطانة بووي ! وتي : بةلَيَ . قةرزاري حاجي رةزا كورِي بابا ناسراو بة نالًبةند بووم و هةنديَ ثارةي بةلامةوة بوو ، لةبةر ئةوة بارو حالَم زؤر خراث بوو . كة ئةمةم بيست زياتر سةرم سورِما و لة خةو را ثة رِيم ، يةكسةر خةونةكةم بة نامةيةك بؤ براكانم لة ئيسفةهان نارد ، وة روونم كردةوة كة ئايا باوكم قةرزاي حاجي رةزاي نالَبةند بوو يان نة! ئة ويش لة ولاَمدا نووسيبووي تةماشاي دةفتةري قةرزارة كانم كرد ، ناوي ئةو ثياوةي تيَدا نة بوو . دووبارة نامة يةكي ترم بؤ نوسي و وتم : برِؤ لة خودي حاجي رةزا بثرسة ، لة ولاَمدا نامةيةكي ترم بؤ نووسي و وتم : برِؤلة خودي حاجي رةزا بثرسة ، لة ولاَمي نامةي دووةمدا نووسيبووي بةلَيَ ضؤمة لاي حاجي رةزا وتي : بةلَيَ هةذدة تمةنم بةلايةوة بوو ، جطة لة خواو من و خؤي كة سيَكي تر نةيزانيوة ، دواي مردني خواليَ خؤشبوي باوكت هاتمة لات و وتم ناوي من لة ناو دةفتةري قةرزارة كاني نية ، وتت : نة ، منيش ضون بةلَطةي ترم بة دةستةوة نةبوو، نةم تواني داواي بكةم وا ديار بوو لةبةر دؤستي نزيك ناوم لة دةفتةرةكةي نةنووسيوة . منيش خةونة كةتم بؤطيَرِاوة و ويستم قةرزةكةي بدةمةوة ، وتي من طةردةنم ئازا كردووةو خوا عةفوي بكات .
ضيرؤك :
حاجي ميرزا خةليل تاراني كة لة زاناياني بة ناوبانطي تارانة ئةطيرِيَتةوة ، ئةلَيَ : من لة كةربةلا بووم و دايكم لة تاران . شةو يَكيان خةونم بيني دايكم ثيَم ئةلَيَ : كورِم من مردووم ، بةرةو لاي تؤ ئةمهيَنن و لوتيمان شكاندووة . لةم خةونةدا زؤر ترسام ، بةلإم زؤري ثيَ نةضوو ، هةوالَم بؤ هات كة دايكت مردووة و تةرمةكةيان ناردووة بؤلات ، بؤ كةربةلا ، من بؤ راستي كفنةكةم كردةوة ، تة ماشام كرد لوتي شكاوة ، هؤي لة كاروانةكةم ثرسي ، وتي : ضةند تةرممان ثيَكةوة هيَنابوو و تابؤتةكانمان لة سةر يةك دانابو، ية كيان كةوتة خوارةوة ، رةنطة هي دايكت بيَ . منيش تةرمةكةي دايكم ليَيان وةرطرت ، بردةمةوة مةرقةدي حةزرةتي عةباس(س) و لة بةرامبةر قةبري موبارة كي دامنا ، رووم تيَكرد و وتم : يا حةزرةتي عةباس ! دايكم نويَذو و رؤذي باش بة جيَ نة هيَناوة ، ئيَستا وا ثةناي هيَناوة بؤ تؤ! داوات ليَ ئة كةم شة فاعةتي بؤ بكةي سزاو عةزابي لةسةر هةلَطري ، من ئةبمة زامن و كةفيلي كة ثةنجا سالَ نويَذو رؤذووي بؤبطرم . تةرمةكةيان زيارةت داو بة خاكيان سثارد ، بؤ ماوة يةك ثةيمانة كةم خستة ثشت طويَ ، قةولَةكةم ئةنجام نة دا . شةو يَكيان خةونم بيني لةبةر درطاي حةوشة هاوار هاواريَكة ، ئةو سةري ديار نية ، منيش ضوومة بةردرطا ، تةماشام كرد دايكميان بةستووة بة داريَكةوة ، بة قامضي لَيَي ئةدةن ، منيش هاوارم كرد بؤضي لَيَي ئةدةن ، ض طوناهيَكي كردووة ، وتيان : ئيَمة لاي حةزرةتي عةباسة وة هاتووين تا ئةوةندة ثارةمان نة دةيتيَ لة ليَداني دةست هة لَناطرين ، منيش خيَرا ضوومة ذوورةوة ثارةكةم بؤيان هيَنا ، وازيان ليَ هيَنا ، بؤ سبةينيَ ضووم ثةنجا سالَي نؤيَذو و رؤذووم حساب كرد تا بدةم بؤي بخويَنن ،كاتي حسابم كرد بة ئةندازةي ئة و ثارةية بوو كة لة خةونمدا دام بة ئةوان .
