back page

Ещрамын мигатлары


next page

Ещрамын мигатлары

Мигатларын щюкмляри

Ещрамын кейфиййяти

Ещрамда тярк олунанлар

1. Сящра щейванынын ову

Ов етмянин кяффаряляри

2. Гадынла йахынлыг етмяк

3. Гадыны юпмяк

4. Гадына ял вурмаг

5. Гадына бахмаг вя шящвят эятирян бя’зи ойнашмалар етмяк

6. Мянини хариж етмяк гясди иля бир иш эюрмяк (Истимна)

7. Евлянмя ягди

8. Хош ийли ятирдян истифадя

9. Кишиляря тикили вя онун щюкмцндя олан палтар эейинмяк

10. Сцрмя чякмяк

11. Эцзэцйя бахмаг 

12. Кишиляря жораб вя чякмя эейинмяк

13. Йалан данышмаг, сюйцш сюймяк вя щарам шякилдя ловьаланмаг

14.Жидал етмяк (галмагал)

15. Бядяндяки жанлылары юлдцрмяк

16. Бязянмяк

17. Бядяни йаьламаг

18. Бядяндян тцк айырмаг

19. Кишилярин башыны юртмяси

20. Гадынын цзцнц юртмяси

21. Кишийя башынын цзярини кюлэяляндирмяси

22. Бядяндян ган чыхартмаг

23. Дырнаг кясмяк

24.Диш чякдирмяк

25. Силащ эяздирмяк


Ещрамын мигатлары

Мцгяддяс Ислам шяриятиндя ещрам баьламаг цчцн мцяййян бир йерляр тя’йин едилмишдир ки, онлара мигат дейилир. Бунларын бириндя ещрам баьламаг важибдир.

Ады чякилян мигатлар доггуздур:

1.      Зцл-Щцлейфя; Мядинейи-Мцняввярянин йахынлыьында йерляшир. Мядиня ящли вя Мядиня йолундан щяжжя эетмяк истяйянлярин мигатыдыр. Орада йерляшян Мясжиди-Шяжярядя ещрам баьламаг даща йахшыдыр. Щаиз гадын вя онун щюкмцндя олан щяр бир гадынын мясжидин харижиндя, мясжидин бюйцрцндя олса беля, ещрам баьламасы кифайят етмяз.

Мясяля 162: Мядиня йолундан щяжжя эедян шяхс, Зцл-Щцлейфядян кечиб йол арасында олан «Жющфя» адыны дашыйан диэяр мигата дахил олуб, орадан ещрам баьлайа билмяз. Хястялик, зяифлямя вя башга бир сябябдян мяжбуриййят гаршысында галдыьы щал истиснадыр.

2.      Ягиг-Вадиси; бу мигат, Ираг вя Няжяхф ящалисинин вя о йолдан истифадя едянлярин мигатыдыр. Бу мигатын да цч гисми вардыр:

1) Мяслях - биринжисинин адыдыр.

1) Ьямря - ортадакынын адыдыр.

3) Зати-Ярг - сонунжусунун адыдыр.

Щяр щансы бир хястялик вя йа тягиййя олмадыьы сурятдя, мцкялляфин Зати-Яргя йетишмядян ещрам баьламасы даща йахшы вя ювладыр.

Мясяля 163: Тягиййя щалында, Зати-Яргя йетишмяздян габаг либасын цзяриндян ещрам баьламаьын, Зати-Яргя йетишдикдя, либаслары чыхарыб, ики ещрам либасыны баьламаьын жаиз олдуьу вя кяффарянин олмадыьы сюйлянмишдир. Амма бу сюз ишкаллыдыр.

3.      Жющфя; Бу мигат Шам, Мисир, Мягриб ящалиси вя о йолдан истифадя едянлярин мигатыдыр. Щятта, Зцл-Щцлейфядян кечиб, истяр цзрлц, истяр цзрсцз, ещрам баьламайанлар да бу мигатда ещрам баьламалыдырлар.

4.      Йялямлям; бу бир даьын ады олуб, Йямян ящалиси вя о йолдан истифадя едянлярин мигат йеридир.

5.      Гярнцл-Мяназил; бу да Таиф ящалиси вя о йолдан истифадя едянлярин мигат йеридир.

Сон дюрд мигат, ораларда олан мясжидляря мяхсус дейилдир.  Бу дюрд йердян щяр щансы биринин, щяр нюгтясиндя ещрам баьлана биляр. Мцкялляф бу дюрд йери гяти олараг мцяййян едя билмдийи сурятдя, орайа йетишмяздян яввял нязир едиб ещрам баьлайа биляр. Щямчинин бу ямял, мцяййян едя билдийи сурятдя дя жаиздир.

6.      Йухарыда ады чякилян мигатлардан щяр щансы биринин мцгабили. Бу да, мигатлардан щеч бириня чатмайан бир йолдан эедянлярин щюкмцдцр. Беля ки, бир шяхс щяр щансы бир мигатын мцгабилиня эялдикдя, ещрам баьлайа биляр. Мигатын мцгабилиндян мягсяд ися, инсан Кя’бяйя доьру дурдугда, мигатлардан биринин саьында вя йа солунда йер тутмасы, яэяр орадан кечярся, мигатын архада галмасыдыр. Бунун  сцбут  олмасында црфцн (цмумхалгын) нязяри кифайятдир. Ягли-диггят эяряк дейилдир.

Яэяр инсан ики мигат мцгабилиндян кечярся, биринжи мигатын мцгабилиндя ещрам баьламасы даща йахшыдыр.

7.      Мяккя; щяжжи-тямяттю мигатыдыр. Ейни заманда Мяккя халгы вя орада йашайанларын щяжжи-гиран вя ифрад мигатыдыр. Мяккядя йашайанлар, истяр Мяккя халгынын вязифясиндя олсун, истяр олмасын, бу щюкмя табедир. Мяккя халгы вя йа орада йашайанларын ещрам баьламаг цчцн Мяккядян чыхыб, мигатлардан бириня эетмяляри важиб дейилдир. Амма кишилярин «Жи’раня» кими мигатлардан бириня эедиб, ещрам баьламалары даща йахшыдыр. Щямчинин Рясулуллащ (с.я.а.с.)-ын заманында мювжуд олан гядим Мяккяйя эедиб ещрам баьламаг, шящярин йени бюлэяляриндя ещрам баьламанын жаиз олмасы иля бирликдя, даща йахшыдыр.

8.      Мцкялляфин йашадыьы ев; бу да еви, Мяккяйя мигатдан даща йахын оланлар цчцндцр. Беля бир шяхс мигатлардан бириня эетмядян, евиндя ещрам баьлайа биляр.

9.      Яднял-Щилл; бундан мягсяд ися, Щцдейбиййя, Жи’раня вя Тян’им кими щярямин харижиндя олан илк йердир. Бу да щяжжи-гиран вя йа ифраддан  сонра цмрейи-мцфрядя етмяк истяйянлярин мигатыдыр. Щятта Мяккядя олуб, цмрейи-мцфрядя етмяк истяйянлярин мигаты да бурадыр. 140-жы мясялядя зикр едилян щал, бундан истиснадыр.

Щцдейбиййя, Жи’раня вя Тян’им, Мяккя халгынын йанында мяшщур олан цч йерин адыдыр.

Мигатларын щюкмляри

Мясяля 164: Мигатдан габаг ещрам баьламаг жаиз дейилдир. Щямчинин ещрамлы икян мигатдан кечмяк кифайят дейилдир.  Мигатын  юзцндя  ещрам баьланмалыдыр. Бу щюкмдя ики щал истисна олмушдур:

1) Яэяр бир шяхс мигатдан габаг ещрам баьламаьы нязир едярся, мигатдан габаг ещрам баьлайа биляр. Мигатдан кечяркян йенидян ещрам баьламасына ещтийаж йохдур. Щятта бу сурятдя, мигатларын щеч бириня йетишмядян, Мяккяйя эедя биляр. Бу щюкмдя важиб вя мцстящябб-щяжж вя цмрейи-мцфрядя арасында бир фярг йохдур. Садяжя олараг, яэяр щяжж вя йа цмрейи-тямяттю цчцн ещрам баьлайарса, яввялдя мцяййян едилдийи кими, ону щяжж айларында (Шяввал, Зилгядя вя Зилщижжя) баьламалыдыр.

Ряжяб айында цмрейи-мцфрядя етмяк истяйиб, ещрам баьламаьы мигата гядяр тя’хиря саларса, Ряжяб айы цмрясини едя билмяйяжяйиндян горхан шяхс, мигатдан габаг ещрам баьлайа биляр. Цмря ямялляринин бир гисмини Шя’бан айында йериня йетирмиш олса беля, цмряси Ряжяб цмрясиндян щесаб едилир. Бу щюкмдя важиб вя мцстящябб-щяжж арасында бир фярг йохдур.

Мясяля 165: Мцкялляфин, мигата йетишдийиня ямин олдугдан сонра ещрам баьламасы важибдир. Мигата чатыб-чатмамасында шякк едярся, ещрам баьламасы жаиз дейилдир.

Мясяля 166: Мигатдан габаг ещрам баьламаьы нязир едян  шяхс, нязиринин яксиня олараг мигатда ещрам баьлайарса, ещрамы батил дейилдир. Амма яэяр буну гясдян етмишдирся, нязириня мцхалиф олдуьу цчцн кяффаря юдямялидир.

Мясяля 167: Мигатдан габаг ещрам баьламаг жаиз олмадыьы кими, ону мигатдан сонрайа да тя’хиря салмаг жаиз дейилдир. Беля ки, щяжж, цмря, щярямя дахил олма вя йа Мяккяйя дахил олма ниййятиндя олан шяхсин, сярбяст щалда икян ещрам баьламадан, мигатдан кечмяси жаиз дейилдир. Яэяр  ещрамсыз олараг мигатдан кечярся, мцмкцн олдуьу тягдирдя, мигата гайыдыб ещрам баьламалыдыр. Амма цзрсцз олараг, Зцл-Щцлейфядян кечиб Жющфяйя йетишян шяхсин, эцнащ етмясиня бахмайараг, язщяря ясасян, Жющфядян ещрам баьламасы кифайятдир. Щямчинин мцкялляфин, ещрамсыз олараг мигат мцгабилиндян дя кечмямяси даща йахшыдыр. Амма  мцкялляфин гаршысында башга бир мигат олдуьу тягдирдя, ещрамсыз кечмясинин жаиз олмасы узаг ещтимал дейилдир.

Яэяр мцсафир, щяжж етмяк вя йа щярямя дахил олмаг мягсядиля дейил, башга бир иш цчцн Мяккяйя эяляр, амма мигатдан кечдикдян сонра щярямя дахил олмаьа гярар верярся, бу заман цмрейи-мцфрядя едя билмяк цчцн щярямя ян йахын олан нюгтядян ещрам баьламалыдыр.

Мясяля 168: Мцкялляф йухарыда истисна едилян щаллардан башга, гясдян ещрам баьламадан мигатдан кечярся, бунун ики суряти вардыр.

1) Мигата гайытмасы мцмкцндцрся, истяр щярямин дахилиндян олсун, истяр харижиндян, эери гайыдыб мигатда ещрам баьламагдыр. Беля олдуьу тягдирдя, шцбщясиз олараг ямяли сящищдир.

2) Истяр щярямин дахилиндя олсун, истяр харижиндя, щярямин дахилиндядирся, бу заман истяр харижя чыха билсин вя йа билмясин, беля ки, эери гайытмасы мцмкцн дейился, язщяря ясасян щяжжи батил олар вя мигатын харижиндя ещрам баьламаг кифайятедижи олмаз. Мцстяти’ олдуьу тягдирдя,   сонракы ил щяжж етмяси важиб олар.

Мясяля 169: Яэяр мцкялляф унутганлыг, щушсузлуг, йа щюкмц билмямяк вя йа мигаты билмямяк кими (дейилян истисналардан башга) бир сябябдян, ещрамсыз олараг мигатдан кечярся, бунун дюрд суряти вардыр:

1) Мигата гайыда билярся, гайыдыб мигатдан ещрам баьламалыдыр.

2) Щярямдя олуб, мигата гайытмасы мцмкцн олмаз, лакин щярямин харижиня чыхмасы мцмкцн оларса, щярямин харижиня чыхыб, орадан ещрам баьламалыдыр.

3) Щярямдя олуб, амма щярямин харижиня чыхмасы мцмкцн олмазса, Мяккяйя дахил олмушдурса да, олдуьу йердя ещрам баьламалыдыр.

4) Щярямин харижиндя олуб, мигата гайытмасы мцмкцн дейился, мцмкцн олдуьу гядяр эери гайыдыб  ещрам баьламалыдыр.

Яэяр мцкялляф бу дюрд сурятдя,  дейилян вязифяляри ижра едярся, ямялинин сящищлийиня щюкм едиля билиняр. Гясдян вя йа унудараг, мигатдан габаг вя йа сонра ещрам баьлайан шяхся эялдикдя, щямин шяхс ещрам баьламайанын щюкмцндя олуб, йухарыдакы дюрд сурятдян бириня эюря ямял етмялидир.

Мясяля 170: Щаиз олан бир гадын, щюкмц билмядийиня эюря щярямя дахил оларса, мигата гайытмасы, яэяр мцмкцн дейился, щярямин харижиня чыхыб орадан ещрам баьламасы даща йахшыдыр. Щятта щяжжини зядялямяйяжякся, щярямин харижиня чыхыб мцмкцн олдуьу гядяр, мигата доьру узаглашыб, ещрам баьламасы даща йахшыдыр. Буну етмяси мцмкцн дейился, диэярляри иля ейни сявиййядядир. Йя’ни бу сурятдя, о да 169-жу мясялядя сюйлянилдийи кими ямял етмялидир.

Мясяля 171: Яэяр цмря, ещрамын позулмасы сябябиндян позулмуш олса беля, мцмкцн олдуьу тягдирдя башдан башламалыдыр. Яэяр башдан башламасы мцмкцн олмаса, вахт дарлыьындан олса беля, щяжжи позулур вя сонракы ил йенидян щяжж етмяси важибдир.

Мясяля 172: Бя’зи фягищлярин дедийиня эюря, мцкялляф билмяйяряк вя йа унудараг цмряни ещрамсыз йериня йетирярся, цмряси сящищдир. Амма бу фярман ишкаллыдыр. Беля олан щалда ещтийата ясасян, мцмкцн олдуьу тягдирдя, сюйлянилдийи шякилдя щяжжи йенилямялидир.

Мясяля 173: Яввялки мясялялярдя гейд етдик ки, вятяни Мяккядян узаг олан бир шяхся ирялидя гейд олунмуш беш мигатдан бириндя цмря цчцн ещрам баьлама важибдир. Беля ки, яэяр онун йолу о мигатлардан дцшся ишкалы йохдур. Яэяр нун йолу бунлардан щеч бириндян кечмирся, нежя ки бизим заманымызда беля бир щал мцмкцндцр. Чцнки щажыларын яксяриййяти Жяддянин щава лиманына дахил олурлар вя онларын бир гисми Щяжж вя цмря ямяллярини Мядинейи Мцняввяря эетмяздян яввяля салмаг истяйирляр. Мя’лумдур ки, Жяддя мигатлардан дейил вя мигатлардан бириня йахын олмасыда сабит дейил, яксиня йахын олмамасында хатиржямлик мювжуддур. Бунлара ясасян, щажылар цч йолдан бирини сечя билярляр.

1)     Юз вятяниндя вя йа бя’зи мигатларын сямасындан кечмяздян яввял ещрам баьламаьы нязр етсин вя юз нязриня уйьун ямял етсин. Бу, эцняш шцаларындан горунмаг цчцн кюлэялянмяйя, мясялян эежя сяфяри кими, вя йаьышдан горунмаьа ещтийаж олмайан сурятдя ишкалсыздыр.

2)     Жяддядян мигатларын бириня вя йа биринин йахынлыьына эедиб орадан ещрам баьлайа биляр вя йахуд мигатларын биринин архасында олан йеря эедиб орадан нязр иля ещрам баьлайа биляр. Мясялян, Рабиь мянтягяси ки, Жющфянин архасында йерляшир.

Билдириш. Рабиь танынмыш бир шящярдир. Онунла Жяддя арасында цмуми бир йол вардыр ки, Жющфянин яксиня олараг ора эетмяк чох асандыр.

3)     Жяддядян нязр иля ещрам баьлайа биляр. Бу да ижмалян, Жяддя иля Жярям арасында мигатларын биринин йахынлыьында йерляшян нюгтядя олдуьуну билдийи заман жаиздир. Ола билсин ки, бу йолда Жющфяйя йахын бир нюгтя мювжуддур вя яэяр шяхс бунун олмасына ещтимал верярся, бу барядя елм ялдя едя билмяся бу шяхс цчцн цчцнжц йолу сечмяк жаиз дейилдир.

Яэяр Жяддяйя эялиб мигатларын бириня вя йа эетмяйи гясд едярся, сонрадан эедя билмяся бу щалда Жяддядян нязр иля ещрам баьламасы жаиздир. Язщара эюря бу сурятдя юз ещрамыны Жярямя дахил олмаздан яввял тязялямяк лазым дейил.

Мясяля 174: Яввялдя гейд етдик ки, Щяжжи тямяттюнц йериня йетирмяк истяйян шяхся Мяккядя мущрим олмаг важибдир. Яэяр билярякдян вя гясдян Мяккядян гейри бир йердя ещрам баьлайарса, щятта Мяккяйя бу ещрамла дахил олса беля ещрамы сящищ олмайажаг. Имкан дахилиндя ещрамыны Мяккядя тязялямяси важибдир. Якс тягдирдя щяжжи батилдир.

Мясяля 175: Щяжжи тямяттю етмяк истяйян шяхс Мяккядя ещрам баьламаьы унударса, имкан дахилиндя Мяккяйя гайытмасы важибдир. Мцмкцн олмадыьы тягдирдя юз йериндян, Ярафатда олса беля ещрам баьламалыдыр вя щяжжи сящищ олар. Мясяляни билмяйянин щюкмцдя ейнидир.

Мясяля 176: Щяжж ещрамыны тамамиля унудуб щяжж ямялляринин сонуна гядяр хатырламайан кимсянин щяжжи сящищдир. Мясяляни билмяйянин щюкмц дя ейнидир.


 

Ещрамын кейфиййяти

Ещрамын важибаты цч шейдир.

1)     Ниййят, йя’ни Аллащын ризасына йахынлашмаг цчцн щяжж вя йа цмряни йериня йетирмяйи гясд етмяк. Ниййят едяркян етмяк истядийи ибадятин бцтцн ямяллярини эениш билмяк мю’тябяр дейилдир. Цмуми олараг билинмяси кифайят едяр. Буна эюря цмрядя важиб ямялляри мцфяссял билмяйян мцкялляфя, бу ямялляри тядрижян «Мянасик»дян вя йа е’тибарлы бир шяхсдян юйряня билмяси кифайятдир.

Ниййятдя бир нечя шей мю’тябярдир.

1)     Диэяр ибадятлярдя олдуьу кими гцрбят вя ихлас гясди олмалыдыр. Гцрбят вя ихлас гясдиндян мягсяд будур ки, мцкялляф нязярдя тутулмуш ибадятлярин йериня йетирилмяси васитяси иля Аллащын ризасына йахынлашмаг гясдиндя олсун. Зикр олунанлара зидд щеч бир щядяфя малик олмамалыдыр.

2)     Ниййятин хцсуси йерлярдя едилмяси. Бу хцсуси йерляр щаггында мигатлар бящсиндя гейд олунду.

3)     Ещрам гясди олан ибадяти тя’йин етмяк. Бу ибадятин Щяжж вя йа цмря, Щяжжин ися тямяттю йа ифрад вя йа гиран олмасыны мцяййян етмялидир. Диэяри тярифиндян ибадяти йериня йетирмяк гясди вардырса эяряк ону гясд етсин. Юз тяряфиндян йериня йетирмяк истядийи тягдирдя диэяри тяряфиндян гясд етмямяйи кифайятдир. Язщяря эюря, нязрля мцкялляфя важиб олмуш щяжжин щяйата кечмяси цчцн, нязр етдийинин ямялляриня уйьун олмасы кифайятдир. Йериня йетирдийи щяжжин, мясялян, нязр щяжжи олдуьуну гясд етмяси лазым дейил. Щямчинин йериня йетирдийи Щяжжятул ислам цчцн она важиб Щяжжятул исламын кифайят едяр вя артыг гясдя ещтийаж йохдур.

Мясяля 177: Ниййятин сящищ олмасы цчцн, мцстящяб олса беля ону диля эятирмяк лазым дейил. Щямчинин, гцрбят гясди иля онун мя’насыны юз зещниндян кечиртмяси лазым дейил. Башга ибадятляря кифайят етдийи кими, бурада да, ибадяти йериня йетирмяйя щявясляндирян сябяб гцрбят оларса кифайят едяр.

Мясяля 178: Ещрам баьланан заман, истярся дя ондан сонра ещрамын ахырынп гядяр ещрамын сящищ олмасы цчцн, ещрамда щарам оланларын тярк едилмясиня язм етмяк лазым дейил. Буна ясасян щятта, ещрамда щарам оланлары йериня йетирмяк гясди оларса ещрамы сящищдир. Яэяр цмряйи мцфрядя ещрамында икян мцкялляф ся’йи тамамламадан габаг юз яйалы иля йапхынлыг етмяк гясди едярся, вя йа бу иши эюрцб-эюрмямякдя тяряддцф едярся, защирян онун ещрамы батилдир. Ещтийата ясасян истимна щюкмцдя бунунла ейнидир.

Амма ещрамда икян бу ики иши тярк етмяк гясдиндя оларса, лакин юз гясдиндя ахыра гядяр галмазса, ещрамы баьладыгдан сонра бу ики ишдян бирини етмяк гясдиня эялдийи сурятдя ещрамы батил олмур.

2) Тялбийя, йя’ни бу бир нечя жцмляни демяк.

Тяляффцзц: «Ляббяйкя, аллащуммя ляббяйк, ляббяйкя ля шярикя лякя ляббяйк».

Бу жцмляни ялавя етмяк ещтийат мцстящябдир.

 

вя тяляффцзц: «Иннял щямдя ван ня’мятя лякя вал мулкя ля шярикя лякя».