ضيرؤك :
ثياويَكي عارف كة ثشتي لة دونيا كرد بوو ، بؤ ئةوةي زياتر لة دونيا دوور بكةويَتة وة لة قةبرستاني ئيسفةهان ذوريَكي بؤ خؤي دروست كردبوو ، تيَيدا ئةذيا ، رؤذيَكيان زاناي ناسراو و مامؤستاي مامؤستايان ( بهاي عاملي ) ئة ضيَت سةر قةبران ، عارفةكة ثيَي ئةلَيَ : شتي سة ير ليَرة ئةبينم ! وتي ضيت بينيوة ، وتي: رؤذيكيان مردوويَكيان هيَناو بة خاكيان سثارد ، رؤيشتن ، ثاش ضةند سةعاتيَك بؤنيَكي خؤش هات ، ضةث و راست بة دواي بؤنة كة دا طةرِام ، تةماشام كرد ، لاويَكي جوان لة جل و بةرطي شاهان لة دوورةوة ديَ ، ضاوم تيَبرِي و سةيرم كرد ضووة سةر ئةوقةبرةي كة ضةند سةعاتيَك لةمةو ثيَش ناشتبوويان ، تؤزيَك لة سةر قةبرة كة راوةستاو نة ما ، بؤم روون بوو كة ضووة ناو قةبرةكةوة ، لة م تيَرِوانينة بووم ، تة ماشام كرد سةطيَكي ثيس بؤن طةنيوي ئةو ناوة هةمووي طرتبوو ، ثيَي لة شويَني ثيَي لاوةكة نا تا ضووة سةر
قةبرةكة ، ديسان ئةويش نةما . ئةم ويَنة يةم ثيَ سةير بوو ، واق ما بووم ، لة ثرِ بينيم لاوة كة لة قةبرةكة وة بةجل و بةرطي خويَنين هاتة دةرةوة و رؤيي ، كةوتمة شويَني تا راستةقينةم بؤ بلَيَ ، وتي : من كردة وة كاني ضاكي مروودة كة بووطم ، دةستوورم ثيَ درابوو لة طةلَيدا لةناو قةبرةكةي بميَنمة وة ، بةلاَم ئةو سةطةت بيني كة هات ، ئةوة كردةوةكانى خراثي مردووة كة بوو ، من ويستم ئةو دةركةم ، بةلاَم ئةو لة من بةهيَزتر بوو ، مني بةم جؤرة كة ئةم بيني دةركرد ، ئةو لة طةلَي مايةوة .
شيَخي سةدوق فةرمودة يةك لة ئيمامي سادق ئة طيَرِيَتةوة كة ثيَغةمبةر (2) فة رمويةتي : حةزرةتي عيسا كورِي مةريةم سةلاَوي خوايان لة سةربيَ بة سةرقةبريَكدا تيَثةرِي مةريةم سةلاَوي خوايان لة سة ر بيَ بةسةر قةبريَكدا تيَثةرِي ، خاوةني قةبرةكة لة عةزابدا بوو ، دواي سالَيَك ديسانةوة ريَطاي كةوتة سةرقةبرة كة ، عةزاب لةسةر خاوةن قةبرة كة هةلَطيرا بوو ، كةوتة موناجات لةطةلَ خواو وتى ثارسالأ خاوةني ئةم قةبرة لة عةزابدا بوو , ئةمسالَ عةزابي لة سةر هةلَطيراوة ؟ وة حي بؤ هات ئةي (روح الله) خاوة ئةم قةبرة منالَيَكي هةبوو ، ئةمسالَ بالَغ بوو و كورِيَكي ضاكة ، لةبةر خاتري ئةو كة ضاكةي ئةنجام داوة ، ريَطاي بة هةتيويَك داوة لة طوناهةكانيمان بوري و عةزابمان لة سةر هةلَطرت .
1ـ هيض جياوازيَك لةماناي بةرزةخدا لة تة فسيرةكاني قورئان و فةرمودةكان و كتيَبةكاني لؤغةت نةهاتووة ،هة موو وةكو يةك مانايان كردووة ، هةروةها لاي جوطرافيا ناسانيش هةمان ماناي هةية ياني كويَرة ريَطايةكي باريك لة ناوةراستي دةريا تيَثةربيَ كة هةر دوو سةري و شكان بة يةك طةياندبيَ . ئة م كويَرة ريَطاية ئةبيَتة مانعيَك نايليَت دوو ئاو تيَكةلَيَ يةك بن ، هةروةها بة رطريش ثيَي ئةوتريَت ، لة شةرعيشدا بة نيَوان دونيا و ئاخيرةت ئةوتريَت ، ياني لة هةوةلَين رؤذي مردن تا رؤذي زيندو و بوونة وة ( قةلةولوسي ) .
[2] - سوورة تي موئمنون ، ئايةتي 100 .
[3] - كة شة ف: سيني .
[4] - جامع الاخبار ، ل 197 .