«      » кялмясини ахырына ялавя етмяк жаиздир вя демялидир «           ».

Тяржцмяси: Ей Аллащым сяня жаваб верирям вя итаят едирям. Сянин шярикин йохдур. Щягигятян тя’риф, щямд йалныз сяня лайигдир, не’мят вя мцлк сяниндир, бунларда сяня шярик йохдур.

Мясяля 179: Мцкялляф тялбиййянин сюзлярини юйрянмяли вя ону намазын «тякбирятцл ещрамы» кими сящищ шякилдя яда етмялидир. Башга бир шяхся тялгин едя биляр, йя’ни ону йахшы билян бир кяс йанында охуйар вя мцкялляф щямин тярздя тякрар едяр. Яэяр бу сюзляри юйрянмяся вя тялгин етмяк она мцйяссяр олмаса бу щалда тялбийяни гейри-сящищ яда иля кифайятляня биляр, бу шяртля  ки, она црфян тялбийя дейилмяйяжяк гядяр гейри-сящищ олмасын. Амма яэяр, црфян ону тясдиг етмясяляр ящвят будур ки, щямин мя’наны дашыйан сюз вя жцмляляри яряб дилиндян гейри-бир дилдя сюйлясин, ейни заманда тялбийянин тяржцмясини десин вя тялбийяни яда етмяк цчцн наиб тутсун.

Мясяля 180: Бир щадися сябябиндян пялтяк вя лал олмуш шяхс тялбийянин сюзляриня фикир вериб вя онлары дярк едя билирся тялбийяни бажардыьы гядяр сюйлямялидир. Яэяр ону яслян яда едя билмяся, эяряк гялбиндян кечирдийи заман дилини вя додагларыны тялбийя дейян шяхс кими щярякятя эятирсин вя тялбийянин сюзлярини тяляффцз етдийини билдирмяк цчцн бармаьы иля она ишаря етсин. Амма яввялдян лал, пялтяк вя кар олмуш шяхс вя буна бянзяр шяхсляр, юз дилини вя додагларыны тялбийяни дейян шяхс кими щярякятя эятирмяли вя бармаьы иля она ишаря вермялидир.

Мясяля 181: Мцмяййиз олмайан ушаьын йериня тялбийяни башгасы демялидир.

Мясяля 182: Щяжжи тямяттю вя цмрейи тямяттю ещрамлары, щяжжи ифрад вя цмрейи мцфрядя ещрамлары тялбийясиз баьланмаз. Амма щяжжи гиранын ещрамы тялбийя иля баьландыьы кими, иш’ар йа тяглидля дя щяйата кечир. Иш’ар гурбанлыг дявяйя мяхсусдур. Тяглид ися дявя, иняк вя гойун кими щейванлар арасында мцштярякдир. Иш’ар вя тяглиди бир дявядя жям етмяк явладыр.
Щяжжи гиранда ещрам тяглид вя иш’ар иля баьлансада тялбийяни демяк ещтийат мцстящяббдир.

Иш’ар дявянин гурбанлыг олдуьуну билдирмяк цчцн онун кущанынын (белиндяки тяпя) бир тяряфини кясяряк гана булашдырмагдан ибарятдир. Ещтийата ясасян кущанын саь тяряфи кясилмялидир. Яэяр гурбанлыг дявяляр чох оларса бир няфярин ики дявя арасында дурараг дявянин биринин кущанынын саь тяряфини, диэяринин ися сол тяряфини кясмяси жаиздир.

Тяглид, щейванын гурбанлыг олдуьуну билдирмяк цчцн кяндир вя йа дяридян дцзялдилмиш кямярля гурбанлыьын бойнуна айаггабы вя буна бянзяр бир шейин асылмасындан ибарятдир. Тяглидин явязиня тяжлил иля кифайятлянмяк олар. Тяжлил гурбанлыьы мя’лум етмяк цчцн парчаларла вя буна бянзяр шейлярля юртмякдян ибарятдир.

Мясяля 183: Ещрамын сящищ олмасы цчцн бюйцк вя кичик щядясдян пак олмаг шярт дейилдир. Бюйцк вя кичик щядяси олан шяхсин ещрамы сящищдир, йя’ни дястамазсыз йа жянабятли вя йа гадын щейз вя нифас вя йа бунун кими щалларда ещрам баьлайарса ишкалы йохдур.

Мясяля 184: Ещрамда икян тялбийя, щямчинин щяжжи гиран цчцн иш’ар вя тяглид намаздакы «тякбирятцл ещрам» кимидир. Буна ясасян ещрам онсуз баьлана билмяз. Беляликля, шяхс ещрам ниййяти едиб вя ещрамын ики либасыны эейиниб тялбийяни демяздян габаг ещрамда щарам олан ишлярдян едярся, бу эцнащ сайылмаз вя она кяффаря дцшмяз.

Мясяля 185: Мясжиди шяжярядя ещрам баьлайан шяхс цчцн, тялбийяни «Зцлщцлейфянин» ахыр кянарында йерляшян «Бейда»нын яввялиня, йер щамар олана гядяр тя’хиря салмасы йахшыдыр. Ящвят будур ки, тялбийяни мигатда десин, лакин «Бейда» йа чатана гядяр тя’хиря салыб ону сясля демялидир. Бу щюкм кишиляря аиддир. Амма гадынын щяр щансы бир щалда вя йердя тялбийяни демяк цчцн сясини йцксялтмяйи бяйянилмир. Башга мигатларда ещрам баьлайанын ися тялбийя сюйлямяйи бир аз йеридикдян сонра башламасы явладыр. Мясжидцл щарамда ещрам баьламаг истяйян шяхс тялбийяни демяйи «Рягта»йа гядяр тя’хиря салмалыдыр. «Рягта», «Рядям» дян яввял эялян йер адыдыр.

«Рядям» ися Мяккядя «Мясжиди Райе» йахынлыьында «Мясжиди Жин»дян яввялки йерин адыдыр. Дейиляня эюря щал-щазырда «Рядям» и «Мцдяа» адландырырлар.

Мясяля 186: Тялбийяни бир дяфя демяк  важибдир.  Бажардыьы  гядяр   тякрар етмяк мцстящяббдир. Цмрейи тямяттю едян шяхс гядим Мяккя евлярини эюрдцйц заман тялбийя демяйи кяся биляр. Гядим евлярин сярщяди Мядиня йолундан, Мяккянин йухарысындан эялянляр цчцн «Ягябя Мядиняйейн». Мяккянин ашаьысындан эялянляр цчцн «Ягябя Зи Тува» адлы йерлярдир.

Цмрейи мцфрядяни йериня йетирян шяхс цчцн тялбийяни щярямин харижиндян эялдийи щалда щярямя дахил олдуьу заман кясмяси ящвятдир. Щярямин харижиндяки илк йердя ещрам баьлайан Мяккя евлярини эюрдцкдя вя щяжжи йериня йетирян шяхс, щяр щансы щяжж олурса олсун, яряфя эцнц эцняшин батдыьыны эюрдцйц заман тялбийяни демяйи кясмялидир.

Мясяля 187: Ещрамын ики либасыны эейдикдян сонра, тялбийяни тя’хиря салмаьын жаиз олмадыьы йердян кечмямиш тялбийяни дейиб вя йа демядийиндя шякк едярся, демядийини ясас эютцряряк тялбийяни демялидир. Яэяр тялбийяни дедикдян сонра онун доьрулуьунда шякк едярся, доьру олмасыны ясас эютцрмялидир. Бу щалда ещрамы вя ямяли сящищдир.

3) Ещрамлыйа щарам олан либаслары сойундугдан сонра «Изар» вя «Рида» дейилян ещрамын ики либасыны эейинмялидир. Щядди булуьа чатмамыш ушаглар бу щюкмдян мцстяснадырлар. Онларын либасларынын «Фях» йолу иля эялдийи щалда, «Фях»я чатана гядяр сойунмасынын тя’хиря салынмасы жаиздир. Защирян ещрамын ики либасынын хцсуси шякилдя эейинмяси мю’тябяр дейилдир. Изары истядийи шякилдя фитя кими белиня баьламасы вя риданы яба кими чийниня эютцрмяси вя йа саь тяряфдян чийниня салыб сол голтуьуна эютцрмяси вя йахуд да яксиня етмяси жаиздир. Бунлар кими, мцхтялиф тярзлярдя эейиня биляр. Лакин ики либасы мя’лум олан тяртибля эейинмяси ящвятдир.

Мясяля 188: Язщяря эюря ещрамын ики либасыны эейинмяк мцстягил важибдир вя ещрамын щяйата кечмяси цчцн шярт дейилдир.

Мясяля 189: Ещтийат будур ки, изар эюбякдян дизляря гядяр олан щиссяни юртмялидир. Рида ися ики чийин вя ики голлары, белин нязяря чарпан щиссясини юртмялидир. Ещтийат важиб будур ки, онларын эейинмяси ниййят вя тялбийядян яввял баш версин. Яэяр ниййят вя тялбийяни эейинмядян яввял едярся, ещтийат мцстящяббдир ки, эейиняндян сонра онлары тякрар йериня йетирсин.

Мясяля 190: Яэяр билмямяклик вя унутганлыг цзцндян бядяниндя кюйняк ола-ола ещрам баьласа ещрамы сящищдир вя кюйняйи чыхартмалыдыр. Язщяр будур ки, щятта бу иши елмля вя гясдян едярсядя ещрамы сящищ олажаг.

Амма ещрам баьладыгдан сонра кюйняк эейинярся ещрамы шякксиз сящищ олар, анжаг кюйняйи парчалайыб айаг тяряфиндян чыхартмалыдыр.

Мясяля 191: Истидян вя сойугдан вя йа бунлара бянзяр шейдян горунмаг цчцн ещрамын яввялиндя вя йа ондан сонра ики парчадан артыг эейинмянин ишкалы йохдур.

Мясяля 192: Намаз гыланын либасларын-да шярт олан шейляр ещрам либасларында да шяртдир. Буна эюря ещрам либаслары халис ипякдян вя йыртыжы щейванын язаларындан щазырланмасын вя гызыл ишлямяли олмасын. Ейни заманда либаслар эяряк пак олсун. Намазда эцзяшт едилян няжасят, ещрамын либасында оларса ишкалы йохдур.

Мясяля 193: Ещтийат будур ки, изарын щеч бир щиссясиндян бядян ашкарда галмасын, лакин ридада бу шярт мю’тябяр дейил.

Мясяля 194: ещрамын ики либасынын тохунма олмасы ещтийат мцстящяббдир. Дяри, пий вя кечя материалындан олмамалыдыр.

Мясяля 195: Рида вя изар эейинмяк йалныз кишиляр цчцн важибдир. Гадынлар дейилмиш шяртляр дахилиндя юз ади либасларында ещрам баьлайа билярляр.

Мясяля 196: Ипяк эейинмяк кишиляря щарам олмасы иля ейни заманда, ещтийат олараг гадынлар да ипяк либас иля ещрам баьламамалыдырлар. Ещтийат будур ки, зярури щаллардан олан сойугдан вя йа истидян горунмаг кими щаллардан башга, ещрамын бцтцн щалларында халис ипякдян олан щеч бир либас эейинилмямялидир.

Мясяля 197: Ещрамын ики щиссясиндян бири вя йа щяр икиси ещрам баьладыгдан сонра няжис оларса, ящвят будур ки, мцмкцн гядяр тез дяйишилмяли йа пакланмалыдыр.

Мясяля 198: Ещрамын либасларыны даими олараг эейинмяк важиб дейилдир. Риданы зярурят щалында вя зярурят олмайан щалда чийниндян эютцрмянин ишкалы йохдур. Щямчинин тязя палтарда гейдолунмуш шяртлярля онун явяз олунмасына манея йохдур.

Ещрамда тярк олунанлар

Кечянлярдя гейд етдик ки, ещрам, тялбийясиз вя онун щюкмцндя олан шей олмадан, щятта ниййят едился беля щяйата кечмяз. Мцкялляф ещрам баьладыгдан сонра ещрамын тярк олунанлары дейилян ийирми беш шей она щарам олур. Бунлар ашаьыдакылардыр:

1)     Сящра щейванынын ову.

2)     Гадынла йахынлыг етмяк.

3)     Гадыны юпмяк.

4)     Гадына ял вурмаг.

5)     Гадына бахмаг вя шящвят эятирян бя’зи ойнашмалар етмяк.

6)     Истимна (онун мя’насы дейиляжяк).

7)     Евлянмя ягди.

8)     Хош ийли ятирдян истифадя.

9)     Кишиляря тикили вя онун щюкмцндя олан палтар эейинмяк.

10) Сцрмя чякмяк.

11) Эцзэцйя бахмаг.

12) Кишиляря чякмя вя жораб эейинмяк.

13) Йалан данышмаг, сюйцш сюймяк вя бир мю’мцнцн щюрмятсизлийиня сябяб олажаг шякилдя фяхр етмяк.

14) Мужадиля (галмагал етмяк).

15) Бит вя бунун кими инсан бядяниня язиййят верянляри юлдцрмяк.

16) Бязянмяк.

17) Бядяня йаь сцртмяк.

18) Бядяндян тцк гопартмаг.

19) Кишиляря башы юртмяк вя суйун алтына эирмяк. Гадынлара да су алтына эирмяк.

20) Гадынлара цзц юртмяк.

21) Кишиляря кюлэяйя эетмяк.

22) Бядяндян ган чыхартмаг.

23) Дырнаг тутмаг.

24) Бир дейиляня эюря диш чякдирмяк.

25) Силащ дашымаг.

Бунларын тяфсилаты ашаьыдакы мясялялярдя изащ олунажаг.

1. Сящра щейванынын ову

Мясяля 199: Ещрамлы олан бир шяхся щяр щансы бир сящра щейванына щяр бир язиййяти вя наращат етмяси жаиз дейил. Бу язиййят, истяр овламагла, истяр юлдцрмякля вя йа йараламагла, истярся дя язаларындан бирини сындырмагла вя йа диэяр шякилдя олмасына бахмайараг жаиз дейил. Щямчинин мцщрим олмайан, лакин щярямдя олан бир шяхся дя щарамдыр. Сящра щейванынын ову дедикдя, бир сябяб цзцндян ящилляш-дирилмиш олса беля, яввяли вящши вя гачаьан олмуш щейванын ову нязярдя тутулур. Язщяря ясасян гейд олунмуш щюкмдя яти щарам вя щалал олан щейванлар фярг йохдур.

Мясяля 200: Ещрамлыйа сящра щейваныны овламаг щарам олдуьу кими, овламада башгасына кюмяк етмяк дя щарамдыр. Бу кюмяк ова ишаря етмяк иля дя олса щарамдыр. Кюмяк етмя бахымындан овчунун ещрамлы вя йа ещрамсыз олмасынын фярги йохдур. Ещтийат будур ки, ещрамлы юзцня щарам олан 199-жу мясялядя эюстярилмиш щеч бир ишдя истяр бу овлама олсун, истяр юлдцрмя вя истярся дя диэяр ишлярдя башгасына кюмяк етмямялидир.

Мясяля 201: Ещрамлыйа ову йанында сахламаг, щятта ещрамдан габаг овласа беля, истяр юзц овламыш олсун вя йа бир башгасы, истяр щярямдя овлансын, истярся дя щярямдян хариждя жаиз дейилдир.

Мясяля 202: Ещрамлыйа, ещрамсыз бир кимсянин олса беля, щярямин харижиндя овладыьы ов ятиндян йемяси жаиз дейил. Ещтийата ясасян ещрамсыз олан шяхся дя, ещрамлы оланын щярямин харижиндя овламыш олдуьу ов ятиндян йемяк, истяр ону овламагла юлдцрсцн, истярся дя сонрадан башыны кясмиш олсун щарамдыр. Щямчинин ещрамсыз шяхся ещрамлы вя йа ещрамсыз оланын щярям дахилиндя овладыьы вя йа юлдцрдцйц овун ятиндян йемяк щарамдыр.

Мясяля 203: Сящра жцжясинин овланмасы сящра овунун щюкмцндядир. Амма йумуртасынын эютцрцлмяси, сындырылмасы вя йейилмясинин ещрамлыйа щарам олмасы узаг бир ещтимал дейил. Ещтийат будур ки, бу ишлярдя башгалары-нада кюмяк етмямясин.

Мясяля 204: Йухарыда гейд олунмуш щюкмляр бцтцн сящра щейванларына, о жцмлядян чяйирткяйядя аиддир. Амма дяниз щейванларыны овламаьын ишкалы йохдур. Дяниз щейванлары дедикдя, йалныз балыг кими анжаг суда йашайан щейванлар нязярдя тутулур. Щям суда, щям дя гуруда йашайан щейванлар сящра щейванларына аид едилир. Язщяря эюря сящра щейваны олуб олмадыьында шякк едилян щейванын овланмасында ишкал йохдур.

Мясяля 205: Сящра ову етмяк ещрамлыйа щарам олдуьу кими, ов олмаса беля щяр бир щейваны юлдцрмяк она щарам олур. Бу щюкмдян бир нечя шей истисна тяшкил едир:

1)     Гойун, иняк вя дявя кими ев щейванлары бир сябяб цзцндян вящшиляшсяляр ещрамлыйа онлары юлдцрмяк жаиздир. Бу щюкм тойуг вя щятта щябяш тойуьу кими уча билмяйян ев гушларынада аиддир. Ейни заманда щейванын ящилляшмиш олуб олмадыьында шякк едилян вахт ону юлдцрмяк жаиздир.

2)     Йыртыьы щейванлар вя илан кими ещрамлынын горхдуьу вя ещрамлыйа хятяр йетирмяк гясдиндя олан щейванлары юлдцрмяк жаиздир.

3)     Щярямдя олан эюйярчинляря язиййят едян учан йыртыжылары юлдцрмяк жаиздир.

4)     Ещрамлыйа яфи вя щийляэяр гара иланлары, тящлцкяли иланлары, ягряби вя сичаны щяр бир щалда юлдцрмяк жаиздир. Дейилянляри юлдцрмяк цчцн щеч бир кяффаря йохдур. Щямчинин мяшщур эюрцшя эюря ширдян башга диэяр йыртыжылары юлдцрмяйин кяффаряси йохдур. Дейилмишдир ки, инсанын жанына бир хятяр йетирмяк гясди олмайан йыртыжыларын юлдцрцлмясинин кяффаряси вардыр. Бу кяффаря онларын гиймятиндян ибарятдир.

Мясяля 206: Ещрамлыйа гарьа вя ов шащининя ох атмаг жаиздир. Яэяр бу ох онлара дяйиб юлдцрярся кяффаряси йохдур.

Ов етмянин кяффаряляри

Мцгяддяс ислам шяриятиндя овланан вя юлдцрцлян щяр бир сящра щейваны цчцн кяффаря мцяййян олунмушдур ки, бунлар ашаьыда изащ едиляжяк.

Мясяля 207: Дявя гушу юлдцрцлдцк-дя бир дявя, вящши иняк вя ящвятя ясасян вящши узунгулаг юлдцрцлдцкдя бир иняк иняк, жейран вя узунгулаг юлдцрцлдцкдя бир гойун, щямчинин ещтийата ясасян тцлкц юлдцрцлдцкдя бир гойун кяффаря верилмя-лидир.

Мясяля 208: Ов етмиш вя кяффаряси дявя олан шяхс, кяффарянин гиймятини юдямяся, алтмыш фягиря йемяк вермялидир. Щяр мискиня бир мудд, йя’ни, тягрибян 750 грам йемяк верилмялидир. Буна да бажармаса эяряк он сяккиз эцн оруж тутмалыдыр. Яэяр кяффаряси иняк оларса вя юдяйя билмязся отуз мискиня йемяк вермялидир. Буну бажармаса 9 эцн оруж тумалыдыр. Яэяр кяффаряси гойун олуб юдяйя билмяйян шяхс он мискиня йемяк вермялидир. Буну едя билмязся цч эцн оруж тутмалыдыр.

Мясяля 209: Гятат, кяклик вя тураж вя йа буна бянзяр овун кяффаряси сцддян кясилмиш от йейян гузудур. Сярчя, тургайы бунун кими гушларын кяффаряси арпа, буьда, чюряк вя бу кими шейлярдян щазырланмыш бир мудд тяамдыр. Муддун мигдары кечян мясялядя изащ олунмушдур. Ады чякилянлярдян башга гушларын, мясялян эюйярчин вя буна бянзярлярин кяффаряси бир гойундур. Онларын жцжясини юлдцрдцкдя бир гузу вя йа чяпиш кяффаря вермялидир. Дахилиндя жцжяси щярякятя эялян йумуртанын щюкмц дя жцжянин щюкмц иля ейнидир. Йумуртанын жцжяси щярякятдя олмазса бир дирщям кяффаря версин. Ящвятя ясасян йумуртанын ичярисиндя жцжя олмазсада щюкм ейнидир. Чяйирткяни юлдцрмяйин кяффаряси бир хурма вя йа бир овуж йемякдян ибарятдир. Икинжи дяфя вермяси ися даща йахшыдыр. Яэяр бир чяйирткядян артыг чяйирткя юлдцрмцшся, юлдцрдцкляринин сайы гядяр кяффаряни тякрар етмялидир. Амма юлдцрдцкляри црф нязяриндян щяддян артыг оларса бир гойун кяффаря вермялидир.

Мясяля 210: Сящра сичаны, кирпи вя кяртянкяля юлдцрмянин кяффаряси бир чяпишдир. Кичик кяртянкяля юлдцрмянин кяфаряси ися бир овуж йемякдир.

Мясяля 211: Гясдян ары юлдцрмянин кяффаряси бир аз йемякдир. Амма онун язиййятиндян горунмаг цчцн юлдцрярся кяффаря лазым олмаз.

Мясяля 212: Яэяр ещрамлы щярямин харижиндя ов едярся щяр щейван цчцн гейд етдийимиз мигдарда кяффаря вермялидир. Онун кяффаряси изащ олунмамышса, щал-щазырда базардакы гиймятини юдямялидир. Ещрамы олмайан шяхс щярямдя ов едярся щямин овун гиймятини вермялидир. Лакин язщяря ясасян ширин кяффаряси бир гочдур. Яэяр ещрамлы щярям дахилиндя ов едибся щям ещрамлынын щярям харижиндяки кяффарясини вя щям дя ещрамлы олмайанын щярям дахилиндяки кяффарясини вермялидир.

Мясяля 213: Чяйирткя чох олан йолла эедян ещрамлы онлары язмямяк цчцн йолуну дяйишмялидир. Бу иши едя билмяйян сурятдя онлары юлдцрмяйин ишкалы йохдур.

Мясяля 214: Бир груп ещрамлы ову бирликдя юлдцрярлярся, бу заман щяр бириня айрылыгда мцстягил олараг кяффаря важиб олар.

Мясяля 215: Ову йемянин кяффаряси дя ов етмянин кяффаряси кимидир, йя’ни ещрамлы ов едиб ятини йейярся, ики кяффаря вермялидир. Бири ов цчцн, диэяри ися ов йемяк цчцн юдямялидир.

Мясяля 216: Ещрамлы олмайан бир шяхс ов иля бирликдя щярямя дахил оларса, эяряк щямин ову сярбяст бурахсын. Сярбяст бурахмадыьы щалда юлянядяк кяффаря вермялидир. Яэяр бир шяхс йанында ов олдуьу щалда ещрам баьлайарса, бундан сонра ову йанында сахламаг она щарамдыр. (Бу мясялянин бцтцн щаллары 201-жи мясялядя изащ олунмушдур). Яэяр щямин ову сярбяст бурахмаса юляня гядяр кяффаря вермялидир. Ещтийата ясасян щярямя дахил олмаздан яввял юлся беля кяффаря вермялидир.

Мясяля 217: Овун юлдцрцлмяси вя йейилмясиня кяффаря важиб олмасында гясдян вя йа сящвян вя йа билмямязлик бахымындан фярг йохдур.

Мясяля 218: Ов тякрарланан щалда кяффаря дя тякрарланыр. Истяр бу ов хята вя йанлышлыгла, вя йа унутмаглыг вя зярурятдян олсун, истярся дя жящалят вя савадсызлыг сябябиндян баш вермясин овланма гясдли олараг, щярямдя ещрамлы олмайан вя йа мцтя’яддид* ещрамларда олан, йя’ни бир дяфя цмряйи тямяттю ещрамында, диэяри щяжж ещрамында, цчцнжц дяфя цмряйи мцфрядя ещрамында икян едилярся щюкм ейнидир. Амма ещрамлы гясдян бир ещрамда ову бир нечя дяфя тякрар едярся биринжи дяфядян сонра кяффаря важиб олмайажаг. Бялкя дя о Аллащын щаггында «ва мян адя фийянтигумуллащу минщу» йя’ни: «Ким ки, тякрар етди Аллащ-тяала ондан интигам алажагдыр» дейя буйурдуьу кимсялярдяндир.

 

2. Гадынла йахынлыг етмяк

Мясяля 219: Ещрамлы шяхся ещрамын башланьыжындан цмряйи тямяттю вя цмряйи мцфрядя ямялляри сона чатынжайа гядяр, щяжж дя Тявафи нисанамазыны гылма-мышдан габаг гадынла йахынлыг етмяк щарамдыр.

Мясяля 220: Яэяр цмряйи тямяттюдя билярякдян вя гясдян, ся’йи тамамладыгдан сонра беля, гадынла габагдан вя йа архадан йахынлыг едярся, цмряси позулмаз вя кяффаря она важиб олар. Ещтийата ясасян кяффаряси бир дявя вя йа бир иняк олар. Яэяр ся’йи тамамламамыш баш верярся кяффаряси гейд олунмуш шякилдядир. Ещтийат будур ки, цмрясини тамам едиб вя сонра щяжжи йериня йетирсин. Эялян илдя щяр икисинидя йенидян йериня йетирмя-лидир.

Мясяля 221: Щяжж ещрамы баьлайан шяхс Мяш’арда дурмадан габаг гясдли вя биляряк юз гадыны иля габагдан вя йа архадан йахынлыг едярся кяффаря вермяси щяжжини тамамлайыб эяляжяк ил йенидян щяжж етмяси важибдир, истяр щяжж важиб олсун, истярся мцстящябб. Гадын да ещрам баьлайыбса вя щюкмц биляряк бу ишя разы оларса щюкмц ейнидир. Лакин гадын бу ишя мяжбур едилибся она бир шей важиб олмаз. Йя’ни она ня кяффаря важибдир, ня дя эяляжяк ил щяжж етмяси. Киши ися ики кяффаря вермялидир.

Бу ямялин кяффаряси бир дявя вя имканы олмадыьы щалда бир гойундур. Бу щяжждя киши иля гадыны айырмаг важибдир. Щяжжин бцтцн ямяллярини битириб йахынлыг етдикляри йеря гайыдынжайа гядяр, йанларында щеч бир йердя жям олмамалыдырлар. Амма гайыдаркян йахынлыг етдикляри йердя сона чатмайан бир йолла эедярлярся, щяжж ямялляри тамамланмышса бир-бири иля эюрцшмяляри жаиздир. Щямчинин икинжи илдя йериня йетириляжяк щяжждя, йахынлыг етдикляри йеря чатан андан Минада гурбан кясян вахта гядяр гадынла кишинин айры олмасы важибдир. Ещтийат будур ки, онлар арасында айрылыг бцтцн ямялляри тамамлайыб йахынлыг етдикляри йеря гайыданадяк давам етсин.

Мясяля 222: Яэяр ещрамлы Мяш’арда дурушдан сонра, Тявафи нисадан габаг билярякдян вя гясдян юз гадыны иля йахынлыг едярся, она кечян мясялядя дейилян кяффаря важиб олар. Лакин щяжжи тякрар йериня йетирмяси важиб дейил. Бу иш Тявафи нисанын дюрдцнжц дюврц битмямишдян яввял баш верярся ейни щюкмц дашыйар. Амма дюрдцнжц дювр тамамландыгдан сонра оларса кяффаряси йохдур.

Мясяля 223: Билирякдян вя гясдли олараг юз гадыны иля цмряйи мцфрядядя йахынлыг едян шяхся гейд олунмуш кяффаря важиб олар. Яэяр бу йахынлыг ся’йдян сонра оларса цмряси позулмас. Яксиня ся’йдян яввял баш верярся цмряси батил олар. Бу щалда эялян айа гядяр Мяккядя галыб, сонра беш мигатдан бириня эедиб орадан тякрар цмря ещрамы баьламаг о шяхся важибдир. Ещтийата ясасян онун цчцн щярямин харижиндяки илк йердян ещрам баьламаг кифайят етмяз. Ещтийат будур ки, щямин позулмуш цмряни дя тамамласын.

Мясяля 224: Ещрамлы олмайан шяхс ещрамда олан гадыны иля йахынлыг едярся вя гадын бу ишя разы оларса, бир дявя кяффаря вермяк она важиб олар. Яэяр разы олмадыьы щалда бу ишя мяжбур едилярся щеч бир шей она важиб олмаз. Ещтийата ясасян яри кяффаряни вермялидир. Щятта ящвят будур ки, яри биринжи сурятдя дя яр арвадына важиб олан кяффарянин гиймятини юдясин.

Мясяля 225: Ещрамлы шяхс билмямязлик вя унутмаг цзцндян юз гадыны иля йахынлыг едярся цмря вя щяжжи сящищдир вя она кяффаря важиб олмаз. Бу щюкм кяффаряйя сябяб олажаг вя ашаьыда гейд олунмуш щаллара аиддир. Ещрамы тяряфиндян билмямязлик вя йа унутмаг цзцндян йериня йетирилян щяр бир ямялин ашаьыдакы щаллар истисна олмаг шярти иля кяффаряси йохдур.

1)     Щяжж вя йа цмря тявафыны унудараг вятяниня дюнцб вя гадыны иля йахынлыг едярся.

2)     Цмряйи тямяттюдя ся’йин бир мигда-рыны унудуб, ся’й тамамланыб инамы иля ещрамдан чыхарса.

3)     Бир шяхс сябябсиз олараг ялини башына вя йа саггалына чякярся вя бир вя йа бир нечя тцкц тюкцлярся.

4)     Билмямязлик сябябиндян юз тябиятиня эюря хош ийли вя йахуд сонрадан ятирли едилмиш йаь иля йаьласа.

Бцтцн бунлар йери эялдикжя зикр олунажаг.

3. Гадыны юпмяк

Мясяля 226: Ещрамлынын юз гадыныны шящвят цзцндян юпмяси жаиз дейил. Яэяр шящвят цзцндян гадыны юпдцйц заман ондан мяни хариж оларса бир дявя кяффаря вермяси лазымдыр. Амма ондан мяни хариж олмазса, узаг дейилдир ки, бир гойун кяффаря вермяси кифайят етсин. Ещтийата ясасян гадыныны шящвят олмадан юпярся бир гойун кяффаря вермялидир.

Мясяля 227: Ещрамлы олмайан шяхс ещрамда олан гадыныны юпярся, ещтийата эюря бир гойун кяффаря етмялидир.


 

 

4. Гадына ял вурмаг

Мясяля 228: Ещрамлы олан шяхс цчцн шящвят цзцндян гадына ял вурмаг жаиз дейил. Щямчинин ону шящвят цзцндян галдырмаг вя йа гужагламаг жаиз дейил. Бу ишляри эюрдцйц щалда истяр мяни хариж олсун, истярся йох бир гойун кяффаря вермялидир. Яэяр ял вурмаг, гужагламаг вя галдырмаг шящвятли олмазса кяффаря важиб олмаз.

5. Гадына бахмаг вя шящвят эятирян бя’зи ойнашмалар етмяк

Мясяля 229: Ещрамлы олан шяхся юз гадыны иля ойнашмаг жаиз дейил. Яэяр бу иши етмяк сябябиндян ондан мяни хариж оларса, бир дявя кяффаря вермялидир. Имканы олмайан тягдирдя эяряк бир гойун кяффаря етмялидир. Ещрамлынын шящвятля гадынына бахмасы мянисинин эялмясиня сябяб олажагдырса бу ишдян чякинмялидир. Ещтийат мцстящяббдир ки, мяни эялмядийи щалда да бу ишдян чякинсин.

Яэяр шящвятля гадынына бахмаг сябябиндян мяни хариж оларса, ещтийата ясасян бир дявя кяффаря вермялидир. Амма мяни хариж олмаса вя йа шящвятсиз гадына бахдыьы щалда мяни хариж оларса, кяффаря важиб дейил.

Мясяля 230: Яэяр ещрамлы она жаиз олмайан бир шякилдя башга бир гадына бахарса вя ондан мяни хариж олмаса, она кяффаря важиб олмайажаг. Мяни хариж олдуьу щалда кяффаря вермялидир. Яэяр мадди вязиййяти йахшыдырса бир дявя, орта щяддядирся бир иняк вя язщяря ясасян фягир оларса бир гойун кяффаря вермяси кифайятдир.

Мясяля 231: Ещрамлы шяхсин юз гадынындан сющбят етмякля, йанашы отурмагла вя бунун кими васитялярля ляззят алмасы онун кимидир. Бу щал да ещтийат будур ки, ещрамлы юз гадынындан щяр нюв ляззят алмаьы тярк етмялидир.


 

 

6. Мянини хариж етмяк гясди иля бир иш эюрмяк (Истимна)

Мясяля 232: Истимнанын нювляри вар:

1)     Тянасцл цзвцнц ял вя йа гейри бир шей иля сцртмяк нятижясиндя истимна. Бц мцтляг сурятдя щарамдыр. Щяжждя онун щюкмц жиманын щюкмц кимидир. Ещтийата ясасян цмряйи мцфрядядя онун щюкмц жима щюкмц иля ейнидир. Яэяр бу иши гейд олунмуш шякилдя, щяжж ещрамында мяш’арда дурушдан габаг едярся эяряк кяффаря версин. Бу щяжжи тамам едиб эялян ил тякрар етсин. Яэяр буну цмряйи мцфрядядя ся’йи тамамламамышдан габаг едярся, ещтийата эюря кяффаря вериб щямин цмряни тамам етмялидир. Эялян айда икинжи дяфя цмряни йериня йетирмялидир.

2)     Юз гадыныны юпмяк, ял вурмаг, шящвят эятирян ойнашма етмяк вя йа бахмаг нятижясиндя олан истимна. Бу истимнанын щюкмц яввялки мясялялярдя олан щюкм кимидир.

3)     Гадынын сющбятини вя вясфыни ешитмяк, хцсусиййятлярини дуймаг вя йа тясяввцрцндя жанландырмаг вя бунун кими васитялярля олан истимна. Бу да ещрамлыйа щарамдыр. Амма изщара эюря кяффаряси йохдур.

7. Евлянмя ягди

Мясяля 233: Ещрамлы олан шяхся ещрамлы икян бир гадыны, юзцня вя йа бир башгасына, щямин шяхс истяр ещрамлы олсун, истяр олмасын вя бу ниэащ истяр даими олсун вя йахуд мцвяггяти ниэащламасы жаиз дейилдир. Бцтцн щалларда ниэащ позулар вя батилдир.

Мясяля 234: Яэяр ещрамлы бир шяхс бир гадыны ягд етдикдян сонра, о гадынла йахынлыг едярся, шяри щюкмц билдийи вя кишинин ещрамда олдуьуну баша дцшдцйц щалда ягд едянлярин щяр бири киши вя гадын бир дявя кяффаря вермялидирляр. Бя’зиляри бундан хябярдар олмазларса кяффаря вермяляри важиб дейил. Ягд едянин вя гадынын ещрамлы олуб олмамасы бахымындан дейилянлярдя щеч фярг йохдур.

Мясяля 235: Фягищляр арасында мяшщур эюрцшя эюря ещрамлы шяхсин ниэащ баьламаг мяжлисиндя щазыр олмасы жаиз дейилдир. Ещтийата мцстящяббдир ки, ниэащ баьланан вахт шащид дурмагдан да чякинсин.

Мясяля 236: Ещтийат мцстящяббдир ки, ещрамлы елчилик етмясин, амма риж’и талаг иля башадыьы арвадынын йанына гайыда биляр. Щямчинин юз арвадына талаг веря биляр.

8. Хош ийли ятирдян истифадя

Мясяля 237: Ещрамлынын хош ийли ятирдян истифадя етмяси щарамдыр. Истяр ийлямяк вя йа йемяк, истяр сцртмяк вя йа рянэлямяк вя бухара вермяк васитясиля олса да хош ийли ятирдян истифадя щарамдыр. Хош ийли ятир вурулмуш палтар эейинмякдя щарамдыр. Хош ятир дедикдя бядяня, палтара, хюряйя вя йа бундан гейриляриня хош ятир верян маддя нязярдя тутулур. Мисал цчцн мцшк, янбяр, вярс вя зя’фяран вя йа бунлара бянзяр кими. Язщяря ясасян ещрамлы «Мящяммяд эцлц», «Йас», «Разиги» вя башгалары кими бцтцн ятирлярдян чякинмялидир.

Лакин ещрамлыйа «Хямри Кя’бя»ни ийлямякдян чякинмяк важиб дейил. Щямчинин ону палтарына вя бядяниня сцртмякдян чякинмяйи важиб дейил. Онлара сцртцлян щалда йумаг вя буна бянзяр васитялярля тямизлямяк важиб дейилдир. «Хямри Кя’бя» хас бир ятирдир ки, зя’фярандан вя диэяр ятирлядян щазырланмышдыр. Кечмиш заманларда онунла Кя’бяни хош ятирли вя хош ийли едярдиляр.

Мясяля 238: Эюзял ятирли цчцн йетишдирилян эцл вя йашыллыьы гохуламаг ещрамлы олан шяхс цчцн щарамдыр. Йасямян вя йа Мящяммяд эцлц вя башгалары кими ятир алмаг цчцн йетишдирилян эцлляр олса беля щюкм ейнидир. Язщяря эюря сящрада, чюлдя юз-юзцня йетишян хош ийи олан бя’зи, мясялян шищ, гяйсул, хязами вя изщяр кими биткиляри ийлямяйин ишкалы йохдур.

Амма алма, щейва вя наня кими хош ийли мейвя вя эюйяртиляри йемяйин ещрамлы цчцн ишкалы йохдур. Ещтийат будур ки, йейилян заман онлары ийлямясин. Язщяря эюря хош ийли ятирлярдян щесаб олунмайан хош ийли йаьлары йемянин дя ишкалы йохдур, лакин ещтийат будур ки, онлар йейилян заман ийлянилмясин.

Мясяля 239: Ещрамлы шяхс цчцн, Сяфя вя Мярвя арасында ся’й едян заман ятир алгы-сатгы едилян йерин йанындан кечдийи заман бурнуну тутмаьы важиб дейил. Амма башга йерлярдя хош ийлярдян горунмаг цчцн бурнуну тутмасы важибдир. 237-жи мясялядя гейд едилдийи кими «Хялуги Кя’бя»ни ицлямяйин ишкалы йохдур.

Мясяля 240: Яэяр ещрамлы билярякдян хош ийи олан бир шейдян бир мигдар йейярся вя йа яввялдян хош ятри олан бир шейи эейинся ещтийат важибя ясасян бир гойун кяффаря вермялидир. Ящвятин кяффара олмасына бахмайараг ьу ики щалдан башга щалларда хош ийли ятирдян истифадя цчцн кяффаря важиб дейил.

Мясяля 241: Ещрамлыйа бурнуну пис ийдян горунмаг цчцн тутмаьы щарамдыр. Амма пис ийин йанындан узаглашмаг цчцн сцр’ятля эетмянин ишкалы йохдур.

9. Кишиляря тикили вя онун щюкмцндя олан палтар эейинмяк

Мясяля 242: Ещрамлы шяхся дцймяляри баьладыьы тягдирдя дцймяли вя дцймя кими файдасы олан бир палтар эейинмяк жаиз дейил. Ейни заманда зирещ кими йахалы вя голлу эейинмяси, башы йахадан вя ялляри голдан чыхармасы, шалвар кими юврятини юртян либас эейинмяси жаиз дейил. Анжаг изар вя фитяси олмаайн щалда онлары эейинмяк жаиздир. Ещтийат важибя эюря кюйняк, гяба, ляббадя, палто вя яряб кюйняйи кими палтарлардан, щятта зирещ вя дцймяли палтар кими эеймяся дя, истифадя етмякдян чякинмялидир.

Чарясиз олдуьу тягдирдя кюйняк вя онун кими шейляри чийниня атмасы вя йа гяба вя она бянзярлярини тярсиня эеймяси жаиздир, лакин голларыны эейинмямя-лидир. Гейд олунмуш бцтцн щаллар цчцн палтарын тикили, тохунмуш, кечядян вя йа диэяр шейдян щазырланмыш олмасы арасында фярг йохдур.

Ещрамлыйа, «щимйан» (пул гоймаг цчцн кямяр беля баьланан габ) вя «Минтага» (мцхтялиф мягсядляр цчцн беля баьланан кямяр) кими пул чантасыны, щятта тикилмиш олан щалда беля, баьламаг жаиздир. Ейни заманда ещрамлы фятгя* мцбтяла олмушса, фятиг хястяляринин фятийин габаьыны олмасы цчцн истифадя етдикляри, баьладыглары шейдян истифадя етмяси жаиздир. Йеня дя, ещрамлы цчцн йатан вя йа бянзяр щалларда юз бядянини, башындан башга йорьан вя бунун кими тикили шейлярля юртмяси жаиздир.

Мясяля 243: Ещрамлынын мцтляг олараг юз изарыны (фитясини) бойнунда баьламамасы вя ийня кими шейля баьламаг мягсядиля она батырмамасы ящвятдир. Ящвят будур ки, риданы да дцйцнлямясин. Амма ийня вя она охшар шейлярдян истифадянин ишкалы йохдур.

Мясяля 244: Гадын цчцн, ялжякдян башга  щяр  жцр тикили палтар эейинмяйин ишкалы йохдур.

Мясяля 245: Ещрамлы, эейилмяси щарам олан либасы гясдли олараг эейярся бир гойун кяффаря вермялидир. Ещтийата ясасян, бу иш щятта чарясизлик цзцндян баш верярся кяффаряни вермялидир. Бир нечя дяфя эейинмиш оларса, щяр дяфя эейиндийи цчцн кяффаря вермялидир. Бир дяфя дя бир нечя палтары, мясялян палтарлары бир-биринин ичиня дахил едиб эейинярся вя палтарларын нювц мцхтялиф оларса щюкм ейнидир. Ещтийата ясасян, щятта бир нювдян олан палтарлар эейинся беля, палтарларын сайы гядяр кяффаря вермялидир.

10. Сцрмя чякмяк

Мясяля 246: Сцрмя чякмяк ики шякилдя олур:

1) Гара сцрмя вя йарашыг цчцн нязярдя тутулан щяр нюв сцрмяни, яэяр ещрамлынын мягсяди юзцнц зинятляндирмякдирся, язщяря ясасян чякмяк щарамдыр. Ящвятя эюря, щятта мягсяди зинятлянмяк олмаса беля щарамдыр. Бу сцрмяни мцалижя мягсяди иля, мяжбурян эюзцня чякмясинин ишкалы йохдур.

2) Гара олмайан вя црфян зинят сайылмайан сцрмяни, зинятлянмяк гясди олмадан чякмянин ишкалы йохдур. Яэяр зинят гясди оларса ону тярк етмяк ящвятдир. Сцрмя чякмяйя эюря бцтцн щалларда  кяффаря  вермяк  важиб дейилдир. Лакин щалал олмайан сцрмядян истифадя олунарса бир гойун кяффаря вермяк являдир.


 

11. Эцзэцйя бахмаг

Мясяля 247: Ещрамлынын зинятлянмяк цчцн эцзэцйя бахмасы жаиз дейил. Амма башга мягсяд иля, мясялян цздя олан йарайа дярман вурмаг цчцн, дястямаз заманы суйун цзцн дярисиня йетишмяйиня мане олан бир шейин олмасындан хябярдан олмаг цчцн вя йа сцрцжцнцн архадакы машынлары эюрмяк цчцн вя бу кими мягсядляр цчцн бахманын ишкалы йохдур. Эцзэц кими жисимляри якс етдирмяк хцсусиййятиня малик олан диэяр парлаг жисимляриндя эцзэц щюкмцндя олмасы мцмкцндцр.

Ещрамлынын зинят цчцн эцзэцйя бахдыьы  заман  тялбийяни демяси мцстя-щяббдир.

Амма яшйалара тибби ейнякля бахманын ишкалы йохдур. Ейнякдян истифадя црфян зинят сайыларса, ону тярк етмяк ящвятдир.

 

12. Кишиляря жораб вя чякмя эейинмяк

Мясяля 248: Ещрамлы кишиляря чарясизлик цзцндян башга щалларда, айаьынын цстцнц тамамиля юртян, мясялян жораб вя чякмя кими бир шейи эейинмяк щарамдыр. Яэяр ня’лейн (башмаг) вя бу кими шейляр тапмадыгда чарясиз галдыьы цчцн чякмя эейинмяси жаиздир. Ещтийата эюря онун цзцнц жырыб ики щисся едяндян сонра истифадя етмялидир. Айа-ьынын цстцнцн бир щиссясини юртян шей эейинмяси жаиздир. Ейни заманда айаьа бир шей эеймядян, мясялян отуран щалда ридасынын бир щиссяси айаьынын цстцня салма кими щалларда айаьынын цстцнц тамамиля юртмяси жаиздир.

Чякмя вя она бянзяр шейляр эейинмяйин кяффаряси важиб дейилдир. Лакин ещтийата ясасян гясдян жораб вя она бянзяр шейляр эейинярся бир гойун кяффаря вермялидир.

Гадынлар цчцн чякмя, жораб вя бунлара охшар айаьынын цстцнц тамамиля юртян шейляр эейинмянин ишкалы йохдур.

 

13. Йалан данышмаг, сюйцш сюймяк вя щарам шякилдя ловьаланмаг

Мясяля 249: Йалан, сюйцш сюйлямяк вя ловьаланмаг ещрамын щяр бир щалында щарамдыр. Амма ещрам щалында онун щарам олмасы даща шиддятлидир.

Фяхрлянмяк вя йа ловьаланмаг дедикдя диэярляринин гаршысында юз мянсяби, малы вя йа мягамы вя бунлара охшар шейлярля юйцнмяк, фяхр етмяк нязярдя тутулур. Бу иш мю’мцнцн тящгир вя алчалдылмасына сябяб оларса щарамдыр. Гейри щалларда ня ещрамлы, ня дя ещрамля олмайан цчцн ишкалы йохдур.  Ещрамлынын сюйцш вя йаланы дилиня эятирдийи щалда, йахуд ловьаландыьы сурятдя истиьфардан (Аллащдан баьышланмаьыны истямяк) башга щеч бир кяффаряси йохдур. Лакин ящвят будур ки, бир иняк кяффаря версин.


 

14.Жидал етмяк (галмагал)

Мясяля 250: Ещрамлыйа жидал етмяк (бу, бир мятляби сцбут вя йа инкар етмяк цчцн, Аллащын мцгяддяс затына анд ичмяйи юзцня шамил едян бир кяламдыр) щарамдыр. Язщяр будур ки, жидалын щарамлыьы анд ичмяк цчцн «Бяли валлащ» вя йа «Йох валлащ» кими дейилян сюзляр иля мящдудлашмыр вя Аллаща щяр нюв анд ичмя  жидал щесаб олунур. Истяр анд Аллащ вя йа гейри бир кялмя иля олсун вя истярся анд кялмясинин яввялиндя «Йох» йа «Бяли» кялмяси олсун, истярся дя олмасын, вя йахуд истярся анд ичмяк яряб дилиндя вя йа башга бир дилдя олсун фярг йохдур.

Амма башга мцгяддясляря анд ичмяйин щеч бир манеяси йохдур. Щямчинин «Йох юз жаныма анд олсун» вя «Бяли юз жаныма анд олсун» вя йа хябяр вермяк цчцн олмайан андларында щеч бир манеяси йохдур. Мясялян ашаьыдакылар кими; бир шейи истямяк цчцн «Сяни Аллаща анд верирям буну мяня вер» вя йа юз ирадя вя язминин тя’киди цчцн филан иши эяляжякдя едяжяйи вя йа етмяйяжяйи цчцн: « Валлащ буну сяня веряжяйям» вя саиря. Бя’зи фягищляр буйурублар ки, доьру андда жидалын щяйата кечмяси цчцн эяряк анд цч дяфя далбадал тякрар олунсун, якс щалда жидал щяйата кечмир. Бу фярман вяжщсиз дейилдир. Лакин ящвят будур ки, бир дяфя анд ичмякля жидал щяйата кечяр.

Амма йалан анд ичмядя жидалын щяйата кечмяси цчцн, онун тякрар едилмясинин лазымсыз олмасы ишкалсыздыр.

Мясяля 251: Яэяр мцбащися етмямяк мцкялляфя зяряр веряжякся, мясялян; щаггынын зай олмасына сябяб олажагса, мцбащися етмяк жаиздир.

Мясяля 252: Яэяр мцбащися едян цч дяфя далбадал дцз анд едярся, бир гойун кяффаря олараг вермялидир. Далбадал цч дяфядян чох анд едярся кяффаря тякрар олунмаз.

Яэяр далбадал цч дяфя вя йа даща чох анд едиб кяффаря вердикдян сонра цч дяфя вя йа даща чох далбадал анд едярся, щяр ики щалда да даща айры бир кяффаря вермялидир.

Яэяр бир дяфя йалан олараг анд едярся бир гойун, ики дяфя йалан олараг анд едярся 2 гойун, цч дяфя йалан олараг анд едярся бир иняк кяффаря вермялидир. Яэяр цч дяфядян чох йалан олараг анд едярся вя андлар арасында кяффаря вермямиш оларса, кяффаря тякрар олунмаз.

Яэяр кяффаря верярся вя йенидян йалан олараг анд едярся, яввялки щюкмя ясасян кяффаря вермялидир.

Яэяр ики дяфя йалан олараг анд едярся вя кяффаря дя верярся, сонра даща бир дяфя йалан олараг анд едярся, иняк явязиня, кяффаря олараг бир гойун вермялидир.

  

15. Бядяндяки жанлылары юлдцрмяк

Мясяля 253: Ещрамлынын бит юлдцрмяси жаиз дейилдир. Ещтийата ясасян бити бядяндян вя йа палтардан атмасы да жаиз дейилдир. Амма йерини дяйишдирмясинин ишкалы йохдур. Юлдцрцб вя йа атдыьы щалда, ещтийат мцстящяббя ясасян, бир овуж тя   кяффаря вермялидир. Анжаг зяряр вермя ещтималы олмазса, аьжаганад, биря вя бунун кимилярини юлдцрмямяк ещтийата ясасяндир. Амма говмамаг даща йахшы олсада, говмаг жаиздир.


 

16. Бязянмяк

Мясяля 254: Ещрамлы киши вя гадын црфцн нязяриндя бязянмяк сайылан щяр бир шейдян, истяр мягсяд бязянмяк олсун вя йа олмасын, ещтийата ясасян чякинмялидир.

Нормал олараг истифадя олунан хына да бязяк сайылан шейлярдян биридир. Амма хынадан, зинят мягсядиля дейил, дярман вя бу кими мягсяд иля истифадя олунса ишкалы йохдур. Щямчинин хынадан ещрамдан яввял истифадя етмяйин, ещрамдан сонрайа гядяр тя’сири галса беля, ишкалы йохдур.

Мясяля 255: Ещрамлыйа, бязяк гясди олмаса, цзцк тахмасынын ишкалы йохдур. Мцстящябб, итмямяк, тявафын дювлярини саймаг вя бу кими ишляр цчцн цзцк тахмаг олар. Амма бязяк цчцн цзцк тахмаг жаиз дейилдир.

Мясяля 256: Ещрам щалында олан бир гадын зинят яшйасыны бязянмяк цчцн истифадя етмяси щарамдыр. Щятта бязянмяк цчцн олмаса беля, истифадя етмямяси ещтийата уйьундур. Истифадя етмяйя адят етдийи бязяк яшйаларыны ещрамдан яввял истифадя етмясинин ишкалы йохдур. Амма ещтийат мцстящяббя ясасян онлары яриня вя юзцня мящрям олан кишиляря эюстярмясин.

Зикр едилян бцтцн щалларда бязянмянин кяффаряси йохдур.

 

17. Бядяни йаьламаг

Мясяля 257: Ещрамлыйа, истифадя олунан йаьын эюзял ийи олмаса беля, бядянини йаьламасы щарамдыр. Тяркибиндя хош ятирли мяддляр олмайан, щятта хош ятирли беля олан йаьы йемяйин ишкалы йохдур. 238-жи мясялядя дейилдийи кими ещрамлынын хош ятирли олмайан йаьы дярман кими истифадя етмяси жаиздир. Щятта зярурят щалында юзц хош ятирли олан вя йа хош ятрли едян маддяляри ялавя етмякля хош ятрли олан йаьдан истифадя етмяйин ишкалы йохдур.

Мясяля 258: Яэяр ещрамлы биляряк вя гясдян олараг бядяня хош ийли йаь сцртярся ещтийата ясасян кяффаря олараг бир гойун вермялидир. Истифадя олунан йаь истяр юзц хош ятирли олсун, истяр башга хош ятирли маддяляр ялавя етмякля хош ятрли олсун, ейни щюкмц дашыйыр. Яэяр билмядян вя гясдсиз олараг бу иши етмиш оларса, кяффаря олараг ещтийата ясасян бир фягиря йемяк вермялидир.

 

18. Бядяндян тцк айырмаг

Мясяля 259: Ещрамлы олан бир шяхсин юз бядяниндян вя йа бир башгасынын бядяниндян тцк айырмасы жаиз дейилдир. О бири ещрамлы олмаса беля, гопармагла вя йа гырхмагла, истяр аз мигдарда, истяр чох мигдарда олсун, йенядя тцкц бядяндян айырмаг жаиз дейилдир. Щятта тцкцн бир парчасыны беля айырмаг жаиз дейилдир. Яэяр башында чох бит олса вя она язиййят верярся сачыны гырхдырмасы жаиздир. Беля ки, зярури олан щалларда бядянин тцклярини дя гырха биляр. Яэяр дястямаз оларкян, гцсл едяркян, няжасятдян тямизляняркян вя йа суйун бядяня чатмасыны янэялляйян бир шейитямиз-ляйяркян ещрамлынын бядяниндян тцк айрылса ишкалы йохдур.

Мясяля 260: Ещрамлы зярурят олмадан башыны гырхдырарса кяффаряси бир гойундур. Яэяр зяруриййят щалында сачыны гырхарса кяффаряси йа бир гойун йа цч эцн оруж вя йа алты фягири дойдурмагдыр. Щяр бириси цчцн ики мцдд тяамдыр. Даща яввял мцддцн 750 грам олдуьуну ачыгламышыг.

Яэяр щяр ики голтуьунун алтындакы тцкляри гырхарса кяффаряси бир гойундур. Бир голтуьунун алтындакы тцкляри гырхарса ещтийата ясасян бир гойун кяффаря вермялидир.

Яэяр саггалындан вя йа башга бир йериндян бир мигдар тцк гырхарса, бир йохсула йемяк вермяси важибдир.

Ещтийата ясасян тцкц гырхмаг вя гопармаг цчцн дейилян щюкмляр, тцкц гырхмаьын бцтцн йолларына аиддир.

Яэяр ещрамлы диэяр ещрамлынын йа ещрамлы олмайанын башыны гырхарса кяффаряси йохдур.

Мясяля 261: Ещрамлынын башыны гашымысы, сачынын тюкцлмясиня сябяб олмайажагса вя ганламайажагса ишкалы йохдур. Бядяни гашымаг да ейни щюкмдядир. Яэяр ещрамлы щеч бир гясди вя мягсяди олмадан ялини сачына вя йа саггалына вурарса, бир вя йа даща чох тцк тюкцлярся бир овуж тяам сядягя вермяси важибдир. Амма бу, дястямаз алмаг вя йа бу кими ишляр нятижясиндя баш верярся кяффаря важиб дейилдир.

 

19. Кишилярин башыны юртмяси

Мясяля 262: Ещрамлы кишинин башынын щяр йерини вя йа бир гисмини баш юртцйц, либас вя йа бу кими шейлярля юртмяси жаиз дейилдир. Щятта ещтийата ясасян от, эил, башынын цзяриндя бир шей тутмаг вя бу кими васитялярля башыны юртмямялидир. Су габыны дашыйаркян ипини башыны кечиряряк дашымасынын бир ишкалы йохдур. Баш аьрысы кими щяр щансы бир хястялийя эюря башыны дясмалла баьламасынын да ишкалы йохдур. Бурада башдан мягсяд башын тцклц олан щиссясидир. Зикр едилян щюмлярдя гулагларын башдан сайылмасы узаг бир эюрцш дейилдир.

Мясяля 263: Ял кими бядянин бир цзвц иля башы юртмяк жаиздир. Амма явла ону тярк етмякдир.

Мясяля 264: Ещрамлынын башынын щяр йерини суйа салмасы жаиз дейилдир. Щятта ещтийата ясасян судан башга шейя дя салмасы жаиз дейилдир. Защирян бу щюкмдя киши иля гадын арасында бир фярг йохдур. Бурада башдан мягсяд бойунун цст тяряфиндя олан бцтцн щисся нязярдя тутулур.

Мясяля 265: Яэяр ещрамлы башыны юртярся кяффаряси ещтийата ясасян бир гойундур. Защиря ясасян башы юртмянин жаиз олдуьу йерлярдя вя мяжбуриййят гаршысында галдыьы щалда башы юрт-мянин кяффаряси важиб дейилдир.

 

20. Гадынын цзцнц юртмяси

Мясяля 266: Гадынын ещрам щалында цзцнц юртцк, нигаб, йелпик вя бу кими шейля юртмяси жаиз дейилдир. Ещтийата ясасян цзцнц щеч бир шейля юртмямялидир. Цзцнцн бир гисмини беля юртмямяси ещтийата ясасяндир. Лакин йатаркян цзцнц юртмяси жаиздир. Намаз гыларкян башынын щяр йерини юртдцйцня йягин олмасы цчцн цзцнцн бир гисмини дя юртмяси жаиздир. Амма йягинлик щасил олажаьы мигдардан артыг олмамалыдыр. Щямчинин бу шяртля ки, башда олан юртцйц ашаьы чякмякля цзцн бу мигдарыны юртмяк мцмкцн олмасын. Яэяр мцмкцн олса буну етмялидир.

Мясяля 267: Гадынын ещрам щалында олан вахт намящрям кишидян цзцнц юртмяси жаиздир. Беля ки, башыны юртдцйц чаршаб вя бу кими шейин бир тяряфини ачыг олараг цзцня доьру бурнуна гядяр щятта даща да ашаьы, бойнуна гядяр чякмялидир. Язщяря ясасян бу юртцйц ялля тутмаг вя йа башга шякилдя цздян айры тутмасы, йя’ни цздян аралы сахламаг явла олса беля, лазым дейилдир.

Мясяля 268: Ещтийата вя явлайа ясасян цзц юртмянин кяффаряси бир гойундур.

 

21. Кишийя башынын цзярини кюлэяляндирмяси

Мясяля 269: Кюлэялянмяк ики гисимдядир:

1) Чятир, машын, тяййаря вя бу кими щярякятли яшйаларла кюлэялянмяк.

Бужцр щярякятли яшйаларла кюлэялянмяк ещрамлы кишийя щарамдыр. Щямчинин истяр сцвари олсун, истярся пийада ейни щюкмц дашыйыр. Амма щярякятдя олан булудун алтында кюлэялянмяйин ишкалы йохдур. Яэяр кюлэя верян яшйа ещрамлынын бир тяряфиндя, мясялян: габаьында, солунда, саьында вя йа архасында оларса, бу щалда защир будур ки, пийада  олан  шяхся бу нюв кюлэялянмяйин мцтляг шякилдя ишкалы йохдур. Буна ясасян машын вя бу кими яшйаларын кюлэяси алтында йол эетмяк жаиздир.

Йалныз сцвари олан бир кишинин бундан чякинмяси ещтийата ясасяндир. Яэяр црфцн нязяриндя эцнцн алтында олмасы тясдиг олунарса, сцварийя дя беля йол эетмяк жаиздир. Ещрамлынын бир тяряфиндя олан яшйа гыса олуб башыны вя синясини юртмяйя чякся (мясялян: цстц ачыг машынлар кими), ишкалы йохдур.

2) Дивар, тунел, аьаж вя даь кими сабит яшйаларла кюлэялянмяк.

Защиря ясасян бу жцр кюлэялянмяк ещрамлы кишийя жаиздир. Истяр сцвари олсун, истяр пийада ейни щюкмц дашыйыр. Щямчинин эцняшдян ялляри иля горунмасы, етмямяси даща йахшы олмасына бахмайараг, жаиздир.

Мясяля 270: Ещрамлыйа щарам олан кюлэялянмякдян мягсяд эцняш шцаларына гаршы юртцнмяси нязярдя тутулур. Ещтийата ясасян йаьыш да эцняш щюкмцндядир. Анжаг ещрамлынын истидян, сойугдан вя кцлякдян горунмасы, горунмасы даща йахшы олмасына бахмайараг, мяшщур эюрцшя эюря жаиздир. Буна эюря эежя йаьышлы щава дейился, ещрамлыны кцляк вя бу кими шейлярдян горусада машына минмянин ишкалы йохдур.

Мясяля 271: Кюлэялянмянин щарам олмасы щярякят щалына мяхсусдур. Демяли ещрамлы, бир йердя дайанарса, истяр ара галдыьы йер олсун вя йа олмасын, йолун ортасында динжялмяк цчцн вя йа достлары иля эюрцшмяк цчцн вя йа башга бир сябябя эюря дайанарса башынын цзяриндя кюлэя етмясинин ишкалы йохдур. Анжаг ещрамлы галажаьы бир йеря йерляшдикдян сонра, бя’зи ишлярини йериня йетирмяк цчцн ора-бура эедяжякся, мясялян Мяккя дя галдыьы щалда Таваф вя Ся’й етмяк цчцн Мясжид-ул-Щярямя эедяжякся вя йа Минадакы мянзилиня эирдикдян сонра гурбан кясилян йеря вя йа шейтан дашланан йеря эедяжяк оларса, чятир вя йа цстц баьлы машын иля кюлэялянмясинин жаиз олмасы чох ишкаллыдыр. Ещтийата ясасян тярк едилмямялидир.

Мясяля 272: Гадынларын, ушагларын вя кишилярин зярурят щалында кюл-эялянмясинин ишкалы йохдур.

Мясяля 273: Яэяр ещрамлы кюлэялянмяк васитяси иля эцняш шцалары вя йаьышдан горунарса кяффаря вермялидир. Бу иш чарясизлик вя йа ихтийари шякилдя оларса, защиря ясасян ейни щюкмц дашыйыр. Яэяр бу иш тякрарланарса защиря ясасян ещрам цчцн бир кяффаря йетярлидир. Амма щяр эцн цчцн бир кяффаря вермяси ещтийата ясасяндир. Кяффаря ися бир гойундан ибарятдир.

 

22. Бядяндян ган чыхартмаг

Ещтийата ясасян ещрамлыйа юз бядяниндян, дамары кясмяк, ган алмаг, диш чякдирмяк, бядяни гашымаг вя бу кими ишляр васитяси иля ган чыхартмаг жаиз дейил. Амма зярурят щалында олса истиснадыр. Ганладажаг олса беля диш фырчасындан истифадя етмяк жаиздир. Зяруриййят олмадан бядяндян ган чыхартманын кяффаряси ещтийата вя явлайа ясасян бир гойундур.

 

23. Дырнаг кясмяк

Ещрамлыйа дырнагын щамысыны вя йа бир гисмини кясмяк жаиз дейилдир. Анжаг зярурят щалында йа дырнаьын узанмасы язиййятя сябяб оларса ону тутмаг жаиздир.

Мясяля 274: Яэяр ялиндян вя йа айаьындан бир дырнаг кясярся, бир мцдд (750 гр.) тяам фягиря вермялидир. Ики дырнага ики мцдд беляжя дя  -жу дырнага гядяр бу гайдада тяам вермялидир. Амма ялляринин вя йа айагларынын он бармаьынын щамысыны кясярся, истяр щамысыны бир отурушда, истяр бир нечя отурушда олсун, бир гойун кяффаря вермялидир. Ял вя айаг бармаг дырнагларынын щамысыны бир отурушда кясярся бир гойун кяффаря кифайятдир.

Мясяля 275: Яэяр ещрамлы дырнаг кясмянин жаиз олдуьуну сящвян сюйляйян шяхсин фятвасына эюря дырнаьыны кясярся вя бармаьыны ганладарса кяффаря ещтийата ясасян фятва веряня важибдир.

 

24.Диш чякдирмяк

Мясяля 276: Бя’зи фягищляр ещрамлы олан шяхсин диш чякдирмясинин, ган чыхмаса беля, щарам олдуьуну вя кяффарясинин  бир  гойун  олдуьуну буйурмушдулар. Анжаг бунун дялили ишкалсыз дейилдир. Щятта бунун жаиз олмасы узаг бир эюрцш дейилдир.
 

25. Силащ эяздирмяк

Мясяля 277: Ещрамлынын силащ эяздирмяси жаиз дейилдир. Щятта ещтийата ясасян - силащлыдыр - дейиляжяк шякилдя силащ эяздирмяси дя жаиз дейилдир. Силащ дейяндя црфцн нязяриндя силащ сайылан бцтцн шейляр, мясялян: гылынж, тцфянж, низя вя с. нязярдя тутулур. Амма зирещ, галхан вя бу кими мцдафия алятляри силащ дейилдир.

Мясяля 278: Ещрамлы да силащ олмасынын ишкалы йохдур. Щямчинин црфян - силащлыдыр - дейилмяйяжяк шякилдя силащ эяздирмянин дя ишкалы йохдур. Амма силащ эяздирмямяк ещтийата ясасяндир.

Мясяля 279: Ещрамлынын силащлы олмасы нормал щалда щарамдыр. Анжаг дцшмян вя оьру горхусу кими зярурят щалларында силащлы олманын ишкалы йохдур.

Мясяля 280: Ещтийата ясасян, зярурят олмадан силащлы олманын кяффаряси бир гойундур.

Бурайа гядяр ещрамлы олан вахт щарам олан шейляри ачыгладыг. Инди Щярямдя щарам олан шейляри ачыглайырыг.


 

* мцтяддид - тякрар

* фятиг - бядянин ашаьы щиссясиндя дяри алты кюп (гриъа).

Home page book